Maaş Haczi Nedir? Kesinti Oranı, Haciz Sırası ve İtiraz Yolları

Maaş haczi konulabilmesi için icra takibinin kesinleşmiş olması gerekir. Ödeme emrine süresinde itiraz edilmiş ve itiraz kaldırılmamışsa maaş haczi uygulanamaz.

Takip kesinleştikten sonra alacaklı haciz talebinde bulunur; icra müdürlüğü, borçlunun çalıştığı yeri tespit ederek işverene veya ilgili kuruma maaş haczi müzekkeresi gönderir. Müzekkerede kesinti oranı, dosya bilgileri ve ödemenin yapılacağı hesap gösterilir.

İİK m. 83 uyarınca borçlunun maaş ve ücretinin tamamı haczedilemez. Borçlu ve ailesinin geçimi için icra müdürünce takdir edilecek miktar düşüldükten sonra kalan kısım haczedilir; ancak haczedilecek miktar dörtte birden az olamaz.

Uygulamada bu kural şöyle işler:

• Kural olarak net ücretin dörtte biri kesilir.
• İcra müdürü, borçlunun gelir düzeyi yüksekse daha yüksek oran belirleyebilir.
• Borçlu, ailevi ve ekonomik durumunu ileri sürerek oranın dörtte bire indirilmesini isteyebilir; ancak dörtte birin altına inilemez.
• Kesintiye esas alınan tutar net ücrettir; yasal kesintiler düşüldükten sonraki tutar dikkate alınır.

Nafaka alacakları bu sınırlamalardan muaftır. Nafaka için yapılan haciz, dörtte bir sınırına bağlı değildir ve diğer hacizlerle sıraya girmeden öncelikle infaz edilir. Bu nedenle borçlu hakkında hem nafaka hem de adi alacak haczi varsa, önce nafaka kesintisi yapılır.

Düzenli ücret dışında yapılan ödemelerin haczi uygulamada sık tartışma konusudur:

• İkramiye ve prim: Ücretin eki niteliğinde olduğundan aynı kesinti esaslarına tabidir.
• Fazla mesai ücreti: Ücret kapsamında değerlendirilir.
• Kıdem ve ihbar tazminatı: İş ilişkisinin sona ermesiyle doğan toplu ödemelerdir; haciz uygulaması bu ödemelerin niteliğine ve kesinti sınırlarına göre değerlendirilir.
• Yol ve yemek yardımı: Ücretin sosyal eki niteliğinde olan bu ödemelerin haczedilebilirliği somut duruma göre incelenir.
• İş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle ödenen tazminatlar: Vücut ve sağlık bütünlüğüne ilişkin tazminatlar haczedilemez.

Sosyal güvenlik mevzuatı uyarınca emekli aylığı kural olarak haczedilemez. Bunun üç önemli istisnası vardır:

1. Nafaka borçları.
2. Sosyal güvenlik kurumuna olan borçlar.
3. Borçlunun haciz konulduktan sonra verdiği açık muvafakat.

Buradaki muvafakat, kredi sözleşmesi imzalanırken önceden verilen genel bir izin değildir. Haciz uygulandıktan sonra borçlunun icra dosyasına sunduğu açık beyan aranır. Emekli maaşına usulsüz haciz konulmuşsa borçlunun süresinde icra mahkemesine şikâyet etmesi gerekir.

Emekli aylığının yatırıldığı banka hesabındaki paranın haczi de aynı korumadan yararlanır. Ancak hesapta emekli aylığı dışında başka kaynaklardan gelen paralar varsa, bu kısımlar için koruma tartışmalıdır ve borçlunun hesap dökümüyle ayrımı ortaya koyması gerekir.

Aynı borçlu hakkında birden çok icra dosyasından maaş haczi konulmuşsa, hacizler sıraya konur. İşveren, ilk sıradaki dosyanın alacağı tamamen tahsil edilene kadar kesintiyi o dosyaya gönderir; ardından ikinci sıradaki dosyaya geçer.

Sıra, maaş haczi müzekkeresinin işverene ulaştığı tarihe göre belirlenir. İşveren, sonradan gelen hacizleri de kaydeder ve icra dairesine, borçlunun maaşında hâlihazırda haciz bulunduğunu ve sıraya alındığını bildirir.

Nafaka alacakları bu sıralamaya dâhil değildir; nafaka kesintisi sıradan bağımsız olarak yapılır.

