Sigortacının Temerrüdü: Ödeme Gecikmesinde Faiz ve Talep Hakları

Borçlar hukukunun genel ilkelerine göre, borcun ifası muaccel hâle geldiği hâlde borçlu tarafından yerine getirilmemesi, borçluyu temerrüde düşürür. Sigortacı bakımından bu, tazminat veya bedel ödeme borcunun gereği gibi ve zamanında yerine getirilmemesi anlamına gelir. Temerrüdün oluşması için kural olarak alacaklının (sigortalının) borçluyu (sigortacıyı) ihtar etmesi gerekebilir; ancak sigorta ilişkisinde başvuru ve belge tamamlama süreci, bu ihtarın işlevini büyük ölçüde karşılayabilir.

Sigortacının ödeme borcunun muaccel olması için genellikle şu aşamaların tamamlanmış olması aranır:

• rizikonun gerçekleştiğinin sigortacıya bildirilmesi,
• zararın tespiti için gerekli belgelerin (hasar tespit tutanağı, ekspertiz raporu, sağlık raporu vb.) sunulması,
• sigortacının değerlendirme için öngörülen makul sürenin geçmiş olması.

Bu aşamalar tamamlandığı hâlde sigortacı ödeme yapmıyorsa, temerrüt hâli gündeme gelir.

Sigortacının, zararın tespiti için makul ve rizikoyla ilgili belgeleri talep etmesi olağandır. Ancak bu talebin, ödemeyi geciktirmek amacıyla tekrar tekrar ve gereksiz biçimde yapılması, temerrüdün oluşmasını engellemez. Sigortalı, talep edilen belgeleri makul sürede sunduğu hâlde sigortacının ödemeyi geciktirmesi durumunda, temerrüt faizi talep edebilir.

Temerrüt faizinin başlangıç tarihi, somut olayın koşullarına göre değişebilir. Genel olarak:

• sigortacıya yapılan yazılı başvurunun ve gerekli belgelerin tamamlandığı tarih,
• poliçe veya genel şartlarda öngörülen değerlendirme süresinin sona erdiği tarih,
• zorunlu sigortalarda kanunda öngörülen özel başvuru ve bekleme sürelerinin sona erdiği tarih

esas alınabilir. Bu tarihlerin doğru tespiti, faiz hesabının doğruluğu bakımından önemlidir.

Sigortacının temerrüdü hâlinde, sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa kanuni temerrüt faizi uygulanır. Ticari nitelikteki uyuşmazlıklarda, tarafların tacir sıfatına göre ticari temerrüt faizi gündeme gelebilir. Somut olayda hangi faiz oranının uygulanacağı, tarafların sıfatı ve sözleşmenin niteliğine göre belirlenmelidir.

Sigortacının, tespit ettiği zararın bir kısmını ödeyip kalan kısmı ödememesi, kalan kısım bakımından temerrüdün devam etmesi anlamına gelebilir. Sigortalının kısmi ödemeyi kabul etmesi, kural olarak kalan alacağa ilişkin haklarından feragat ettiği anlamına gelmez; ancak ödeme makbuzunda veya mutabakat metninde yer alan ibra kayıtlarının dikkatle incelenmesi gerekir.

Zorunlu trafik sigortası gibi zorunlu sigorta türlerinde, sigortacının ödeme yapması gereken süre ve başvuru usulü kanunla ayrıca düzenlenmiş olabilir. Bu düzenlemeler, sigortacının ne zaman temerrüde düşeceğinin tespitinde özel önem taşır; genel sigorta hükümlerinin yanı sıra ilgili özel kanun hükümlerinin de incelenmesi gerekir.

Sigortacının ödemeyi geciktirmesi, kural olarak yalnızca temerrüt faizi talebine yol açar; ayrıca manevi tazminat talep edilebilmesi için genel şartların (kişilik hakkına saldırı gibi) somut olayda gerçekleşmiş olması gerekir. Salt ödeme gecikmesi, çoğu durumda tek başına manevi tazminat gerekçesi oluşturmaz.

Sigortalı, başvurusunu ve gerekli belgeleri hangi tarihte tamamladığını ispatlamalıdır. Bu nedenle başvuruların yazılı olarak ve mümkünse tarihli-imzalı şekilde, ayrıca gönderim ve teslim tarihini gösterecek biçimde (iadeli taahhütlü posta, elektronik kayıtlı sistemler vb.) yapılması önerilir.

Sigortacının temerrüdüne dayanan bir talepte izlenebilecek yollar:

1. Sigortacıya yazılı ihtar ve temerrüt faizi talebi,
2. Sigorta Tahkim Komisyonuna başvuru,
3. Dava yoluna başvuru.

Talep, hem asıl tazminat/bedel hem de temerrüt faizini kapsayacak şekilde ileri sürülmelidir.

