Türkuaz Kart Nedir? Başvuru Şartları ve Reddi Halinde Hukuki Yollar

6735 sayılı Kanun çerçevesinde Türkuaz Kart başvurusu, başlıca şu profillerdeki yabancılar için değerlendirilir:

• eğitim düzeyi, mesleki tecrübesi, bilim ve teknolojiye katkısı, Türkiye'deki yatırımın büyüklüğü ile katma değer yaratma kapasitesi yüksek kişiler,
• yurt dışında yükseköğretim kurumlarında öğretim üyesi olarak çalışan veya belirli alanlarda uluslararası kabul görmüş kişiler,
• bilim ve teknoloji alanında Türkiye'nin ihtiyaç duyduğu nitelikli meslek gruplarında çalışanlar,
• profesyonel spor, sanat gibi alanlarda öne çıkan kişiler.

Başvuru puanlama esasına dayalı bir değerlendirme sistemiyle veya doğrudan başvuru usulüyle yapılabilir; hangi usulün uygulanacağı ilgili yönetmelik hükümlerine göre belirlenir.

Türkuaz Kart sahibi, klasik çalışma izninden farklı olarak:

• belirli bir işverene bağlı kalmaksızın çalışabilir,
• kartın süresiz nitelikte olması nedeniyle her yıl yenileme yükümlülüğü taşımaz,
• eş ve bakmakla yükümlü olduğu aile fertleri için ikamet izni sürecinde kolaylıklardan yararlanabilir.

Kart, kanunda öngörülen geçiş süresi boyunca izlenmesi ve belirli koşulların (örneğin belirli bir süre fiilen Türkiye'de bulunma) sağlanması şartıyla kalıcı hâle gelir.

Türkuaz Kart, kural olarak önce geçiş süreli olarak verilir. Bu süre boyunca kişinin çalışma faaliyetinin devam etmesi ve kanunda aranan diğer şartları koruması beklenir. Geçiş süresi sonunda, gerekli koşulların yerine getirildiğinin tespiti hâlinde kart süresiz hâle gelir; aksi takdirde iptal edilebilir veya süresi uzatılmayabilir.

Uygulamada karşılaşılan ret sebepleri arasında şunlar sayılabilir:

• başvuru sahibinin nitelik ve tecrübe kriterlerini karşılamadığının değerlendirilmesi,
• sunulan belgelerin (diploma, sertifika, iş deneyimi belgesi gibi) yetersiz veya tutarsız bulunması,
• ilgili kurum görüşlerinin olumsuz olması,
• kamu düzeni, kamu güvenliği bakımından olumsuz değerlendirme,
• geçiş süresi sonunda aranan şartların (fiilen çalışma, Türkiye'de bulunma gibi) sağlanamadığının tespiti.

Türkuaz Kart başvurusunun reddi idari bir işlemdir. Bu karara karşı:

• idareye yeniden başvurarak eksik veya hatalı değerlendirilen hususların düzeltilmesi istenebilir,
• İYUK m. 7'deki süre içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir,
• ret kararının uygulanması ciddi ve telafisi güç zarar doğuracaksa yürütmenin durdurulması talep edilebilir.

Dava sürecinde, idarenin nitelik değerlendirmesinde takdir yetkisini hukuka uygun kullanıp kullanmadığı, kararın somut ve yeterli gerekçe içerip içermediği incelenir. İdarenin teknik ve mesleki değerlendirmelerde belirli bir takdir alanına sahip olması, bu değerlendirmenin yargısal denetimden tamamen muaf olduğu anlamına gelmez; keyfilik, ayrımcılık veya açık değerlendirme hatası bulunması hâlinde işlem iptal edilebilir.

Geçiş süresi sonunda kartın süresiz hâle getirilmemesi veya iptal edilmesi kararına karşı da aynı hukuki yollar (idari başvuru, iptal davası, yürütmenin durdurulması) izlenebilir. Bu aşamada, kişinin geçiş süresi boyunca fiilen Türkiye'de bulunduğunu ve aranan faaliyeti sürdürdüğünü gösteren belgelerin toplanması büyük önem taşır.

Türkuaz Kart ret veya iptal kararlarına karşı açılacak davalarda görevli mahkeme idare mahkemesidir. Yetkili mahkeme, kararı veren idari makamın bulunduğu yer idare mahkemesidir.

Dava açma süresi İYUK m. 7 uyarınca kararın usulüne uygun tebliğinden itibaren işlemeye başlar. Süre hak düşürücüdür; tebligatın tarihi ve usulüne uygunluğu her olayda ayrıca değerlendirilmelidir.

