İlamsız İcra Takibi Nasıl Yapılır? Takip Talebinden Hacze Süreç

İcra ve İflas Kanunu m. 42 uyarınca bir paranın ödenmesine veya teminat verilmesine ilişkin cebrî icra, haciz yolu, rehnin paraya çevrilmesi yolu ya da borçlu iflasa tabi kişilerden ise iflas yolu ile yapılır. Genel haciz yolu ile ilamsız takip, yalnız şu iki tür alacak için mümkündür:

• bir miktar paranın ödenmesi,
• teminat verilmesi.

Bir malın teslimi, bir işin yapılması, tapu iptali, tahliye ya da çocuk teslimi gibi taleplerin genel haciz yoluyla ilamsız takibe konu edilmesi mümkün değildir. Bu tür istemler için ya mahkeme kararı alınıp ilamlı takip yapılır ya da kanunun özel olarak öngördüğü takip yolu kullanılır.

Alacağın senede, faturaya, sözleşmeye veya herhangi bir belgeye dayanması şart değildir. Sözlü bir borç ilişkisi de takibe konu edilebilir. Ancak borçlu itiraz ederse alacaklının alacağını ispat etmesi gerekeceğinden, uygulamada belgesiz takipler çoğu zaman zaman kaybına dönüşür.

Takip, alacaklının icra dairesine sunduğu takip talebi ile başlar. İİK m. 58 takip talebinde bulunması gereken unsurları düzenler. Talepte özellikle şunlar açıkça yer almalıdır:

• alacaklının ve varsa vekilinin adı, soyadı, unvanı, adresi ve kimlik bilgileri,
• borçlunun adı, soyadı, bilinen adresi ve kimlik ya da vergi numarası,
• alacağın tutarı ve istenen faizin türü, oranı ile işlemeye başladığı tarih,
• alacağın dayandığı sebep,
• takip yolunun seçimi,
• alacak veya teminat yabancı para üzerindeyse hangi kur üzerinden talep edildiği.

Takip talebi elektronik ortamda da hazırlanabilir. Alacağın dayanağı bir belge ise, belgenin aslı veya onaylı örneği takip talebine eklenir. Belge eklenmemesi takibi geçersiz kılmaz; fakat itirazın kaldırılması yoluna gidilebilmesi için sonradan belgeye ihtiyaç duyulur.

Takip talebinde borçlunun kimliğinin doğru gösterilmesi kritik önemdedir. Adı benzeyen başka bir kişiye takip yöneltilmesi, hem takibin iptaline hem de haksız takip nedeniyle tazminat sorumluluğuna yol açabilir.

İcra dairesinin yetkisi, İİK m. 50 gereğince Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun yetki hükümlerine göre belirlenir. Buna göre kural olarak borçlunun yerleşim yeri icra dairesi yetkilidir. Sözleşmeden doğan alacaklarda sözleşmenin ifa edileceği yer icra dairesinde de takip başlatılabilir.

Tacirler veya kamu tüzel kişileri arasındaki uyuşmazlıklarda geçerli bir yetki sözleşmesi yapılmışsa, bu sözleşmede gösterilen yer icra dairesi de yetkili olur. Tüketici işlemlerinde ve iş ilişkisinden doğan alacaklarda ise yetki kuralları koruyucu niteliktedir ve serbestçe değiştirilemez.

Yetkisiz icra dairesinde başlatılan takip kendiliğinden geçersiz olmaz. Borçlu süresi içinde yetki itirazında bulunmazsa, o icra dairesi yetkili hâle gelir.

Takip talebini alan icra müdürü, talebin kanuni unsurları taşıyıp taşımadığını inceler ve borçluya ödeme emri düzenler. İİK m. 60, ödeme emrinin içeriğini belirler. Ödeme emrinde borçluya şu bildirimler yapılır:

• borcu ve takip masraflarını tebliğden itibaren yedi gün içinde ödemesi,
• borca veya takip yetkisine itirazı varsa yine yedi gün içinde icra dairesine bildirmesi,
• itiraz etmez ve borcu ödemezse takibin kesinleşeceği,
• yedi gün içinde mal beyanında bulunması gerektiği; bulunmazsa hapisle tazyik olunabileceği ve gerçeğe aykırı beyanın cezalandırılacağı.

Ödeme emri, Tebligat Kanunu hükümlerine göre borçluya tebliğ edilir. Süreler tebliğ tarihinin ertesi günü işlemeye başlar. Usulsüz tebligat iddiası, ayrı bir şikâyet konusudur ve öğrenme tarihine göre değerlendirilir.

