Borçtan Kurtulma Davası Nedir? Şartları, Süresi ve Sonuçları

İtirazın kaldırılması iki farklı biçimde gerçekleşir:

• Kesin kaldırma: Alacak, İİK m. 68'de sayılan nitelikli belgelerden birine, örneğin imzası ikrar edilmiş adi senede, noterlikçe onaylı belgeye veya resmî dairelerin yetkileri dâhilinde düzenlediği belgelere dayanıyorsa itiraz kesin olarak kaldırılır. Bu hâlde borçtan kurtulma davası açılamaz; borçlunun yolu menfi tespit veya istirdat davasıdır.
• Geçici kaldırma: Alacak, borçlunun imzasını inkâr ettiği adi bir senede dayanıyorsa ve imzanın borçluya ait olduğu tespit edilirse itiraz geçici olarak kaldırılır. Borçtan kurtulma davası yalnız bu hâlde gündeme gelir.

Bu ayrım, borçlunun hangi hukuki yola başvuracağını doğrudan belirler. Karar metninde "geçici" ibaresinin bulunup bulunmadığı mutlaka kontrol edilmelidir.

Geçici kaldırma kararı bulunmalıdır

Dava, yalnız itirazın geçici olarak kaldırılmasına karar verilmiş olması hâlinde açılabilir. Kesin kaldırma kararı ya da doğrudan kesinleşmiş bir takip söz konusuysa bu yola başvurulamaz.

Yedi günlük süreye uyulmalıdır

Borçlu, geçici kaldırma kararının tefhim veya tebliğinden itibaren yedi gün içinde davayı açmalıdır. Bu süre hak düşürücüdür. Süre kaçırıldığında geçici kaldırma kararı kesinleşir ve takip kesinleşmiş sayılır.

Kararın duruşmada yüze karşı okunması hâlinde süre tefhim tarihinden, borçlunun yokluğunda karar verilmişse tebliğ tarihinden başlar. Bu ayrım uygulamada süre kaybının en sık nedenidir.

Teminat gösterilmelidir

Borçtan kurtulma davası açan borçlu, dava konusu alacağın yüzde on beşi oranında teminat göstermek zorundadır. Teminat gösterilmemesi hâlinde dava usulden reddedilir. Teminatın türü ve yatırılma usulü mahkemece belirlenir; nakit veya banka teminat mektubu şeklinde olabilir.

Bu şart, borçlunun yalnız takibi geciktirmek amacıyla dava açmasını engellemeyi amaçlar.

Borçtan kurtulma davası, icra mahkemesinde değil genel mahkemede açılır. Görevli mahkeme, alacağın kaynağına göre belirlenir:

• ticari ilişkiden doğan alacaklarda asliye ticaret mahkemesi,
• tüketici işleminden doğan alacaklarda tüketici mahkemesi,
• iş ilişkisinden doğan alacaklarda iş mahkemesi,
• özel görev kuralı bulunmayan uyuşmazlıklarda asliye hukuk mahkemesi.

Yetkili mahkeme ise takibin yapıldığı yer veya davalı alacaklının yerleşim yeri mahkemesidir. Alacaklı, davada davalı sıfatını taşır; borçlu davacıdır.

Borçtan kurtulma davasının konusu, borçlu olunmadığının tespitidir. Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri için öngörülen dava şartı arabuluculuk kuralının, tespit niteliğindeki bu davada uygulanıp uygulanmayacağı tartışmalıdır. Uygulamada mahkemeler, alacağın niteliğine ve talebin içeriğine göre değerlendirme yapmaktadır.

Yedi günlük hak düşürücü sürenin kısalığı karşısında en güvenli yol, süre içinde davayı açmak ve gerekiyorsa arabuluculuk şartını mahkemenin vereceği kesin süre içinde tamamlamaktır. Ticari nitelikteki uyuşmazlıklarda ihtiyaten arabuluculuk başvurusu yapılması da tercih edilebilir.

