Kambiyo Senetlerine Mahsus Haciz Yolu ile Takip Nedir?

Takip yapabilmek için iki koşul birlikte aranır:

1. Elde geçerli bir kambiyo senedi bulunmalıdır. Türk hukukunda kambiyo senetleri çek, bono ve poliçeden ibarettir. Adi senetler, faturalar, sözleşmeler ve makbuzlar bu yola dayanak yapılamaz.
2. Alacaklı, senedin meşru hamili olmalıdır. Senedin lehtarı veya usulüne uygun ciro zinciriyle senedi devralan kişi takip başlatabilir.

Ayrıca senedin vadesi gelmiş olmalıdır. Vadesi gelmemiş bir senede dayanarak kambiyo takibi başlatılamaz.

Kambiyo senedi olarak nitelendirilebilmek için senedin, Türk Ticaret Kanunu'nun aradığı zorunlu unsurları eksiksiz taşıması gerekir. Bono bakımından TTK m. 776, çek bakımından TTK m. 780 bu unsurları belirler.

Bono için aranan başlıca unsurlar şunlardır:

• senet metninde "bono" veya "emre yazılı senet" ibaresi,
• kayıtsız şartsız belirli bir bedeli ödeme vaadi,
• kime veya kimin emrine ödeneceği,
• düzenlenme tarihi,
• düzenleyenin imzası.

Çek için ise "çek" kelimesi, kayıtsız şartsız belirli bir bedelin ödenmesi için havale, muhatap bankanın adı, düzenlenme tarihi ve yeri ile düzenleyenin imzası aranır.

Zorunlu unsurlardan birinin eksik olması hâlinde belge kambiyo senedi sayılmaz. Bu durumda takip, kambiyo senetlerine mahsus yolla yürütülemez; ancak belge adi senet olarak genel haciz yolunda kullanılabilir.

Alacaklı, takip talebiyle birlikte senedin aslını icra dairesine sunmak zorundadır. Fotokopi veya suret yeterli değildir. Senedin aslının dosyaya konulması, borçlunun mükerrer takiple karşılaşmasını önler.

Takip talebinde alacak tutarı, faiz oranı ve faizin başlangıç tarihi gösterilir. Çekte faiz, kural olarak ibraz tarihinden; bonoda ise vadeden itibaren işlemeye başlar.

İcra müdürü, senedin kambiyo senedi niteliğini ve alacaklının takip hakkının bulunup bulunmadığını inceler. Senet kambiyo vasfını taşımıyorsa takip talebi reddedilir.

Kambiyo takibinde borçluya gönderilen ödeme emri, genel haciz yolundakinden farklı süreler içerir. İİK m. 168 uyarınca borçluya şu bildirimler yapılır:

• borcu ve takip giderlerini on gün içinde ödemesi,
• takip dayanağı senetteki imzanın kendisine ait olmadığını düşünüyorsa beş gün içinde açıkça ve ayrıca icra mahkemesine bildirmesi; aksi hâlde imzanın kendisine ait sayılacağı,
• borca ilişkin diğer itirazlarını da beş gün içinde icra mahkemesine bildirmesi,
• senedin kambiyo vasfını taşımadığı veya alacaklının takip hakkı bulunmadığı yönündeki şikâyetini beş gün içinde icra mahkemesine yapması,
• on gün içinde mal beyanında bulunması gerektiği.

Bu sürelerin en önemli özelliği, itirazın icra dairesine değil doğrudan icra mahkemesine yapılmasıdır. Genel haciz yolundaki alışkanlıkla itirazı icra dairesine veren borçlular, süreyi kaybetmektedir.

Hayır. Kambiyo takibinde yapılan itiraz, genel haciz yolundan farklı olarak takibi kendiliğinden durdurmaz. Bu, borçlu bakımından en ağır sonuçtur.

İtiraz üzerine icra mahkemesi, takibin durdurulmasına karar vermedikçe alacaklı haciz isteyebilir. Borçlunun, itiraz dilekçesinde takibin durdurulmasını ayrıca ve açıkça talep etmesi gerekir. Mahkeme, gerekli gördüğü hâllerde teminat karşılığında durdurma kararı verebilir.

