İşçilik Alacaklarında Faiz Türleri ve Başlangıç Tarihleri Nelerdir?

Mahkeme, taraflarca talep edilenden fazlasına hükmedemez. Bu ilke faiz bakımından da geçerlidir. Dava dilekçesinde:

• faiz talep edilmemişse faize hükmedilmez,
• yasal faiz talep edilmişse, alacak en yüksek mevduat faizine tabi olsa dahi yasal faiz uygulanır,
• faiz başlangıcı olarak dava tarihi gösterilmişse, daha önceki bir tarihten faiz yürütülemez.

Bu nedenle dilekçede her alacak kalemi için ayrı ayrı faiz türü ve başlangıç tarihi belirtilmelidir. Genel nitelikte “yasal faiziyle birlikte” ifadesi, en yüksek mevduat faizine tabi kalemlerde ciddi kayba yol açar.

Mevduata uygulanan en yüksek faiz

Bu faiz, bankalarca bir yıllık mevduata fiilen uygulanan en yüksek faiz oranıdır ve yasal faizden yüksektir. Aşağıdaki kalemlere uygulanır:

• Kıdem tazminatı: Kanun açıkça, kıdem tazminatının gecikmesinde ödenmeyen süreye göre mevduata uygulanan en yüksek faizin ödenmesini öngörür.
• Ücret ve ücret farkı alacağı: Ücretin gecikmesi hâlinde bu faiz uygulanır.
• Fazla çalışma ücreti,
• Hafta tatili ücreti,
• Ulusal bayram ve genel tatil ücreti,
• Prim, ikramiye ve diğer ücret ekleri,
• İşe iade sonrası boşta geçen süre ücreti.

Bu kalemlerin ortak özelliği, geniş anlamda ücret niteliğinde olmalarıdır.

Yasal faiz

Ücret niteliğinde olmayan alacaklara yasal faiz uygulanır:

• İhbar tazminatı,
• Yıllık izin ücreti,
• Kötüniyet tazminatı,
• Eşit davranmama tazminatı,
• İşe başlatmama tazminatı,
• Sendikal tazminat,
• Maddi ve manevi tazminat talepleri.

Yıllık izin ücretinin bu grupta yer alması ilk bakışta şaşırtıcı görünür; ancak bu alacak, çalışma karşılığı bir ücret olmayıp iş sözleşmesinin sona ermesiyle doğan bir alacak olduğundan yerleşik uygulamada yasal faize tabidir.

Alacağın taraflar arasındaki ilişkinin ticari nitelik taşıması hâlinde ticari faiz gündeme gelebilirse de, iş sözleşmesinden doğan işçi alacakları bakımından bu durum söz konusu olmaz.

Faiz, borçlunun temerrüde düştüğü tarihten itibaren işler. İşçilik alacaklarında temerrüt şu yollardan biriyle kurulur:

1. Muacceliyet tarihinde kendiliğinden: Bazı alacaklar, ayrıca ihtar gerekmeksizin muaccel olduğu tarihte faize hak kazandırır. Kıdem tazminatı bunun en tipik örneğidir; kanun gereği fesih tarihinden itibaren faiz işler. Ücret alacaklarında da ödeme günü belirli olduğundan, o tarihte temerrüt doğar.

2. İhtarname ile: Diğer kalemlerde işverenin temerrüde düşürülmesi gerekir. Noter aracılığıyla gönderilen ve alacak kalemlerini ayrı ayrı gösteren bir ihtarname, tebliğ tarihinden itibaren temerrüt doğurur. Bu, faiz bakımından en etkili ve en çok ihmal edilen adımdır.

3. Arabuluculuk başvurusu ile: Arabuluculuk sürecinde işverene yapılan ve alacak kalemleri ile tutarları açıkça belirtilen talebin, temerrüt bakımından etki doğurup doğurmayacağı somut olaya göre değerlendirilir. Güvenli yol, arabuluculuk öncesinde veya sürecinde ayrıca yazılı ihtar göndermektir.

4. Dava veya icra takibi ile: İhtar gönderilmemişse, en geç dava dilekçesinin veya ödeme emrinin tebliğiyle temerrüt kurulur. Bu hâlde faiz dava tarihinden işler.

5. Islah veya talep artırım tarihi ile: Kısmi davada ıslahla artırılan kısma ıslah tarihinden faiz yürütülür. Belirsiz alacak davasında ise talep artırımıyla artan kısım için kural olarak dava tarihinden faiz işletilir. Bu, belirsiz alacak davasının önemli avantajlarından biridir.

Tabloda “temerrüt” ifadesi, ihtarnamenin tebliğ tarihini gösterir. İhtar yoksa dava tarihi esas alınır.

• Faize faiz yürütülemez. İşlemiş faiz için ayrıca faiz istenemez.
• Talep aşılamaz. Mahkeme, dilekçede gösterilen faiz türü ve başlangıç tarihiyle bağlıdır.
• Brüt tutar üzerinden faiz. İşçilik alacaklarında faiz kural olarak brüt tutar üzerinden hesaplanır; kesintiler tahsil aşamasında yapılır.
• Kısmi ödemenin mahsubu. İşveren fesih sırasında kısmi ödeme yapmışsa, ödeme önce işlemiş faize, sonra asıl alacağa mahsup edilir. Bu nedenle ödeme belgesinde hangi kaleme mahsup edildiği açıkça yazılmalıdır.
• Arabuluculukta anlaşma. Arabuluculuk anlaşma belgesinde faiz konusunda açık hüküm bulunmaması, sonradan faiz talep edilip edilemeyeceği tartışmasına yol açar. Anlaşma metninde faizin de kapsandığının belirtilmesi gerekir.
• İcra takibi. İlamsız takipte talep edilen faiz türü ve başlangıcı takip talebinde gösterilmelidir; sonradan genişletilemez.

• Dilekçede tüm alacaklar için tek tip “yasal faiz” talep etmek.
• Kıdem tazminatı için fesih tarihinden faiz istemeyi unutmak.
• Dava öncesinde ihtarname göndermeyerek faiz başlangıcını dava tarihine bırakmak.
• Islahla artırılan kısım için faiz başlangıcını dava tarihi sanmak.
• Yıllık izin ücreti için en yüksek mevduat faizi talep edip reddedilmesine yol açmak.
• Arabuluculuk anlaşma metninde faize hiç değinmemek.
• Kısmi ödemenin hangi kaleme mahsup edildiğini belgelendirmemek.
• İcra takibinde faiz türünü belirtmeyip sonradan talep etmek.

Faiz, işçilik alacağı davalarında çoğu zaman asıl alacağa yakın tutarlara ulaşabilen bir kalemdir. Buna rağmen dilekçelerde en çok ihmal edilen konuların başında gelir. Her alacak kalemi için doğru faiz türünün ve doğru başlangıç tarihinin ayrı ayrı gösterilmesi, davanın ekonomik sonucunu doğrudan belirler.

İşveren açısından ise fesih sırasında yapılan ödemelerin hangi kaleme mahsup edildiğinin belgelenmesi, faizin gereksiz biçimde birikmesini önler. Alacak kalemlerinizin faiz hesabının denetlenmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.