Kambiyo Takibinde Şikâyet ve Takibin İptali Nasıl İstenir?

İcra ve İflas Kanunu m. 170/a, kambiyo takibine özgü bir denetim mekanizması getirir. Buna göre borçlu, alacaklının kambiyo hukuku bakımından takip hakkının bulunmadığını ileri sürerek icra mahkemesinden takibin iptalini isteyebilir.

Bu düzenlemenin en dikkat çekici yönü şudur: İcra mahkemesi, borçlunun ileri sürüp sürmediğine bakmaksızın, senedin kambiyo senedi niteliğini ve takibin bu yolla yapılıp yapılamayacağını kendiliğinden inceler. Kambiyo vasfını taşımayan bir senede dayalı takip, borçlu talep etmese dahi iptal edilir.

Senedin kambiyo vasfını taşımaması

Bono ve çekte kanunun aradığı zorunlu unsurlardan birinin bulunmaması, belgenin kambiyo senedi sayılmaması sonucunu doğurur. Sık karşılaşılan eksiklikler şunlardır:

• bonoda "bono" veya "emre yazılı senet" ibaresinin bulunmaması,
• ödeme vaadinin şarta bağlanmış olması,
• düzenlenme tarihinin hiç yazılmamış veya imkânsız bir tarih olması,
• kime ya da kimin emrine ödeneceğinin gösterilmemesi,
• düzenleyenin imzasının bulunmaması,
• çekte muhatap bankanın gösterilmemesi.

Vade tarihi bonoda zorunlu unsur değildir; vade yazılmamışsa senet görüldüğünde ödenecek sayılır. Buna karşılık düzenlenme tarihinin yokluğu senedi kambiyo vasfından çıkarır.

Alacaklının takip hakkının bulunmaması

Senedin meşru hamili olmayan kişi bu yolla takip yapamaz. Ciro zincirinde kopukluk bulunması, cironun geçersiz olması veya senedin nama yazılı bir belgeye dönüşmüş olması takip hakkını ortadan kaldırır.

Zamanaşımı

Kambiyo senetlerinde zamanaşımı süreleri kısadır. Süresi dolmuş bir senetle kambiyo takibi yapılamaz. Borçlu, senedin zamanaşımına uğradığını ileri sürerek takibin iptalini isteyebilir. Takipten sonra zamanaşımı dolmuşsa takibin ertelenmesi gündeme gelir.

Vadenin gelmemiş olması

Vadesi henüz gelmemiş bir senede dayanarak takip başlatılması hâlinde de takibin iptali istenebilir.

Kambiyo takibine özgü şikâyet, ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde icra mahkemesine yapılır. Bu süre, kambiyo takibindeki itiraz süresiyle aynıdır.

Ancak bazı sakatlıklar kamu düzenine ilişkin sayıldığından süresiz şikâyete tabidir. Senedin kambiyo vasfını hiç taşımaması bu niteliktedir ve icra mahkemesince her aşamada re'sen gözetilir. Buna karşılık ciro zincirindeki eksiklik gibi taraf menfaatine ilişkin sakatlıklarda beş günlük süreye uyulması gerekir.

Genel şikâyet kurumunda ise İİK m. 16 uyarınca süre yedi gündür; bu süre icra dairesi işlemlerinin öğrenildiği tarihten başlar.

Şikâyet ve takibin iptali talebi, takibin yapıldığı yer icra mahkemesine yapılır. Dilekçede şunlar bulunmalıdır:

• takip dosyasının bilgileri ve ödeme emrinin tebliğ tarihi,
• senedin hangi zorunlu unsuru taşımadığı ya da takip hakkının neden bulunmadığı,
• senedin dosyadaki aslının incelenmesi talebi,
• takibin iptali veya ertelenmesi istemi,
• inceleme sonuçlanıncaya kadar takibin durdurulması talebi.

İcra mahkemesi, incelemeyi basit yargılama usulüne göre yapar. Kambiyo vasfı incelemesi senet metni üzerinden yapıldığından, çoğu zaman kısa sürede sonuçlanır.

Şikâyet başvurusu takibi kendiliğinden durdurmaz. Bu, kambiyo takibinin en sert yönlerinden biridir. Borçlunun, dilekçesinde takibin durdurulmasını ayrıca talep etmesi ve mahkemenin bu yönde karar vermesi gerekir.

Mahkeme, senedin kambiyo vasfını taşımadığı ilk bakışta anlaşılıyorsa durdurma kararını teminatsız verebilir. Tartışmalı hâllerde ise teminat isteyebilir.

Takibin iptaline karar verilirse

Takip bütünüyle ortadan kalkar; konulan hacizler kalkar. Alacaklı, aynı senede dayanarak kambiyo yoluyla yeniden takip yapamaz. Ancak belge adi senet niteliği taşıyorsa genel haciz yoluyla takip başlatılması ya da genel hükümlere göre dava açılması mümkündür.

Alacaklının kötü niyetli veya ağır kusurlu olduğu anlaşılırsa, borçlu lehine tazminata hükmedilebilir.

Takibin ertelenmesine karar verilirse

Takip belirli bir süre için durur; erteleme sebebi ortadan kalktığında kaldığı yerden devam eder.

Talep reddedilirse

Takip devam eder. Şikâyetin haksız olduğunun anlaşılması hâlinde borçlu aleyhine tazminata karar verilebilir.

İcra mahkemesinin kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilir.

Borçlunun her iki yolu birlikte kullanması mümkündür ve uygulamada çoğu zaman tercih edilen budur. Aynı dilekçede hem senedin kambiyo vasfını taşımadığı şikâyeti hem de borca ve imzaya itiraz kademeli olarak ileri sürülebilir.

Kambiyo takibinin şikâyet üzerine iptal edilmesi, alacaklı için ciddi bir zaman ve masraf kaybıdır. Bu riski azaltmak için takipten önce şu kontroller yapılmalıdır:

• senedin zorunlu unsurlarının eksiksiz bulunduğu,
• düzenlenme tarihinin gerçek ve mümkün bir tarih olduğu,
• ciro zincirinin kesintisiz ve usulüne uygun olduğu,
• senedin zamanaşımına uğramadığı,
• çekte ibraz süresinin ve karşılıksız işlemi kaydının bulunduğu,
• senet üzerinde silinti, kazıntı veya sonradan yapılmış ekleme olmadığı.

Özellikle açık olarak verilen ve sonradan doldurulan senetlerde, anlaşmaya aykırı doldurma iddiası ayrı bir uyuşmazlık kaynağı oluşturur.

• Şikâyeti icra dairesine vermek,
• beş günlük süreyi kaçırmak,
• senedin aslının incelenmesini talep etmemek,
• takibin durdurulmasını istemeyi unutmak,
• şikâyet ile itirazı birbirinin yerine kullanmak,
• kambiyo vasfı bulunmayan bir belgeye dayanarak takip başlatmak,
• ciro zincirini kontrol etmeden takibe geçmek,
• takibin iptali kararından sonra genel haciz yolu imkânını değerlendirmemek.

Kambiyo takibinde şikâyet, senedin biçimsel geçerliliğini denetleyen ve hukuka aykırı takipleri erken aşamada tasfiye eden bir yoldur. İcra mahkemesinin kambiyo vasfını re'sen incelemesi, borçlu için önemli bir güvence oluşturur.

Buna karşılık beş günlük sürenin kısalığı ve şikâyetin takibi kendiliğinden durdurmaması, hızlı hareket etmeyi zorunlu kılar. Ödeme emri elinize ulaştığında senedin unsurlarının bir uzman tarafından incelenmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.