Şirketlerde Tür Değiştirme Nedir? Limitedden Anonime Geçiş Nasıl Yapılır?

Uygulamada en sık karşılaşılan yön, limited şirketten anonim şirkete geçiştir. Bunun başlıca nedenleri şunlardır:

• Anonim şirkette pay devrinin daha kolay ve esnek olması,
• Belirli şartlarla pay devrinden doğan kazançta farklı vergi sonuçları,
• Kamu borçlarından ortakların sorumluluğunun anonim şirkette limited şirkete göre farklı düzenlenmiş olması,
• Kayıtlı sermaye sistemi, imtiyazlı pay ve tahvil gibi finansman araçlarının anonim şirkette kullanılabilmesi,
• Yatırımcı ve ortak alma planlarının anonim şirket yapısına daha uygun olması.

Ters yönde, anonim şirketten limited şirkete geçiş de mümkündür ve genellikle küçülen, ortak sayısı azalan, denetim ve organ yükünü hafifletmek isteyen şirketlerde tercih edilir.

TTK m. 181 hangi şirketin hangi türe dönüşebileceğini sınırlı biçimde sayar. Ana hatlarıyla:

• Sermaye şirketi başka bir sermaye şirketine, kooperatife dönüşebilir.
• Kollektif şirket sermaye şirketine, kooperatife ve komandit şirkete dönüşebilir.
• Komandit şirket sermaye şirketine, kooperatife ve kollektif şirkete dönüşebilir.
• Kooperatif sermaye şirketine dönüşebilir.

Bu listede yer almayan bir dönüşüm ticaret siciline tescil edilemez. Örneğin bir dernek veya vakfın doğrudan anonim şirkete “tür değiştirmesi” TTK anlamında mümkün değildir.

Ayrıca ticari işletmenin bir ticaret şirketine dönüştürülmesi ve bir ticaret şirketinin ticari işletmeye dönüştürülmesi de kanunda ayrıca düzenlenmiştir. Şahıs işletmesinin limited veya anonim şirkete dönüştürülmesi bu hükümlere göre yapılır.

1. Ara bilanço hazırlanması

Bilanço günüyle tür değiştirme raporunun düzenlendiği tarih arasında belirli bir süreden fazla zaman geçmişse ya da son bilanço tarihinden sonra malvarlığında önemli değişiklikler olmuşsa ara bilanço çıkarılması gerekir.

2. Yeni türün kuruluş hükümlerinin sağlanması

Tür değiştirmede, yeni türe ilişkin kuruluş hükümleri uygulanır. Bu nedenle:

• Anonim şirkete dönüşümde asgari sermaye tutarı, pay bedellerinin ödenmesine ilişkin kurallar ve esas sözleşmenin zorunlu içeriği sağlanmalıdır.
• Sermayenin tamamının ödenmiş olup olmadığı ve şirketin özvarlığının tespiti için mahkemece atanan bilirkişi ya da yeminli mali müşavir/serbest muhasebeci mali müşavir raporu gerekir.
• Sermaye, dönüşüm sırasında ayni sermaye konuluyorsa değerlemeye ilişkin kurallara uyulmalıdır.

Özvarlık tespiti, tür değiştirmenin en kritik teknik adımıdır. Şirketin özvarlığı yeni türün asgari sermayesini karşılamıyorsa dönüşümden önce sermaye tamamlanmalıdır.

3. Tür değiştirme planı

TTK m. 185 uyarınca yönetim organı yazılı bir tür değiştirme planı hazırlar. Planda özellikle:

• Şirketin tür değiştirmeden önceki ve sonraki ticaret unvanı, merkezi ve yeni türü,
• Yeni türe uygun esas sözleşme veya şirket sözleşmesi,
• Ortakların sahip olacakları payların sayısı, cinsi ve tutarı,
• Ortakların haklarına ilişkin açıklamalar

yer alır.

4. Tür değiştirme raporu ve inceleme hakkı

Yönetim organı, tür değiştirmenin amacını ve sonuçlarını, yeni türe ilişkin kuruluş hükümlerinin yerine getirildiğini, ortakların paylarının ve haklarının nasıl korunduğunu, ek yükümlülük doğup doğmadığını açıklayan bir rapor düzenler. Küçük ve orta ölçekli şirketlerde tüm ortakların onayıyla rapordan vazgeçilebilir.

Genel kuruldan önce belirli bir süre boyunca tür değiştirme planı, rapor ve finansal tablolar ortakların incelemesine sunulur; bu hak ortaklara duyurulur.

5. Genel kurul kararı

TTK m. 189 tür değiştirme kararı için ağırlaştırılmış nisaplar öngörür. Ana hatlarıyla:

• Anonim şirketlerde: Esas sermayenin en az yüzde ellisini karşılayan payların sahiplerinin veya temsilcilerinin bulunduğu toplantıda, mevcut oyların üçte ikisinin olumlu oyu aranır.
• Limited şirketlerde: Sermayenin en az dörtte üçünü temsil eden ortakların olumlu oyu gerekir.
• Bir sermaye şirketinin kooperatife dönüşmesinde ise tüm ortakların onayı aranır.

Ortakların ek ödeme veya kişisel edim yükümlülüğü altına girmesi ya da sınırsız sorumlu hâle gelmesi söz konusuysa kanun daha ağır nisaplar öngörür.

