İcranın Geri Bırakılması Nedir? İlamlı Takipte Borçlunun Savunma Yolu

Borçlu üç temel sebebe dayanabilir:

İtfa (borcun sona ermesi)

Borcun ilamdan sonra ödenmiş, takas edilmiş, ibra edilmiş veya başka bir şekilde sona ermiş olmasıdır. Örneğin taraflar ilamdan sonra bir protokol yaparak borcu kapatmış olabilir.

İmhal (borcun ertelenmesi)

Alacaklının, borçluya süre tanıdığını gösteren bir belgenin bulunmasıdır. Taksitlendirme anlaşmaları ve vade uzatımı bu kapsamdadır.

Zamanaşımı

İlama bağlı alacaklarda kural olarak on yıllık zamanaşımı süresi işler. Sürenin dolduğu ileri sürülerek icranın geri bırakılması istenebilir. Zamanaşımı bakımından İİK m. 33/a özel bir düzenleme getirir.

İtfa ve imhal iddiaları, herhangi bir belgeyle değil, kanunun aradığı nitelikteki belgelerle ispat edilmelidir. Bu belgeler şunlardır:

• noterlikçe re'sen düzenlenmiş veya onaylanmış belgeler,
• imzası borçlu tarafından ikrar edilmiş adi senetler,
• resmî dairelerin veya yetkili makamların yetkileri dâhilinde düzenlediği belgeler.

Tanık beyanı, yemin veya sıradan bir yazışma yeterli değildir. Alacaklının imzasını taşımayan bir dekont, banka açıklamasında borçla bağlantısı açıkça gösterilmemişse tartışmaya açık kalır. Bu nedenle ilamdan sonra yapılan ödemelerde, ödemenin hangi dosya ve hangi alacak için yapıldığı açıkça yazılmalı; mümkünse alacaklının imzasını taşıyan bir makbuz alınmalıdır.

Zamanaşımı iddiası bakımından belge şartı aranmaz; süre hesabı dosya üzerinden yapılır.

İtfa veya imhal iddiasıyla icranın geri bırakılması talebi, kural olarak icra emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine yapılır. Ancak borcun sona erdiği ya da ertelendiği olgusu icra emrinin tebliğinden sonra gerçekleşmişse, borçlu bu olgunun gerçekleştiği tarihten itibaren süresi içinde başvurabilir.

Zamanaşımı iddiası ise, sürenin dolduğu her aşamada ileri sürülebilir. Takip sırasında dosyanın uzun süre işlemsiz bırakılması hâlinde borçlu bu iddiayı gündeme getirebilir.

Talep, takibin yapıldığı yer icra mahkemesine yapılır. İcra dairesine verilen bir dilekçe sonuç doğurmaz. İnceleme, basit yargılama usulüne göre ve kural olarak duruşmalı yapılır.

Dilekçede şunlar yer almalıdır:

• takip dosyası ve icra emrinin tebliğ tarihi,
• dayanılan sebep: itfa, imhal veya zamanaşımı,
• dayanak belgenin niteliği ve tarihi,
• icranın geri bırakılması talebi,
• inceleme tamamlanıncaya kadar takibin durdurulmasına ilişkin talep.

Hayır. İcranın geri bırakılması talebinde bulunulması, takibi kendiliğinden durdurmaz. Borçlunun ayrıca takibin durdurulmasını talep etmesi ve icra mahkemesinin bu yönde karar vermesi gerekir. Mahkeme, sunulan belgenin ilk bakışta güçlü görünmesi hâlinde takibin durdurulmasına karar verebilir; bazı hâllerde teminat isteyebilir.

Talep hakkında karar verilinceye kadar haciz uygulanabileceğinden, borçlunun durdurma talebini dilekçede açıkça ve ayrı bir başlık altında ileri sürmesi gerekir.

