Aval Nedir? Kambiyo Senetlerinde Aval Verenin Sorumluluğu

TTK m. 700 uyarınca senet bedelinin tamamı veya bir kısmı aval ile teminat altına alınabilir. Aval, senette imzası bulunmayan üçüncü bir kişi tarafından verilebileceği gibi, senette zaten imzası bulunan bir kişi tarafından da verilebilir.

Bono, poliçe ve çekte aval mümkündür. TTK m. 778 yollamasıyla poliçeye ilişkin aval hükümleri bonoya da uygulanır. Çekte ise TTK m. 794 uyarınca aval verilebilir; ancak muhatap banka aval veremez.

TTK m. 701 uyarınca aval, senet veya alonj üzerine yazılır. Aval şerhi için ‘aval içindir’ ibaresi veya bununla eş anlamlı bir ifade kullanılır ve aval veren tarafından imzalanır.

Kanun bunun yanında çok önemli bir karine öngörür: senedin ön yüzüne konulan ve düzenleyene veya muhataba ait olmayan her imza, aval şerhi sayılır. Yani senedin ön yüzüne atılan ve niteliği açıklanmayan bir imza, sahibini aval veren durumuna sokabilir.

Aval şerhinde kimin için verildiği gösterilmelidir. Gösterilmemişse aval, bonoda ve poliçede düzenleyen için, çekte ise düzenleyen (keşideci) için verilmiş sayılır. Bu karine, aval verenin beklemediği bir kişi için sorumluluk altına girmesine yol açabilir.

TTK m. 702 uyarınca aval veren, kimin için taahhüt altına girmişse tam olarak onun gibi sorumlu olur. Bunun anlamı şudur:

• Düzenleyen için aval veren kişi, senedin asıl borçlusu gibi sorumludur; hamil ona doğrudan başvurabilir.
• Ciranta için aval veren kişi, o cirantanın sorumluluğu hangi şartlara bağlıysa aynı şartlarla sorumludur.
• Aval veren, hamile karşı diğer borçlularla birlikte müteselsilen sorumludur.

Avalin en dikkat çeken özelliği bağımsızlığıdır. TTK m. 702 uyarınca, şekle ait noksanlıktan başka bir sebeple lehine aval verilen kişinin borcu geçersiz olsa bile aval taahhüdü geçerli kalır. Örneğin lehine aval verilenin ehliyetsiz olması veya imzasının sahte çıkması, aval verenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Buna karşılık senedin kendisi şekil şartlarını taşımıyorsa, yani geçerli bir kambiyo senedi yoksa aval de sonuç doğurmaz. Aval, ancak geçerli bir kambiyo senedi üzerinde hüküm ifade eder.

Senet bedelini ödeyen aval veren, lehine aval verdiği kişiye ve senet gereğince ona karşı sorumlu olan kişilere karşı senetten doğan hakları kazanır. Yani ödeme yapan aval veren, elindeki senede dayanarak asıl borçluya rücu edebilir.

Rücu hakkının kullanılabilmesi için:

• ödemenin belgelenmesi,
• senedin aslının ödeme karşılığında teslim alınması,
• ödeme tarihinden itibaren işleyen kısa zamanaşımı sürelerinin gözetilmesi

gerekir. Ödeme yapıldığı halde senet geri alınmazsa rücu hakkının kullanılması ciddi biçimde zorlaşır.

Uygulamada en çok karıştırılan iki kurumdur. Aralarındaki temel farklar şunlardır:

Bu tabloda en kritik satır, eşin rızasına ilişkin olandır. Kefalet sözleşmesinde eşin yazılı rızası kural olarak geçerlilik şartıdır. Buna karşılık kambiyo senedine verilen avalde eşin rızası aranmaz. Bu nedenle senede ‘kefil’ ibaresiyle atılan bir imza aval sayıldığında, eşin rızası bulunmadığı savunması sonuç doğurmaz.

Senede ‘kefil’ yazılması ne anlama gelir?

Kambiyo senedinin ön yüzüne ‘kefil’ ibaresiyle atılan imza, Yargıtay’ın yerleşik uygulamasında aval olarak nitelendirilir. Senedin arka yüzüne atılan imzalar ise cironun sonuçlarını doğurabilir. Bu nedenle imzanın senedin neresine ve hangi ibareyle atıldığı belirleyicidir.

Aval veren, kendi kişisel savunmalarını her zaman ileri sürebilir. Örneğin imzanın kendisine ait olmadığı, senedin sahte olduğu, senedin şekil şartlarını taşımadığı veya borcun ödendiği savunmaları dinlenir.

Buna karşılık lehine aval verdiği kişinin, hamille arasındaki temel ilişkiden doğan kişisel def’ilerini kural olarak ileri süremez. Örneğin lehine aval verilen kişi ile hamil arasındaki satış sözleşmesinin feshedildiği savunması, avalin bağımsız niteliği nedeniyle sınırlı ölçüde sonuç doğurur. Bu savunmaların ileri sürülebildiği başlıca hâl, hamilin senedi devralırken bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olmasıdır.

Aval sınırlı da verilebilir. Aval şerhinde belirli bir tutarla sınırlama yapılmışsa, aval veren yalnız o tutarla sorumlu olur. Sınırlama yoksa sorumluluk senet bedelinin tamamını kapsar.

Avale dayalı uyuşmazlıklar kambiyo senedinden doğduğu için mutlak ticari dava sayılır; görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir. Hamil, aval verene karşı doğrudan kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu ile takip başlatabilir.

Aval verene gönderilen ödeme emrine karşı itiraz süreleri kısadır. İmzaya veya borca itiraz, kanunda öngörülen süre içinde icra mahkemesine yapılmalıdır. Süresinde yapılmayan itiraz nedeniyle takip kesinleşir ve haciz aşamasına geçilir.

Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında arabulucuya başvurulması dava şartıdır.

• Senedin ön yüzüne niteliği belirtilmeden imza atmak,
• kefil olduğunu düşünerek aval imzası atmak,
• avalin kimin için verildiğini senette göstermemek,
• sorumluluğu tutarla sınırlamak istediği halde bunu senede yazmamak,
• avalin, asıl borç geçersiz olduğunda kendiliğinden sona ereceğini sanmak,
• ödeme yaptığı halde senedi geri almamak,
• rücu için öngörülen kısa süreleri kaçırmak,
• eşin rızası bulunmadığı savunmasının avalde de geçerli olacağını düşünmek.

Aval, ticari hayatta kredi ve tedarik ilişkilerini kolaylaştıran güçlü bir teminattır. Ancak bu güç, aval vereni asıl borçluyla neredeyse eşit konuma getirir. Kefalette geçerli olan koruyucu kuralların önemli bir kısmı avalde uygulanmaz.

Bu nedenle bir yakınının veya iş ortağının senedine imza atmadan önce, imzanın senedin neresine atıldığı, hangi ibarenin kullanıldığı ve sorumluluğun sınırlandırılıp sınırlandırılmadığı mutlaka değerlendirilmelidir. Aval imzasından doğan sorumluluğunuz veya aval verene başvuru yollarınız için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.