Memur Disiplin Cezasına İtiraz ve İptal Davası Nasıl Açılır?

657 sayılı Kanun m. 125'te sayılan disiplin cezaları, ağırlık sırasına göre şöyledir:

• Uyarma: Memura, görevinde ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazı ile bildirilmesi.
• Kınama: Memura, görevinde ve davranışlarında kusurlu olduğunun yazı ile bildirilmesi.
• Aylıktan kesme: Memurun brüt aylığından belirli bir kesinti yapılması.
• Kademe ilerlemesinin durdurulması: Memurun kademe ilerlemesinin belirli bir süre durdurulması.
• Devlet memurluğundan çıkarma: Bir daha devlet memurluğuna atanmamak üzere memurluğa son verilmesi.

Her ceza türü için kanunda ayrı fiil ve hâller sayılmıştır; hangi fiilin hangi cezayı gerektirdiği somut olayın niteliğine göre değerlendirilir.

657 sayılı Kanun m. 135 uyarınca uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarına karşı, cezayı veren disiplin amirine veya disiplin kuruluna itiraz edilebilir. İtiraz süresi, cezanın tebliğinden itibaren belirli bir süreyle sınırlıdır; bu süre kaçırılırsa itiraz hakkı düşer.

İtiraz üzerine karar veren disiplin kurulu, cezayı aynen onaylayabilir, hafifletebilir veya kaldırabilir. İtirazda idare mahkemesine dava açma süresi durur; itiraz üzerine verilecek karar kesin olup, bu karara karşı ayrıca dava açılabilir. İtiraz yoluna başvurmadan doğrudan dava açılması da mümkündür; itiraz zorunlu bir dava şartı değildir.

Devlet memurluğundan çıkarma cezası bakımından yol farklıdır: bu ceza, disiplin kurulunun kararı üzerine atamaya yetkili amir tarafından verilir ve ilgili memur hakkında hazırlanan soruşturma raporu ile savunması Yüksek Disiplin Kurulu'na (veya somut olaya göre yetkili disiplin kuruluna) intikal eder. Bu ceza türüne itiraz mekanizması öngörülmemiştir; doğrudan idari yargı yoluna başvurulur.

Disiplin cezası verilmeden önce memurun savunması alınmadan ceza verilemez. Savunma için memura yeterli süre tanınmalı, hangi fiil nedeniyle soruşturma açıldığı açıkça bildirilmelidir. Savunma alınmadan verilen bir disiplin cezası, esasa girilmeksizin dahi şekil yönünden iptal edilebilir.

Disiplin cezasına karşı idare mahkemesinde açılacak iptal davasında incelenecek başlıca noktalar şunlardır:

• Soruşturmanın usulüne uygun açılıp açılmadığı,
• savunma hakkının tam olarak kullandırılıp kullandırılmadığı,
• isnat edilen fiilin gerçekten gerçekleşip gerçekleşmediği,
• fiil ile verilen cezanın kanunda öngörülen ceza türüyle örtüşüp örtüşmediği,
• cezanın yetkili disiplin amiri veya kurulunca verilip verilmediği,
• disiplin cezası verme yetkisinin zamanaşımına uğrayıp uğramadığı.

Mahkeme, cezanın ağırlığını kendiliğinden değiştiremez; ancak işlemin unsurlarındaki sakatlığı tespit ederse işlemi iptal eder. İptal kararı üzerine idare, memuru eski hukuki durumuna kavuşturmak, kesilen aylığı iade etmek veya durdurulan kademe ilerlemesini düzeltmekle yükümlüdür.

657 sayılı Kanun, disiplin soruşturmasının açılması ve cezanın verilmesi için belirli süreler öngörür. Fiilin öğrenilmesinden itibaren soruşturmaya başlama süresi ile fiilin işlendiği tarihten itibaren ceza verme zamanaşımı süresi ayrı ayrı düzenlenmiştir. Bu süreler geçirildikten sonra verilen disiplin cezası, zamanaşımı nedeniyle iptal edilebilir. Sürelerin kesin gün sayısı zaman içinde değişebildiğinden, somut olayda yürürlükteki hükme bakılmalıdır.