İcranın geri bırakılması ile sıkça karıştırılan bir başka kurum, İİK m. 36 kapsamında kanun yolu başvurusu üzerine icranın durdurulmasıdır. Aralarındaki fark şudur:

• İİK m. 33 kapsamındaki icranın geri bırakılması, ilamdan sonra ortaya çıkan bir olguya dayanır ve icra mahkemesinden istenir.
• İİK m. 36 kapsamındaki icranın durdurulması ise ilamın hukuka aykırı olduğu iddiasıyla istinaf veya temyiz yoluna başvurulmuş olmasına dayanır ve kanun yolu incelemesini yapan mercie başvurulur. Borçlunun, hükmedilen tutarı karşılayacak teminat göstermesi gerekir.

Bu iki yol birbirinin alternatifi değildir; koşulları varsa birlikte kullanılabilir.

İlama bağlı alacaklarda zamanaşımı süresi, ilamın kesinleşmesi ya da icra edilebilir hâle gelmesiyle işlemeye başlar. Her icra işlemi zamanaşımını keser ve süre yeniden işlemeye başlar. Zamanaşımını kesen işlemlere örnek olarak haciz talebi, haciz uygulanması, satış talebi ve borçluya yapılan tebligatlar gösterilebilir.

Dosyanın işlemsiz bırakıldığı süre boyunca zamanaşımı işler. Bu nedenle alacaklının, dosyayı belirli aralıklarla işleme koyması gerekir. Uygulamada yalnız dosya sorgulaması yapmak veya harç yatırmak, her zaman zamanaşımını kesen bir takip işlemi sayılmayabilir.

Nafaka gibi dönemsel edimlerde her taksit bakımından ayrı süre işler; bu tür alacaklarda daha kısa zamanaşımı süreleri gündeme gelebilir.

Talep kabul edilirse

İcra takibi durur. İtfa ve zamanaşımı hâlinde takip iptal edilir; imhal hâlinde ise takip, kararlaştırılan süre sonuna kadar ertelenir. Borçlu lehine, alacaklının kötü niyetli olduğunun anlaşılması hâlinde tazminata hükmedilmesi mümkündür.

Talep reddedilirse

Takip kaldığı yerden devam eder. Borçlunun talebinin haksız olduğunun anlaşılması hâlinde, alacaklı lehine tazminata karar verilebilir. Bu risk, dayanaksız başvuruları caydırmayı amaçlar.

İcra mahkemesinin kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilir.

İlamsız takipte takip kesinleştikten sonra borçlu, borcun ödendiğini veya ertelendiğini ileri sürerek İİK m. 71 uyarınca takibin iptalini ya da ertelenmesini isteyebilir. Bu kurum, ilamlı takipteki icranın geri bırakılmasının ilamsız takipteki karşılığıdır. Belgeye dayanma zorunluluğu bakımından benzer kurallar uygulanır.

Böylece hem ilamlı hem ilamsız takipte, takip kesinleştikten sonra ortaya çıkan ödeme veya erteleme olgularının dikkate alınması sağlanır.

• Talebi icra mahkemesi yerine icra dairesine vermek,
• yedi günlük süreyi kaçırmak,
• ödemeyi kanunun aradığı nitelikte bir belgeyle ispat edememek,
• banka dekontlarında hangi borç için ödeme yapıldığını belirtmemek,
• takibin durdurulmasını ayrıca talep etmemek,
• İİK m. 33 ile İİK m. 36 yollarını birbirine karıştırmak,
• zamanaşımı süresini ilamın tarihi yerine dava tarihinden hesaplamak,
• alacaklı olarak dosyayı uzun süre işlemsiz bırakıp zamanaşımı riski yaratmak.

İcranın geri bırakılması, ilamlı takipte borçlunun elindeki en etkili savunma yoludur; ancak belgeye dayanma zorunluluğu nedeniyle hazırlık gerektirir. İlamdan sonra yapılan her ödemenin ve varılan her mutabakatın, sonradan icra mahkemesinde kullanılabilecek nitelikte belgelendirilmesi büyük önem taşır.

Alacaklı bakımından ise dosyanın düzenli işleme konulması, zamanaşımı savunmasının önüne geçen tek yöntemdir. İlamlı takipte icranın geri bırakılması talebinin hazırlanması ya da böyle bir talebe karşı savunma yapılması konusunda Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.