6. Tescil ve ilan

Tür değiştirme kararı ticaret siciline tescil edilir. Tescil, tür değiştirmenin geçerlilik anıdır. Tescil ile birlikte yeni türe ilişkin esas sözleşme yürürlüğe girer, yeni organlar göreve başlar ve unvan değişikliği yayımlanır.

Tür değiştirmede temel ilke, ortaklık paylarının ve haklarının korunmasıdır. Ortakların mevcut payları, yeni türdeki şirkette karşılık gelen değerde paylarla temsil edilmelidir. İmtiyazlı payların karşılığında eş değer haklar tanınmalı; oydan yoksun paylara aynı değerde paylar verilmeli veya oy hakkı bulunan paylar sağlanmalıdır.

TTK m. 191 uyarınca payların veya hakların uygun karşılanmadığını düşünen ortak, tür değiştirme kararının ilanından itibaren iki ay içinde uygun bir denkleştirme akçesi ödenmesini dava edebilir.

TTK m. 192 uyarınca ise olumsuz oy verip muhalefetini tutanağa geçirten ortaklar aynı süre içinde kararın iptalini isteyebilir. Mahkeme, iptali gerektiren eksiklik giderilebilir nitelikteyse taraflara süre verir.

Tür değiştirme işlemlerine katılan yönetim organı üyeleri ve bu işlemlerde denetim ya da değerleme yapanlar, kusurlu davranışlarıyla verdikleri zarardan TTK m. 193 uyarınca sorumludur.

Tür değiştirmede şirketin tüzel kişiliği devam ettiği için borçlar aynı borçluya ait olmaya devam eder; alacaklının karşısındaki tüzel kişi değişmez. Bu nedenle tür değiştirmede birleşme ve bölünmedeki gibi ayrı bir alacaklı çağrısı ve teminat düzeni öngörülmemiştir.

Buna karşılık ortakların kişisel sorumluluğu önemli bir konudur. Şahıs şirketi ortakları sınırsız sorumludur. Şahıs şirketinin sermaye şirketine dönüşmesi hâlinde ortakların dönüşümden önce doğmuş şirket borçlarından kişisel sorumluluğu hemen sona ermez; kanunda öngörülen süre boyunca devam eder. Tersi yönde, sermaye şirketinin şahıs şirketine dönüşmesinde ortaklar dönüşümden sonra sınırsız sorumlu hâle gelir.

Kurumlar vergisi mevzuatı, kanunda öngörülen şartlara uygun tür değiştirmeleri devir hükmünde sayar ve vergisiz gerçekleşmesine imkân tanır. Bunun için özellikle:

• Şirketin kanuni veya iş merkezinin Türkiye’de bulunması,
• Bilançonun kayıtlı değerleriyle kül hâlinde devralınması

gibi şartlar aranır. Bu şartlar sağlanmazsa işlem tasfiye ve yeniden kuruluş gibi vergilendirilebilir. Ayrıca dönüşüm tarihine kadar olan dönem için beyanname verilmesi, defterlerin kapatılıp yeni türde açılması ve e-belge uygulamalarının güncellenmesi gerekir.

Tür değiştirmeden doğan uyuşmazlıklar mutlak ticari dava niteliğindedir ve asliye ticaret mahkemesinde görülür. Yetkide kural olarak şirket merkezinin bulunduğu yer mahkemesi öne çıkar. Denkleştirme akçesi gibi konusu para olan taleplerde dava şartı arabuluculuk hükümleri uygulanabilirken, tür değiştirme kararının iptali davası arabuluculuğa tabi değildir.

Uygulamada bazı şirketler dönüşüm yerine yeni bir şirket kurup faaliyeti oraya taşımayı düşünür. İki yol arasındaki farklar şunlardır:

Faaliyet izni, ihale geçmişi, uzun süreli sözleşmeler veya kredi ilişkileri bulunan şirketlerde tür değiştirme, yeni şirket kurmaya göre çok daha avantajlıdır.

• Özvarlık tespitini yaptırmadan dönüşüm başvurusunda bulunmak,
• Yeni türün asgari sermaye ve esas sözleşme şartlarını gözden kaçırmak,
• Tür değiştirme planı ve raporunu hazırlamadan doğrudan genel kurul kararı almak,
• Ortakların inceleme hakkını kullandırmamak,
• Karar nisaplarını olağan nisaplarla karıştırmak,
• İmtiyazlı ve oydan yoksun payların karşılığını düzenlememek,
• Şahıs şirketinden dönüşümde ortakların devam eden kişisel sorumluluğunu gözden kaçırmak,
• Vergi mevzuatındaki devir şartlarını incelememek,
• Unvan değişikliği sonrasında bankalar, sicil kayıtları ve sözleşme karşı taraflarına bildirim yapmamak.

Tür değiştirme, şirketin kimliğini koruyarak hukuki elbisesini değiştirmesine imkân veren pratik bir kurumdur. Doğru yürütüldüğünde sözleşmeler, izinler ve iş geçmişi kesintisiz devam eder. Buna karşılık özvarlık tespiti, nisaplar, inceleme hakkı ve vergi şartlarındaki eksiklikler hem tescilin reddine hem de sonradan açılacak iptal ve denkleştirme davalarına yol açabilir.

Şirketinizin tür değiştirme sürecinin planlanması, plan ve raporların hazırlanması ile genel kurul ve tescil aşamalarının yönetilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.