Takibin İptali ve Taliki Nedir? Kesinleşen Takip Nasıl Durdurulur?

İtfa: borcun sona ermesi

Borcun takip kesinleştikten sonra ödenmesi, takas edilmesi, ibra edilmesi, yenilenmesi veya başka bir sebeple ortadan kalkması hâlinde takibin iptali istenebilir. Uygulamada en sık karşılaşılan hâl, borçlunun icra dosyası dışında alacaklıya doğrudan ödeme yapmasıdır.

Bu tür ödemelerde ciddi bir risk vardır: Ödeme icra dosyasına yapılmadığında, alacaklı takibe devam edebilir. Bu nedenle dosya dışı ödemelerde mutlaka alacaklının imzasını taşıyan bir makbuz alınmalı ya da banka kanalıyla ve açıklama yazılarak ödeme yapılmalıdır.

İmhal: borcun ertelenmesi

Alacaklının borçluya süre tanıdığını gösteren bir belge varsa takibin ertelenmesi istenebilir. Taksitlendirme protokolleri, vade uzatım yazıları ve yapılandırma anlaşmaları bu kapsamdadır.

Erteleme hâlinde takip tamamen ortadan kalkmaz; kararlaştırılan süre boyunca durur. Süre sonunda ödeme yapılmazsa takip kaldığı yerden devam eder.

Zamanaşımı

Takibin kesinleşmesinden sonra alacak zamanaşımına uğramışsa borçlu bunu ileri sürebilir. İİK m. 71/2, bu hâlde ilamlı takipteki zamanaşımı hükmünün kıyasen uygulanacağını öngörür.

Zamanaşımının işlemesi için dosyanın işlemsiz bırakılmış olması gerekir. Her icra işlemi zamanaşımını keser ve süre yeniden işlemeye başlar. Alacağın kaynağına göre uygulanacak süre değişir; genel alacaklarda on yıl, dönemsel edimlerde beş yıl, kambiyo senetlerinde ise daha kısa süreler gündeme gelir.

İtfa ve imhal iddiaları herhangi bir delille değil, kanunun aradığı nitelikteki belgelerle ispat edilmelidir. Bu belgeler şunlardır:

• noterlikçe re'sen düzenlenmiş veya onaylanmış belgeler,
• imzası alacaklı tarafından ikrar edilmiş adi senetler,
• resmî dairelerin veya yetkili makamların yetkileri dâhilinde düzenlediği belgeler.

Tanık dinletilmesi, yemin teklifi veya alacaklının imzasını taşımayan sıradan bir yazışma yeterli görülmez. Alacaklının imzasını taşımayan bir banka dekontunda, ödemenin hangi borç için yapıldığı açıklamada gösterilmemişse ispat gücü tartışmalı hâle gelir.

Zamanaşımı iddiası bakımından belge şartı aranmaz; süre hesabı takip dosyası üzerinden yapılır.

Talep, takibin yapıldığı yer icra mahkemesine yapılır. İcra dairesine verilen bir dilekçe sonuç doğurmaz.

Başvuru için belirli bir süre öngörülmemiştir; borcun sona erdiği veya ertelendiği olgu ne zaman gerçekleşmişse o tarihten sonra talepte bulunulabilir. Ancak takip tamamen sonuçlanıp para alacaklıya ödendikten sonra bu yola başvurulamaz; o aşamada borçlunun yolu istirdat davasıdır.

Dilekçede şunlar yer almalıdır:

• takip dosyasının bilgileri,
• takibin ne zaman kesinleştiği,
• dayanılan sebep: itfa, imhal veya zamanaşımı,
• dayanak belgenin niteliği ve tarihi,
• takibin iptali ya da ertelenmesi talebi,
• inceleme tamamlanıncaya kadar takip işlemlerinin durdurulması talebi.

Hayır. Takibin iptali veya taliki talebinde bulunulması, takibi kendiliğinden durdurmaz. Borçlunun ayrıca durdurma talebinde bulunması ve icra mahkemesinin bu yönde karar vermesi gerekir.

