İcra Memurunun İşlemini Şikâyet Yolu Nedir? Süresi ve Sonuçları

Uygulamada en çok karıştırılan iki kavramdır. Aralarındaki ayrım şöyledir:

• İtiraz, borcun kendisine yöneliktir. Borç yoktur, ödenmiştir, zamanaşımına uğramıştır ya da imza borçluya ait değildir. İlamsız takipte itiraz icra dairesine yapılır ve takibi durdurur.
• Şikâyet, icra organının yaptığı işleme yöneliktir. İşlem kanuna aykırıdır, olaya uygun değildir, bir hak yerine getirilmemiş veya sebepsiz yere sürüncemede bırakılmıştır. Şikâyet icra mahkemesine yapılır ve kural olarak takibi durdurmaz.

Yanlış yolun seçilmesi, talebin esasa girilmeden reddedilmesine yol açar. Bu nedenle uyuşmazlığın borca mı yoksa işleme mi ilişkin olduğu baştan doğru belirlenmelidir.

İİK m. 16 üç şikâyet sebebi öngörür:

İşlemin kanuna aykırı olması

İcra dairesi, kanunun öngörmediği bir işlem yapmış ya da öngördüğü usule uymamıştır. Örnekler:

• haczi caiz olmayan malın haczedilmesi,
• maaş haczinde kanuni sınırın aşılması,
• satış ilanının usulüne uygun tebliğ edilmemesi,
• ilamda bulunmayan bir alacak kalemi için icra emri düzenlenmesi,
• kesinleşmesi gereken bir ilamın kesinleşmeden takibe konulması,
• takip talebinde bulunmayan bir borçluya ödeme emri gönderilmesi.

İşlemin olaya uygun olmaması

İşlem kanuna aykırı değildir; ancak somut olayın koşullarına uygun düşmemektedir. İcra müdürünün takdir yetkisini kullandığı hâllerde bu sebep gündeme gelir. Örneğin borcu fazlasıyla aşan değerde malın haczedilmesi, aşırı haciz iddiasıyla şikâyet konusu edilebilir.

Hakkın yerine getirilmemesi veya sürüncemede bırakılması

İcra müdürü, kanunen yapması gereken bir işlemi yapmamakta ya da haklı sebep olmaksızın geciktirmektedir. Haciz talebinin işleme konulmaması, dosyaya yatan paranın alacaklıya ödenmemesi ya da talebe hiç cevap verilmemesi bu kapsamdadır.

Kural olarak şikâyet, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde yapılmalıdır. Süre, işlemin yapıldığı tarihten değil, şikâyet edenin öğrendiği tarihten başlar. İşlem tebliğ edilmişse tebliğ tarihi, hazır bulunulmuşsa o tarih esas alınır.

Bu kuralın iki önemli istisnası vardır:

Süresiz şikâyet: Bir hakkın yerine getirilmemesi veya sebepsiz sürüncemede bırakılması hâllerinde şikâyet süreye bağlı değildir. Ayrıca kamu düzenine aykırı işlemler de her zaman şikâyet konusu edilebilir. Uygulamada kamu düzenine aykırı sayılan başlıca hâller şunlardır:

• haczi kanunen yasaklanmış malın haczedilmesi,
• ihale bedelinin kanuna aykırı biçimde dağıtılması,
• takip dayanağı belgenin kambiyo senedi niteliğini hiç taşımaması,
• yetkisiz merci tarafından işlem yapılması.

Özel süreler: Bazı işlemler için kanun farklı süreler öngörmüştür. Kambiyo takibinde senedin kambiyo vasfına ilişkin şikâyet beş gün, ihalenin feshi talebi ise kanunda öngörülen özel süre içinde yapılır. Kıymet takdirine itiraz da kendi özel süresine tabidir.

Şikâyet hakkı yalnız borçluya ait değildir. İşlemden hukuki menfaati zedelenen herkes şikâyette bulunabilir:

• borçlu ve alacaklı,
• haczedilen mal üzerinde hak iddia eden üçüncü kişiler,
• rehin maliki veya kefil,
• ihale alıcısı,
• sıra cetvelinde hakkı etkilenen diğer alacaklılar.

Şikâyet edenin, işlemden doğrudan etkilenen bir hukuki yararının bulunması gerekir. Salt üçüncü kişi konumunda olup menfaati etkilenmeyenlerin şikâyeti dinlenmez.

Şikâyet, işlemi yapan icra dairesinin bağlı bulunduğu icra mahkemesine yapılır. İİK m. 4 uyarınca icra mahkemesi, icra dairelerinin işlemlerine karşı yapılan şikâyetleri incelemekle görevlidir.