Özellikle devlet memurluğundan çıkarma veya kademe ilerlemesinin durdurulması gibi ağır sonuç doğuran cezalarda, dava ile birlikte yürütmenin durdurulması talep edilmesi önemlidir. Mahkeme, işlemin telafisi güç veya imkânsız zarara yol açacağı ve açıkça hukuka aykırı olduğu kanaatine varırsa yürütmeyi durdurabilir; bu sayede ceza kesinleşmeden önce memurun göreve devamı sağlanabilir.

Aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarma cezalarında disiplin kurulunun görüşü aranır. Kurulun kanunda öngörülen üye sayısıyla toplanması, olayla doğrudan ilgisi bulunan üyenin karara katılmaması ve kararın gerekçeli olarak alınması gerekir. Kurulun eksik üyeyle toplanması, toplantı çağrısının usulüne uygun yapılmaması veya kararın oy çokluğu ya da oy birliği bilgisinin tutanağa geçirilmemesi, işlemin şekil yönünden sakatlığına yol açabilecek noktalardır. Bu hususlar, dava dilekçesinde ayrı bir başlık altında incelenmelidir.

Kesinleşen disiplin cezaları memurun özlük dosyasında yer alır ve belirli bir süre boyunca terfi, ödül ve bazı görevlere atanma değerlendirmelerinde dikkate alınabilir. Kanunda öngörülen sürenin geçmesi ve ilgilinin bu süre içinde yeni bir disiplin cezası almamış olması hâlinde, disiplin cezasının sicilden silinmesi idareden talep edilebilir. Bu talebin reddi hâlinde de idare mahkemesinde dava açılabilir; ancak bu, cezanın hukuka aykırılığının tespiti değil, sicildeki kaydın silinmesine ilişkin ayrı bir usuldür.

Disiplin cezalarına karşı açılacak iptal davalarında görevli yargı yeri idare mahkemeleridir. Yetkili mahkeme, kural olarak memurun görevli olduğu yer idare mahkemesidir.

Disiplin cezasına karşı idare mahkemesinde dava açma süresi İYUK m. 7 uyarınca kural olarak altmış gündür. Süre, cezanın tebliğ edildiği tarihten itibaren işlemeye başlar. İtiraz yoluna başvurulmuşsa, itiraz üzerine verilecek kararın tebliğinden itibaren yeni bir altmış günlük süre işlemeye başlar.

Kanunda birden fazla ceza türünü gerektirebilecek fiiller için idare, somut olayın ağırlığına, memurun kastının derecesine ve daha önceki sicil durumuna göre orantılı bir ceza belirlemelidir. Aynı nitelikteki bir fiile, başka bir memura göre belirgin biçimde daha ağır bir ceza verilmesi, ölçülülük ve eşitlik ilkeleri yönünden ayrıca tartışılabilir. Mahkeme, cezanın türünü değiştiremese de, somut olayda idarenin takdir yetkisini ölçüsüz kullandığını tespit ederse işlemi bu gerekçeyle de iptal edebilir.

Bir fiil, hem disiplin suçu hem de ceza kanunları bakımından suç oluşturabilir. Bu durumda disiplin soruşturması ile ceza soruşturması birbirinden bağımsız yürütülür; ceza yargılamasının sonucu (beraat veya mahkûmiyet), disiplin cezasının hukuka uygunluğunu otomatik olarak belirlemez. Ancak ceza mahkemesinin maddi olguya ilişkin kesinleşmiş tespitleri, disiplin soruşturmasında da dikkate alınabilir.

• İtiraz süresini kaçırıp itiraz hakkını kaybetmek,
• itirazın dava açma süresini durdurduğunu bilmeden aynı anda dava açmayı ihmal etmek,
• savunma hakkının usulüne uygun kullandırılıp kullandırılmadığını denetlemeden esasa yönelik itirazlarla yetinmek,
• zamanaşımı itirazını dava dilekçesinde açıkça ileri sürmemek,
• ağır sonuç doğuran cezalarda yürütmenin durdurulması talep etmemek,
• disiplin kurulu kararına karşı dava açma süresini asıl cezanın tebliğ tarihinden hesaplamak.

Memur disiplin cezaları, kişinin mesleki geleceğini doğrudan etkileyen ağır sonuçlu idari işlemlerdir. Sürecin her aşamasında -soruşturmanın açılışından savunma hakkına, itiraz süresinden dava açma süresine kadar- usule sıkı sıkıya uyulması gerekir. Somut disiplin cezasına karşı izlenecek en uygun yolun ve dava stratejisinin belirlenmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.