Maaş haczi müzekkeresi tebliğ edilen işveren, İİK m. 355 ve devamı uyarınca şu yükümlülükler altındadır:

• Borçlunun işyerinde çalışıp çalışmadığını ve ücret bilgisini icra dairesine bildirmek.
• Belirlenen oranda kesinti yaparak her ay icra dosyasına göndermek.
• Borçlunun işten ayrılması hâlinde durumu gecikmeden icra dairesine bildirmek ve biliyorsa yeni işyerini haber vermek.

İşveren kesinti yapmaz veya kestiği tutarı icra dosyasına göndermezse, kesilmesi gereken tutardan kişisel olarak sorumlu tutulabilir. Bu sorumluluk işverenin kendi malvarlığına yönelir ve ayrıca cezai sonuç doğurabilir. Bu nedenle işverenlerin maaş haczi müzekkerelerini bordro sürecine sistematik biçimde işlemesi gerekir.

İşten çıkış bildiriminin yapılmaması, uygulamada işverenin en sık karşılaştığı sorumluluk kaynağıdır.

Maaş haczine karşı başvurulacak yol, itirazın konusuna göre değişir:

Kesinti oranına itiraz: Borçlu, dörtte birin üzerinde kesinti yapıldığını veya geçim koşullarının gözetilmediğini ileri sürüyorsa önce icra dairesinden oranın düzeltilmesini isteyebilir; sonuç alamazsa icra mahkemesine şikâyet eder.

Haczedilmezlik şikâyeti: Emekli aylığı gibi haczedilemeyen bir gelire haciz konulmuşsa icra mahkemesine şikâyet edilir. Süre, haczin öğrenilmesinden itibaren yedi gündür.

Takibe itiraz: Borcun bulunmadığı veya ödendiği iddiası hacze değil takibe yöneliktir; ödeme emrine itiraz veya menfi tespit davası yoluyla ileri sürülür.

Sıraya itiraz: Hacizlerin sırasının yanlış belirlendiği iddiası da şikâyet konusudur.

Şikâyet başvurularında yedi günlük sürenin başlangıcı önemlidir. Borçlu çoğu zaman haczi ilk kesintinin bordroda görüldüğü ay öğrenir; bu tarihin ispatı için bordro ve tebligat belgeleri saklanmalıdır.

Maaş haczi, dosya borcunun tamamen tahsil edilmesiyle sona erer. Bunun dışında şu hâllerde de kalkar:

• alacaklının hacizden feragat etmesi,
• takibin iptaline veya durdurulmasına karar verilmesi,
• borcun ödenmesi üzerine dosyanın kapatılması,
• haczedilmezlik şikâyetinin kabulü,
• borçlu ile alacaklı arasında yapılan taksit sözleşmesi uyarınca haczin kaldırılması.

Borç bitmesine rağmen kesintinin sürdüğü hâllerde borçlunun icra dairesinden derhâl haczin kaldırılması yazısının işverene gönderilmesini istemesi gerekir. Fazla kesilen tutarlar iade edilir.

• Kesinti oranına yalnız işverene sözlü olarak itiraz etmek.
• Emekli aylığı haczine yedi günlük süre içinde şikâyet etmemek.
• Kredi sözleşmesindeki matbu muvafakati geçerli sanarak hiçbir başvuru yapmamak.
• Nafaka haczinin sıraya girmediğini bilmemek.
• İşten ayrılışı icra dairesine bildirmeyen işverenin sorumlu olduğunu göz ardı etmek.
• Borç bittiği hâlde haczin kaldırılmasını talep etmemek.
• Aynı anda hem maaş hem banka hesabına haciz konulduğunda mükerrer tahsili denetlememek.
• İşyeri değişikliğinde eski haczin kendiliğinden düştüğünü sanmak.

Maaş haczi, alacaklı için düzenli ve öngörülebilir bir tahsil aracı; borçlu için ise uzun süreli bir gelir kaybıdır. İki taraf bakımından da belirleyici olan noktalar aynıdır: kesinti oranının doğru belirlenmesi, hacizlerin sırasının doğru tutulması ve haczedilemeyen gelirlerin ayrıştırılmasıdır.

Borçlunun elindeki savunmalar büyük ölçüde kısa sürelere bağlıdır; oran veya haczedilmezlik itirazının süresinde yapılmaması, yıllara yayılan kesintilere yol açabilir. İşveren bakımından ise müzekkerelerin ihmali doğrudan kişisel sorumluluk doğurur. Maaş haczi dosyanızın incelenmesi ve itiraz yollarının değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.