Türkuaz Kart başvurularının önemli bir kısmı, ilgili yönetmelikte öngörülen puanlama sistemine göre değerlendirilir. Bu sistemde eğitim düzeyi, mesleki tecrübe süresi, yabancı dil bilgisi, Türkiye'deki yatırımın veya istihdamın büyüklüğü ve benzeri kriterlere belirli puanlar tanınır. Başvuru sahibinin toplam puanının, yönetmelikte öngörülen asgari eşiği karşılaması gerekir. Puanlama sisteminin uygulanmadığı bazı özel meslek gruplarında ise doğrudan başvuru usulü işletilebilir. Hangi usulün uygulanacağının başvuru öncesinde netleştirilmesi, gereksiz ret risklerinin önüne geçilmesi bakımından önemlidir.

Türkuaz Kart sahibinin eşi ve bakmakla yükümlü olduğu çocukları için ikamet izni süreci, kanunda öngörülen kolaylaştırılmış usulle yürütülür. Bu kapsamda aile fertleri, genel aile ikamet izni şartlarına kıyasla bazı usul avantajlarından yararlanabilir; ancak temel evrak ve soybağı ispatı yükümlülüğü yine de aranır. Kartın iptali veya süresinin uzatılmaması hâlinde, aile fertlerinin ikamet statüsü de ayrıca etkilenebileceğinden, bu durumun önceden planlanması gerekir.

Bazı yabancı yatırımcılar, hem Türkuaz Kart hem de yatırım yoluyla Türk vatandaşlığı kazanma yollarını aynı anda değerlendirmektedir. Bu iki müessese birbirinden bağımsızdır; Türkuaz Kart doğrudan vatandaşlık sağlamaz, yalnızca çalışma ve ikamet bakımından ayrıcalıklı bir statü tanır. Yatırımcının hangi yolu veya her ikisini birlikte izleyeceği, yatırımın niteliğine, süresine ve kişisel önceliklerine göre ayrıca değerlendirilmelidir.

Türkuaz Kart, verildikten sonra da belirli gelişmeler nedeniyle iptal riskiyle karşılaşabilir. Kart sahibinin faaliyetini fiilen sonlandırması, Türkiye ile bağlantısını önemli ölçüde azaltması veya başvuru sırasında sunulan bilgilerin sonradan gerçeğe aykırı çıkması, iptal sebebi olarak değerlendirilebilir. Bu nedenle kart sahibinin, faaliyetindeki önemli değişiklikleri (işveren değişikliği, faaliyet alanının değişmesi, uzun süreli yurt dışında bulunma gibi) ilgili idareye zamanında bildirmesi önerilir.

Puanlama sistemi dışında, kanunda ve yönetmelikte sayılan bazı özel meslek grupları veya statüler için doğrudan başvuru usulü uygulanabilir. Bu usulde başvuru sahibinin niteliği, ilgili bakanlık veya kurumun görüşü alınarak doğrudan değerlendirilir; puan hesaplaması aranmaz. Hangi başvurunun doğrudan usule, hangisinin puanlama sistemine tabi olduğunun başvuru öncesinde netleştirilmesi, sürecin doğru yürütülmesi bakımından önemlidir.

Türkuaz Kart başvurusunda sunulan diploma, sertifika veya iş deneyimi belgelerinin yurt dışında düzenlenmiş olması hâlinde, bu belgelerin apostil şerhi veya konsolosluk onayı taşıması ve gerekiyorsa yeminli tercüman tarafından Türkçeye çevrilmesi gerekir. Bazı meslekler için ayrıca ilgili Türk kurumundan denklik belgesi alınması aranabilir. Bu usul işlemlerin eksik yapılması, başvurunun esasa girilmeden şekli eksiklik nedeniyle reddedilmesine yol açabilir.

• Başvuru için gerekli nitelik belgelerini (diploma denkliği, iş deneyimi belgesi gibi) eksik veya usulsüz sunmak,
• geçiş süresi boyunca fiilen Türkiye'de bulunma ve çalışma şartını belgelememek,
• ret kararının hangi kritere dayandığını incelemeden itiraz dilekçesi hazırlamak,
• dava açma süresini kaçırmak,
• Türkuaz Kartla klasik çalışma izni arasındaki farkları karıştırmak.

Türkuaz Kart, nitelikli yabancı işgücünün Türkiye'de uzun vadeli istihdamı için önemli bir araçtır; ancak nitelik değerlendirmesinin sübjektif unsurlar içermesi nedeniyle ret kararlarına sıkça rastlanmaktadır. Ret veya iptal kararına karşı süresi içinde doğru hukuki yolun izlenmesi ve idarenin takdir yetkisini hukuka uygun kullanıp kullanmadığının etkin biçimde denetlettirilmesi gerekir. Türkuaz Kart başvurusu ve dava süreci için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.