Kambiyo Senetlerinde Ciro Nedir? Ciro Türleri ve Sonuçları

TTK m. 683 uyarınca ciro, senedin veya ona bağlı olan alonjun üzerine yazılır ve ciro eden, yani ciranta tarafından imzalanır. Ciro beyanı için özel bir kalıp aranmaz; ‘ödeyiniz’, ‘ciro edilmiştir’ gibi ifadeler ya da doğrudan bir imza yeterlidir.

TTK m. 682 uyarınca ciro kayıtsız ve şartsız olmalıdır. Ciroyu bir şarta bağlayan kayıtlar yazılmamış sayılır. Bedelin yalnız bir kısmına ilişkin kısmi ciro ise batıldır; senet bedelinin bölünerek devredilmesi mümkün değildir.

Senede ‘emre yazılı değildir’ veya benzer anlamda bir kayıt konulmuşsa, TTK m. 681 uyarınca senet artık ciro ile değil, alacağın devri hükümlerine göre devredilir. Bu durumda devralan, alacağı devredenin hukuki durumuyla birlikte kazanır ve kambiyo hukukunun sağladığı korumadan yararlanamaz.

Ciro üç temel işlev görür:

1. Devir (temlik) işlevi: TTK m. 684 uyarınca ciro, senetten doğan bütün hakları devralana geçirir.
2. Teminat işlevi: Ciranta, aksi kararlaştırılmadıkça senedin ödenmesinden sorumludur. Bu nedenle her ciro, senede yeni bir müteselsil borçlu ekler.
3. Meşru hamil gösterme işlevi: Senedi elinde bulunduran kişi, birbirini izleyen ve düzenli bir ciro zinciriyle hak sahipliğini ispatlar.

Ciranta, ciro beyanına ‘sorumlu değildir’ veya ‘teminatsız’ benzeri bir kayıt ekleyerek ödemeden doğan sorumluluğunu kaldırabilir. Bu kayıt yalnız o cirantayı korur; zincirdeki diğer borçluların sorumluluğunu etkilemez.

Temlik cirosu

En yaygın ciro türüdür. Senetten doğan tüm haklar devralana geçer. Senedin arkasında devralanın adı yazılıysa buna tam ciro denir.

Temlik cirosunda devralan, kural olarak önceki hamillerle borçlu arasındaki kişisel ilişkilerden etkilenmez. Borçlu, senedi devralan iyiniyetli hamile karşı, önceki hamillere ileri sürebileceği kişisel def’ileri kural olarak ileri süremez. Bu kuralın sınırı, hamilin senedi devralırken bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olmasıdır.

Beyaz ciro

Devralanın adı yazılmadan, yalnız cirantanın imzasıyla yapılan cirodur. Senedin arkasına atılan tek bir imza beyaz ciro sayılır. TTK m. 682 uyarınca hamiline yapılan ciro da beyaz ciro hükmündedir.

Beyaz ciro ile devralınan senet:

• yeniden beyaz ciro ile,
• başka bir kişi adına tam ciro ile,
• hiç ciro edilmeksizin yalnız teslimle

devredilebilir. Bu esneklik, senedin dolaşımını kolaylaştırır; buna karşılık senedin kimin elinde olduğunun izlenmesini zorlaştırır ve kaybolma riskini artırır.

Beyaz ciro ile senedi elinde bulunduran kişi, ciro zinciri düzenli olduğu sürece meşru hamil sayılır.

Tahsil (vekâlet) cirosu

TTK m. 688 uyarınca ciro beyanına ‘bedeli tahsil içindir’, ‘vekâleten’ veya ‘kabz içindir’ gibi bir kayıt konulmuşsa, hamil senetten doğan hakları kullanabilir ancak senedi yalnız tahsil cirosu ile devredebilir.