Sigorta sözleşmesinden doğan taleplerde özel bir zamanaşımı süresi uygulanır. Temerrüt faizi talebi, asıl alacağa bağlı olduğundan, asıl alacağın zamanaşımına uğramaması bu talebin de ileri sürülebilmesinin ön koşuludur.

Bazı hâllerde sigortalının, sigortacıyı ayrıca yazılı bir ihtarla temerrüde düşürmesi beklenebilir; bazı hâllerde ise başvuru ve belge tamamlama süreci, ayrı bir ihtara gerek kalmaksızın temerrüdün oluşması için yeterli kabul edilir. Bu ayrımın hangi hâllerde geçerli olduğu, sözleşmenin ve uygulanacak genel hükümlerin niteliğine göre belirlenir. Tereddüt hâlinde, ayrıca yazılı bir ihtar gönderilmesi, temerrüdün tartışmasız biçimde tespit edilmesini kolaylaştırır.

Uygulamada sigortalı, önce asıl tazminatı tahsil edip temerrüt faizini sonradan ayrı bir talep konusu yapabilir. Ancak bu durumda, temerrüt faizine ilişkin talebin de kendi zamanaşımı süresi içinde ileri sürülmesi gerektiği unutulmamalıdır. Asıl alacağın ödenmiş olması, temerrüt faizi talebinden feragat edildiği anlamına gelmez; ancak makbuzda veya mutabakat metninde buna ilişkin bir kayıt varsa bu kaydın etkisi ayrıca değerlendirilmelidir.

Bazı poliçelerde sigorta bedeli döviz cinsinden belirlenmiş veya döviz kuruna endekslenmiş olabilir. Bu tür poliçelerde temerrüt hâlinde uygulanacak faizin hangi para birimi üzerinden hesaplanacağı, poliçe hükümleri ve ilgili mevzuat çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir.

• Sigortacıya yapılan başvuruyu yazılı ve tarihli biçimde belgelememek,
• ek belge taleplerine süresinde cevap vermeyip temerrüt tarihini geriye taşımak,
• kısmi ödemeyi ibra niteliğinde bir belgeyle kabul etmek,
• temerrüt faizi talebini dava veya tahkim dilekçesine dahil etmemek,
• zorunlu sigortalara özgü başvuru sürelerini bilmemek,
• manevi tazminat ile temerrüt faizini karıştırmak.

Tacir sıfatıyla poliçe yaptıran işletmeler bakımından, tahsil edilen temerrüt faizinin muhasebe kayıtlarına ve vergilendirilmesine ilişkin hususlar ayrıca değerlendirilmelidir. Bu konu, doğrudan sigorta hukukunun kapsamı dışında olsa da, tazminat sürecinin ticari sonuçlarını etkileyen pratik bir unsurdur.

Sigortacının ödeme borcunu yerine getirmemesi, kural olarak sigortalıya sözleşmeyi tek taraflı feshetme hakkı vermez; zira sözleşme genellikle belirli bir rizikoya ilişkindir ve rizikonun gerçekleşmesiyle o riziko bakımından ilişkinin niteliği değişir. Ancak sürekli ve tekrarlayan ödeme ihlalleri, sigortalının sigorta şirketine olan güvenini zedeleyerek gelecekteki poliçe ilişkilerini etkileyebilir.

Bir işletmenin, sigortacının ödemesini beklerken kendi tedarikçilerine veya çalışanlarına karşı yükümlülüklerini yerine getirememesi hâlinde, sigortacının temerrüdünün dolaylı sonuçları da gündeme gelebilir. Bu tür dolaylı zararların sigortacıdan talep edilebilmesi, nedensellik bağının ve öngörülebilirliğin somut olayda ayrıca ispatlanmasını gerektirir.

Deprem, sel gibi çok sayıda sigortalıyı aynı anda etkileyen olaylarda, sigortacılar başvuru yoğunluğu nedeniyle ödemelerin gecikebileceğini ileri sürebilir. Bu tür bir yoğunluk, temerrüdün tamamen ortadan kalkması için tek başına yeterli bir gerekçe sayılmayabilir; ancak makul bir ek süre tanınmasının somut olayda ne ölçüde haklı olduğu ayrıca değerlendirilir.

Dava veya tahkim süreci uzadıkça, işleyen temerrüt faizi zamanla önemli bir tutara ulaşabilir. Bu nedenle sigortalının, yalnızca asıl alacağı değil, işlemiş ve işleyecek faizi de talebine dahil etmesi, tazminatın gerçek zararı tam olarak karşılamasını sağlar.

Sigortacının ödemeyi haklı bir neden olmaksızın geciktirmesi, sigortalı için hem maddi hem de zaman kaybı doğurur. Başvurunun ve belgelerin zamanında, ispatlanabilir biçimde sunulması; temerrüt tarihinin doğru tespiti; talep edilen faizin doğru hesaplanması, sürecin sonucunu doğrudan etkiler. Sigortacının ödemeyi geciktirdiği bir dosyanız varsa Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.