Mahkeme, sunulan belge ilk bakışta güçlü görünüyorsa takip işlemlerinin durdurulmasına karar verebilir. Aksi hâlde inceleme sürerken haciz ve satış işlemleri devam edebilir.

İcra mahkemesi, incelemeyi basit yargılama usulüne göre yapar. İnceleme belge üzerinden ve sınırlıdır; alacağın esası tartışılmaz. Mahkeme yalnız şu soruyu yanıtlar: Takip kesinleştikten sonra borç sona ermiş, ertelenmiş veya zamanaşımına uğramış mıdır?

Borçlunun takip kesinleşmeden önceki döneme ilişkin savunmaları bu çerçevede dinlenmez. Örneğin borcun hiç doğmadığı ya da sözleşmenin geçersiz olduğu iddiaları burada incelenmez; bunlar için menfi tespit davası açılması gerekir.

Talep kabul edilirse

İtfa ve zamanaşımı hâlinde takip iptal edilir; konulan hacizler kalkar. İmhal hâlinde takip, kararlaştırılan süre boyunca ertelenir.

Alacaklının kötü niyetli olduğu, örneğin ödemeyi bildiği hâlde takibi sürdürdüğü anlaşılırsa aleyhine tazminata hükmedilmesi gündeme gelebilir.

Talep reddedilirse

Takip kaldığı yerden devam eder. Borçlunun talebinin dayanaksız olduğu anlaşılırsa alacaklı lehine tazminata karar verilebilir.

İcra mahkemesinin kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilir.

Bu tablo, borçlunun hangi aşamada hangi yola başvurması gerektiğini gösterir. Yanlış yolun seçilmesi, talebin esasa girilmeden reddedilmesine yol açar.

Dosya dışı ödeme

Borçlu, alacaklıyla anlaşarak icra dosyası dışında ödeme yapmıştır fakat alacaklı dosyayı kapatmamıştır. Borçlu, alacaklının imzasını taşıyan makbuz veya ibraname ile takibin iptalini isteyebilir.

Yapılandırma protokolü

Taraflar borcu taksitlendirmiştir. Borçlu, protokole dayanarak takibin ertelenmesini isteyebilir. Protokolün alacaklı imzasını taşıması ve taksit tarihlerini açıkça göstermesi gerekir.

Uzun süre işlemsiz kalan dosya

Alacaklı yıllarca dosyayı işleme koymamıştır. Borçlu, zamanaşımının dolduğunu ileri sürerek takibin iptalini isteyebilir. Bu tür taleplerde dosyadaki her işlemin tarihi ve niteliği ayrı ayrı incelenir.

• Talebi icra dairesine vermek,
• ödemeyi belgelendirmeden yalnız beyanla ileri sürmek,
• dosya dışı ödemede makbuz almamak,
• banka açıklamasına dosya numarası yazmamak,
• takip işlemlerinin durdurulmasını ayrıca talep etmemek,
• takip kesinleşmeden önceki döneme ilişkin savunmaları bu yolla ileri sürmeye çalışmak,
• zamanaşımını kesen işlemleri gözden kaçırarak dayanaksız talepte bulunmak,
• para alacaklıya ödendikten sonra istirdat davası yerine takibin iptalini istemek.

Takibin iptali ve taliki, kesinleşmiş bir takipte borçlunun elindeki en pratik savunma aracıdır. Ancak etkinliği tamamen belgeye bağlıdır. Ödeme veya erteleme ne kadar gerçek olursa olsun, kanunun aradığı nitelikte bir belgeyle ortaya konulamıyorsa talep reddedilir.

Bu nedenle icra dosyası bulunan bir borçta yapılan her ödemenin ve varılan her mutabakatın, sonradan icra mahkemesinde kullanılabilecek biçimde belgelendirilmesi gerekir. Kesinleşmiş bir takiple karşı karşıyaysanız ve borcu ödediğinizi ya da ertelendiğini düşünüyorsanız, izlenecek yolun tespiti için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.