Ödeme emrini alan borçlunun önünde üç yol vardır:

1. Ödemek: Borç ve takip giderleri yedi gün içinde ödenirse takip sona erer. Ödemenin icra dosyasına yapılması, sonradan mükerrer ödeme tartışmasını önler.
2. İtiraz etmek: Borca, faize, yetkiye veya imzaya itiraz edilmesi hâlinde takip kendiliğinden durur. Takibin devamı için alacaklının mahkemeye ya da icra mahkemesine başvurması gerekir.
3. Hiçbir şey yapmamak: Yedi günlük süre içinde ödeme yapılmaz ve itiraz edilmezse takip kesinleşir. Bu andan sonra borçlunun borcun esasına ilişkin itirazları dinlenmez; yalnız borcun sonradan ödendiği, ertelendiği veya zamanaşımına uğradığı ileri sürülebilir.

Takip kesinleştikten sonra alacaklı haciz isteyebilir. İİK m. 78 uyarınca haciz talebi, ödeme emrinin tebliğinden itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır. Bu süre içinde haciz istenmezse takip dosyası işlemden kaldırılır; alacaklı, yenileme talebiyle ve yenileme emrinin tebliği koşuluyla takibe devam edebilir.

Haciz aşamasında icra müdürü, borcu karşılayacak miktarda malı haczeder. Uygulamada sırasıyla şu adımlar izlenir:

• banka hesapları ve üçüncü kişilerdeki alacaklar için haciz müzekkereleri,
• tapu, trafik ve diğer sicillere haciz şerhi,
• maaş ve ücret haczi,
• adreste yapılan fiilî haciz ve kıymet takdiri,
• satış talebi ve elektronik ortamda ihale.

Haczedilen malların satışı da süreye tabidir. Kanunun öngördüğü süre içinde satış istenmezse haciz kendiliğinden kalkar. Bu nedenle takip dosyasının düzenli aralıklarla takip edilmesi gerekir.

Borçlunun tüm malvarlığı haczedilemez. Kanun, borçlunun ve ailesinin asgari yaşam koşullarını korumak için bir kısım mal ve hakları haciz dışında bırakmıştır. Bunlar arasında borçlunun mesleğini sürdürebilmesi için zorunlu araç ve gereçler, ailenin geçimi için gerekli ev eşyaları ile kanunen haczi yasaklanmış bazı ödemeler yer alır.

Maaş ve ücretlerde ise kısmî haciz kuralı geçerlidir; maaşın kanunda belirtilen oranı aşan kısmı haczedilebilir. Nafaka alacakları için bu sınırlama uygulanmaz.

Takip masrafları ve icra vekâlet ücreti kural olarak borçluya yüklenir. Ancak takip haksız çıkarsa bu giderler alacaklının üzerinde kalır. Harç ve gider tutarları her yıl yeniden değerleme oranına göre güncellendiğinden, güncel rakamlar takip tarihindeki tarifeye göre hesaplanır.

Takip sırasında icra müdürünün yaptığı işlemlere karşı itiraz değil şikâyet yoluna başvurulur ve şikâyeti icra mahkemesi inceler. Alacağın esasına ilişkin uyuşmazlıklar ise genel mahkemelerde görülür; alacağın kaynağına göre asliye hukuk, asliye ticaret, tüketici veya iş mahkemesi görevli olur.

İlamsız takip, alacağın tabi olduğu zamanaşımı süresi dolmadan başlatılmalıdır. Süre alacağın kaynağına göre değişir; sözleşmeden doğan alacaklarda genel süre on yıl, kira bedeli gibi dönemsel edimlerde beş yıldır. Kambiyo senetlerinde ve özel kanunlara tabi alacaklarda daha kısa süreler uygulanır. Takip yapılması zamanaşımını keser; ancak dosyanın uzun süre işlemsiz bırakılması yeniden zamanaşımı tartışması doğurabilir.

• Alacağın dayandığı sebebi takip talebinde belirsiz bırakmak,
• faizin türünü, oranını ve başlangıç tarihini yazmamak,
• borçlunun kimlik bilgilerini eksik veya hatalı göstermek,
• yetkisiz icra dairesinde takip başlatıp itirazla karşılaşmak,
• ödeme emrinin tebliğ tarihini takip etmemek,
• bir yıllık haciz isteme süresini kaçırmak,
• satış isteme süresini geçirerek haczin düşmesine yol açmak,
• takip yolu ile dava yolunu birbirine karıştırmak.

İlamsız icra takibi, doğru kurulduğunda hızlı ve etkili bir tahsil aracıdır. Buna karşılık takip talebindeki bir eksiklik, yanlış yetki tercihi veya kaçırılan bir süre, alacağın tahsilini yıllarca geciktirebilir. Borçlu açısından da ödeme emrinin tebliğinden itibaren işleyen yedi günlük süre belirleyicidir; bu süre kaçırıldığında savunma imkânları büyük ölçüde daralır.

Somut alacağınız için hangi takip yolunun uygun olduğu, hangi belgelerin sunulması gerektiği ve süreçte hangi süreleri korumanız gerektiği konusunda Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.