İmzaya itiraz hâlinde ise satış dışındaki takip işlemleri devam eder; bu nedenle borçlunun malları haczedilebilir, fakat satılamaz.

İcra mahkemesi, borca itirazı belgeler üzerinden inceler. Borçlu, itirazını kanunun aradığı nitelikteki belgelere dayandırmalıdır. İmzaya itirazda ise bilirkişi aracılığıyla imza incelemesi yaptırılır.

İnceleme sonunda:

• İtiraz kabul edilirse takip durur veya iptal edilir. Alacaklının kötü niyetli olduğu anlaşılırsa aleyhine tazminata hükmedilebilir.
• İtiraz reddedilirse takip devam eder ve borçlu aleyhine, reddedilen kısım üzerinden yüzde yirmiden az olmamak üzere tazminata karar verilebilir. İmzaya itirazın reddi hâlinde ayrıca para cezası gündeme gelebilir.

Bu tazminat riski, dayanaksız itirazları caydırmayı amaçlar. İmzanın gerçekten borçluya ait olduğu durumlarda imza inkârı, borçlunun yükünü ağırlaştırmaktan başka sonuç doğurmaz.

Bu farklar, kambiyo takibini alacaklı bakımından çok daha güçlü, borçlu bakımından ise çok daha riskli hâle getirir.

Kambiyo senetlerinde zamanaşımı süreleri genel alacaklara göre çok kısadır. Bonoda düzenleyene karşı vade tarihinden itibaren üç yıllık süre işler. Çekte ise hamilin cirantalara, düzenleyene ve diğer sorumlulara karşı başvuru hakkı, ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.

Zamanaşımına uğramış bir kambiyo senedi ile bu özel takip yolu kullanılamaz. Ancak senet, temel ilişkinin ispatı bakımından delil olarak kullanılabilir ve genel hükümlere göre alacak talep edilebilir.

Kambiyo takibiyle karşılaşan borçlunun başvurabileceği başka yollar da vardır:

• Menfi tespit davası: Borçlu, senedin bedelsiz kaldığını veya temel ilişkinin geçersizliğini ileri sürerek borçlu olmadığının tespitini isteyebilir.
• Takibin iptali şikâyeti: Senedin kambiyo vasfını taşımadığı ya da alacaklının takip hakkı bulunmadığı iddiası, beş günlük süre içinde icra mahkemesine bildirilir.
• Zamanaşımı def'i: Senedin zamanaşımına uğradığı ileri sürülebilir.
• Ödeme belgelerinin sunulması: Senet bedelinin kısmen veya tamamen ödendiği, nitelikli belgeyle ispat edilebilir.

• İtirazı icra mahkemesi yerine icra dairesine vermek,
• beş günlük itiraz süresini yedi gün sanmak,
• imzaya itirazı ayrıca ve açıkça belirtmemek,
• itiraz ederken takibin durdurulmasını talep etmemek,
• senedin aslını icra dosyasına sunmadan takip başlatmak,
• kambiyo vasfını taşımayan bir belgeyle bu yola başvurmak,
• zamanaşımına uğramış senetle kambiyo takibi yapmak,
• çekte ibraz tarihini ve süresini kontrol etmemek.

Kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu, alacaklıya ciddi bir hız avantajı sağlar. Buna karşılık kısa süreler ve itirazın takibi durdurmaması, borçlu bakımından ağır sonuçlar doğurur. Ödeme emrinin tebliğ edildiği gün harekete geçilmesi, çoğu zaman hak kaybının önlenmesinde belirleyici olmaktadır.

Alacaklı açısından da senedin unsurlarının, ciro zincirinin ve zamanaşımı sürelerinin baştan kontrol edilmesi gerekir; aksi hâlde takip şikâyet üzerine iptal edilebilir. Elinizdeki senede dayalı takip başlatılması veya aleyhinize açılan kambiyo takibine karşı savunma için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.