Borçtan kurtulma davasında ispat yükü konusunda önemli bir özellik vardır. Davacı borçlu olmasına rağmen, alacağın varlığını ispat yükü kural olarak alacaklıya aittir. Çünkü uyuşmazlığın esası, alacaklının iddia ettiği alacağın gerçekten doğup doğmadığıdır.

Borçlu ise borcun sona erdiğine ilişkin savunmalarını, yani ödeme, takas, ibra veya zamanaşımı gibi olguları ispatla yükümlüdür. Yargılama genel hükümlere göre yürütülür; tanık, bilirkişi, ticari defterler ve her türlü delil kullanılabilir.

Bu yönüyle borçtan kurtulma davası, icra mahkemesindeki sınırlı ve belge üzerinden yapılan incelemeden tamamen ayrılır. Borçlu, icra mahkemesinde ileri süremediği maddi hukuka ilişkin tüm savunmalarını burada ortaya koyabilir.

Borçtan kurtulma davasının açılması takibi kendiliğinden durdurmaz. Geçici kaldırma kararı üzerine alacaklı, dava sonuçlanıncaya kadar geçici haciz isteyebilir. Geçici haciz, malın satılmasına imkân vermez; yalnız borçlunun malvarlığını dava sonuna kadar güvence altına alır.

Borçlu, takibin durdurulmasını istiyorsa mahkemeden ayrıca ihtiyati tedbir talep etmelidir. Talep, teminat karşılığında ve somut gerekçelerle desteklenmelidir.

Dava kabul edilirse

Borçlunun borçlu olmadığı tespit edilir. İcra takibi iptal edilir, geçici haciz kalkar ve gösterilen teminat iade edilir. Ayrıca borçlunun talebi hâlinde, alacaklı aleyhine haksız takipten doğan zararı karşılamak üzere alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere tazminata hükmedilebilir. Bunun için alacaklının kötü niyetli veya ağır kusurlu olduğunun ortaya konulması aranır.

Dava reddedilirse

Geçici kaldırma kararı kesinleşir ve takip kesin olarak devam eder. Geçici haciz kesin hacze dönüşür. Bu durumda borçlu aleyhine, alacaklının talebiyle alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere icra inkâr tazminatına hükmedilebilir. Ayrıca yargılama giderleri ve vekâlet ücreti borçluya yüklenir.

Bu iki sonuç, davanın ciddi bir maliyet riski taşıdığını gösterir. Yalnız süre kazanmak amacıyla açılan borçtan kurtulma davaları, borçlunun yükünü ağırlaştırmaktadır.

Borçtan kurtulma davası ile menfi tespit davası birbirine benzese de farklıdırlar:

Yedi günlük süre kaçırılmışsa borçtan kurtulma davası açılamaz; ancak koşulları varsa menfi tespit ya da ödeme yapılmışsa istirdat davası yoluna gidilebilir.

• Kesin kaldırma kararı üzerine borçtan kurtulma davası açmaya çalışmak,
• yedi günlük süreyi tefhim yerine tebliğ tarihinden hesaplamak,
• teminat yatırmadan dava açmak ve davanın usulden reddine yol açmak,
• davayı icra mahkemesinde açmak,
• alacağın niteliğine göre görevli mahkemeyi yanlış belirlemek,
• takibin durdurulması için ayrıca tedbir talep etmemek,
• geçici haczin satışa imkân vermediğini bilmeden gereksiz endişeye kapılmak,
• yalnız gecikme sağlamak amacıyla dava açıp tazminat riskini göze almak.

Borçtan kurtulma davası, imza incelemesiyle sınırlı bir kararın borçlu aleyhine kesin sonuç doğurmasını önleyen dengeleyici bir kurumdur. Ancak yedi günlük hak düşürücü süre ve teminat şartı, bu yolun titiz bir hazırlık gerektirdiğini gösterir.

Karar tefhim edildiği anda süre işlemeye başladığından, duruşmada geçici kaldırma kararı verilen borçlunun aynı gün harekete geçmesi gerekir. Elinizde geçici kaldırma kararı varsa veya alacaklı olarak böyle bir dava ile karşılaştıysanız, süreler ve teminat konusunda Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.