Dilekçede şunlar yer almalıdır:

• takip dosyasının bilgileri,
• şikâyet konusu işlem ve tarihi,
• işlemin ne zaman öğrenildiği,
• işlemin hangi yönüyle kanuna aykırı veya olaya uygun olmadığı,
• işlemin iptali, düzeltilmesi ya da yapılmasının emredilmesi talebi,
• gerekiyorsa takip işlemlerinin durdurulması talebi.

Şikâyet harca tabidir. Dilekçeye, şikâyet konusu işleme ilişkin belgelerin eklenmesi incelemeyi hızlandırır.

İİK m. 18 uyarınca icra mahkemesi, şikâyeti basit yargılama usulüne göre inceler. Mahkeme, duruşma yapılmasına gerek görmezse dosya üzerinden karar verebilir. Duruşma açılması hâlinde taraflar dinlenir.

İnceleme, işlemin hukuka uygunluğu ile sınırlıdır. Alacağın esasına ilişkin uyuşmazlıklar burada çözülmez.

İİK m. 22 uyarınca şikâyet, icra takibini kendiliğinden durdurmaz. Ancak icra mahkemesi, gerekli görürse takip işlemlerinin durdurulmasına karar verebilir.

Bu nedenle şikâyet dilekçesinde durdurma talebinin ayrıca ve gerekçeli biçimde ileri sürülmesi gerekir. Özellikle satış aşamasına gelinmiş dosyalarda, durdurma kararı alınmadan yapılan şikâyet sonuçsuz kalabilir.

İİK m. 17 uyarınca icra mahkemesi, şikâyeti haklı bulursa üç farklı karar verebilir:

1. İşlemin iptali: Hukuka aykırı işlem ortadan kaldırılır. Haczin kaldırılması en tipik örnektir.
2. İşlemin düzeltilmesi: İşlem tümüyle iptal edilmez; hukuka aykırı kısmı düzeltilir. Maaş haczinde oranın kanuni sınıra çekilmesi bu niteliktedir.
3. İşlemin yapılmasının emredilmesi: İcra müdürünün yapmadığı işlemin yapılması emredilir.

Şikâyet reddedilirse işlem geçerliliğini korur. Karara karşı, kanunda öngörülen sınırlar içinde istinaf yoluna başvurulabilir.

• Aşırı haciz: Borcu fazlasıyla aşan değerde mal haczedilmesi.
• Haczi caiz olmayan mallar: Borçlunun mesleğini sürdürmesi için zorunlu araçların ya da temel ev eşyalarının haczedilmesi.
• Maaş haczinde oran: Kanuni sınırın üzerinde kesinti yapılması. Nafaka alacakları bakımından bu sınırlama uygulanmaz.
• Usulsüz tebligat: Ödeme emrinin veya satış ilanının kanuna aykırı biçimde tebliğ edilmesi.
• Kıymet takdiri: Taşınmaza gerçek değerinin çok altında değer biçilmesi.
• Sıra cetveli: Paranın alacaklılar arasında kanuna aykırı dağıtılması.
• İlama aykırılık: İlamda hükmedilmemiş kalemlerin icra emrine yazılması.

• Şikâyeti icra dairesine vermek,
• yedi günlük süreyi işlemin yapıldığı tarihten hesaplamak,
• süresiz şikâyet sanılarak geç başvurulan hâllerde sürenin kaçırılması,
• şikâyet ile itirazı birbirinin yerine kullanmak,
• takip işlemlerinin durdurulmasını talep etmemek,
• şikâyet dilekçesinde hangi işlemin hangi yönüyle hukuka aykırı olduğunu somutlaştırmamak,
• hukuki yararı bulunmadığı hâlde şikâyette bulunmak,
• kıymet takdiri ve ihalenin feshi gibi özel süreye tabi konularda genel yedi günlük süreye güvenmek.

Şikâyet, icra takibinin hukuka uygun yürütülmesini sağlayan temel denetim aracıdır. Kısa süresi nedeniyle, takip dosyasının düzenli takip edilmesini gerektirir. Özellikle haciz tutanağının ve satış ilanının incelenmesi, çoğu zaman şikâyet sebeplerini ortaya çıkarır.

Alacaklı bakımından da şikâyet önemlidir; icra müdürünün taleplerini işleme koymaması ya da dosyayı sürüncemede bırakması hâllerinde başvurulacak yol budur. İcra dairesinin bir işleminin hukuka aykırı olduğunu düşünüyorsanız, süre kaybetmeden değerlendirme yapılması için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.