Bu ciroda mülkiyet devredilmez; ciro edilen kişi yalnız tahsil yetkisine sahip bir temsilci gibi hareket eder. Bu nedenle borçlu, tahsil cirosuyla senedi elinde bulunduran kişiye karşı, ciro edene ileri sürebileceği bütün def’ileri ileri sürebilir.

Uygulamada senetlerin bankaya tahsile verilmesinde bu ciro türü kullanılır. Tahsil cirosunun tam ciro gibi düzenlenmesi ise ciddi sonuçlar doğurur; senet, bankaya veya tahsile veren kişiye tam olarak devredilmiş sayılabilir.

Rehin cirosu

TTK m. 689 uyarınca ciro beyanına ‘bedeli teminattır’ veya ‘bedeli rehindir’ gibi bir kayıt konulduğunda senet rehin amacıyla devredilmiş olur. Hamil senetten doğan hakları kullanabilir; ancak yaptığı ciro yalnız tahsil cirosu hükmündedir.

Rehin cirosunda da borçlu, hamilin bile bile kendi zararına hareket ettiği haller dışında, ciro edene karşı sahip olduğu kişisel def’ileri hamile karşı ileri süremez.

Vadeden sonraki ciro

TTK m. 690 uyarınca vadeden sonra yapılan ciro, vadeden önce yapılan cironun sonuçlarını doğurur. Ancak ödememe protestosundan sonra veya protesto için öngörülen sürenin geçmesinden sonra yapılan ciro, alacağın devri hükmündedir.

Bu ayrım uygulamada çok önemlidir. Protesto süresi geçtikten sonra senedi devralan kişi, kambiyo hukukunun sağladığı def’i sınırlamasından yararlanamaz. Borçlu, senedi devredene karşı sahip olduğu bütün savunmaları bu hamile karşı da ileri sürebilir.

Tarihsiz cironun, protesto süresinin geçmesinden önce yapıldığı kabul edilir. Aksini iddia eden bunu ispatlamalıdır.

Senedi elinde bulunduran kişinin hak sahibi sayılabilmesi için ciroların birbirini kesintisiz izlemesi gerekir. Denetim şu adımlarla yapılır:

1. Senetteki lehtar ile ilk cirantanın aynı kişi olup olmadığı,
2. Her cironun, kendisinden önceki cironun devralanı tarafından yapılıp yapılmadığı,
3. Beyaz cirodan sonraki devirlerin zinciri bozup bozmadığı,
4. Tüzel kişi cirolarında temsil yetkisinin bulunup bulunmadığı,
5. Silinmiş cirolar varsa bunların yazılmamış sayılacağı.

Ciro zincirindeki kopukluk, senedi elinde bulunduran kişinin meşru hamil sayılmamasına ve kambiyo takibinin iptaline yol açabilir. Bu nedenle senet devralınırken zincir dikkatle incelenmelidir.

• Senedin arkasını, sonucunu bilmeden imzalamak,
• tahsil amacıyla verilen senedi tam ciro ile devretmek,
• kısmi ciro yapmaya çalışmak,
• ciro zincirindeki kopukluğu kontrol etmeden senet devralmak,
• şirket adına yapılan ciroda temsil yetkisini araştırmamak,
• protesto süresi geçtikten sonra devralınan senedin kambiyo korumasından yararlanacağını sanmak,
• ciro beyanına şart eklemek,
• senedin aslını almadan devir aldığını düşünmek.

Ciro, ticari hayatta senedin nakit gibi dolaşmasını sağlayan kurumdur. Bu dolaşım gücü, ciroyu yapan kişiye sorumluluk, devralan kişiye ise koruma getirir. Ancak cironun türü yanlış seçildiğinde ya da zincir bozulduğunda beklenen sonuç doğmaz.

Senet devralırken zincirin denetlenmesi, senet devrederken ise cironun türü ile sorumsuzluk kaydının bilinçli belirlenmesi gerekir. Elinizdeki senedin devri ve ciroya bağlı sorumluluğunuz konusunda Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.