Sorumluluk Sigortaları Nedir? Zarar Görenin Doğrudan Talep Hakkı

Sorumluluk sigortası, hem sigortalıyı olası büyük tazminat yükümlülüklerinden korur hem de zarar görenin tazminatına kavuşma ihtimalini güçlendirir. Sigortalının kişisel malvarlığı yetersiz kalsa dahi, sigorta teminatı sayesinde zarar görenin alacağına kavuşması kolaylaşır.

• Mesleki sorumluluk sigortası: Doktor, avukat, mali müşavir gibi meslek mensuplarının mesleki faaliyetleri sırasında verdikleri zararları kapsar.
• İşveren sorumluluk sigortası: İşverenin, iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle çalışanına karşı doğan hukuki sorumluluğunu kapsar (SGK'nın karşıladığı kısmın dışında kalan zarar için).
• Ürün sorumluluk sigortası: Üreticinin, kusurlu ürün nedeniyle üçüncü kişilere verdiği zararı kapsar.
• İşyeri/genel sorumluluk sigortası: İşletme faaliyeti sırasında üçüncü kişilere verilen zararları kapsar.
• Yönetici sorumluluk sigortası: Şirket yöneticilerinin görevleri nedeniyle doğan sorumluluğunu kapsar.

Her tür sigortanın kapsamı, poliçe özel şartlarına göre önemli farklılıklar gösterebilir.

Sorumluluk sigortasının önemli özelliklerinden biri, zarar gören üçüncü kişinin, uğradığı zararın sigorta teminatı kapsamındaki kısmı için doğrudan sigortacıya karşı talepte bulunabilmesidir. Bu, zarar görenin yalnızca sigortalıya karşı dava açmak zorunda olmadığı, sigortacıyı da doğrudan muhatap alabileceği anlamına gelir. Uygulamada zarar gören, hem sigortalıya hem sigortacıya birlikte veya ayrı ayrı başvurabilir.

Sorumluluk sigortasından ödeme yapılabilmesi için öncelikle sigortalının hukuki sorumluluğunun (kusurunun ve zararla nedensellik bağının) doğması gerekir. Sigortacı, sigortalının sorumlu olmadığı bir olay için tazminat ödemekle yükümlü değildir. Bu nedenle sorumluluk sigortası uyuşmazlıklarında kusur tespiti, dosyanın merkezinde yer alır.

• meslek mensubunun ihmalinin somut olarak ispatlanıp ispatlanamadığı,
• zararın, mesleki hizmetin ifası sırasında mı yoksa hizmet dışı bir nedenle mi doğduğu,
• poliçenin "olay bazlı" mı yoksa "talep bazlı" (claims-made) mı olduğu ve bunun zamanaşımına etkisi,
• teminat limitinin zararı karşılamaya yeterli olup olmadığı.

"Talep bazlı" poliçelerde, zararın poliçe süresi içinde gerçekleşmiş olması yetmeyebilir; talebin de poliçe süresi içinde veya belirli bir ek süre içinde ileri sürülmüş olması aranabilir. Bu ayrımın gözden kaçırılması, teminatın reddedilmesine yol açabilir.

İş kazası veya meslek hastalığı hâllerinde, SGK belirli ölçüde tazminat ve gelir bağlar. İşveren sorumluluk sigortası, SGK'nın karşılamadığı veya sigortalının kusuru oranında doğan ek sorumluluğu kapsar. Bu nedenle işveren sorumluluk sigortasından talepte bulunulmadan önce, SGK'nın sağladığı hakların ve rücu ilişkisinin doğru değerlendirilmesi gerekir.

• olayın poliçe teminatı dışında kalan bir riziko olduğu iddiası,
• sigortalının kastının veya ağır kusurunun bulunduğu iddiası,
• teminat limitinin zaten önceki olaylarla tükendiği iddiası,
• ihbarın geç yapıldığı iddiası,
• "talep bazlı" poliçelerde talebin süresi içinde yapılmadığı iddiası.

Bu gerekçelerin her biri, poliçe hükümleri ve somut olay birlikte değerlendirilerek incelenmelidir.

Sigortalı ile sigortacı arasındaki bazı anlaşmazlıklar (örneğin prim borcu), kural olarak zarar görenin sigortacıdan talepte bulunma hakkını tamamen ortadan kaldırmaz; ancak poliçenin geçerliliğini etkileyen ciddi durumlar (örneğin sözleşmenin hiç kurulmamış olması) bu hakkı da etkileyebilir. Bu ayrımın doğru yapılması, zarar görenin hangi hâllerde doğrudan sigortacıya başvurabileceğini belirler.

Sorumluluk sigortasından doğan bir uyuşmazlıkta izlenebilecek yollar:

1. Sigortacıya yazılı başvuru ve itiraz,
2. Sigorta Tahkim Komisyonuna başvuru (uygunsa),
3. Dava yoluna başvuru (sigortalıya, sigortacıya veya her ikisine karşı).

Kusur tespiti karmaşık olan dosyalarda, bilirkişi incelemesi büyük önem taşır.

Sorumluluk sigortasından doğan taleplerde, hem sigorta sözleşmesine hem de haksız fiile ilişkin zamanaşımı kuralları birlikte gündeme gelebilir. "Talep bazlı" poliçelerde ayrıca sözleşmesel bildirim sürelerinin de takip edilmesi gerekir.

Kusurlu bir ürün nedeniyle zarar gören tüketici, üretici, ithalatçı veya satıcı gibi birden fazla kişiye karşı talepte bulunabilir. Bu zincirde yer alan işletmelerden hangisinin sorumluluk sigortası poliçesinin devreye gireceği, zararın hangi aşamada (üretim, ithalat, satış) ortaya çıktığına göre belirlenir. Tedarik zincirindeki farklı aktörlerin ayrı ayrı sorumluluk sigortası poliçelerine sahip olması, uygulamada rücu ilişkilerini de karmaşıklaştırabilir.

Şirket yöneticilerinin görevleri nedeniyle üçüncü kişilere veya şirketin kendisine verdiği zararları kapsayan yönetici sorumluluk sigortasında, kasıtlı hukuka aykırı fiiller ve kişisel çıkar sağlama amacıyla yapılan işlemler genellikle teminat dışı bırakılır. Bu poliçelerde, yöneticinin ihmalinden mi yoksa kasıtlı bir fiilinden mi zarar doğduğunun tespiti, teminatın uygulanıp uygulanmayacağını belirler.

Bazı sorumluluk sigortası poliçeleri, yalnızca tazminatı değil, sigortalının kendisine karşı açılan davalarda yaptığı avukatlık ve yargılama giderlerini de belirli bir limitle karşılayabilir. Bu "savunma masrafları teminatı"nın poliçede yer alıp almadığı ve ayrı bir limite mi yoksa ana teminat limitine mi dahil olduğu önceden kontrol edilmelidir.

• Poliçenin "olay bazlı" mı "talep bazlı" mı olduğunu bilmemek,
• teminat limitinin yeterliliğini kontrol etmemek,
• ihbarı geciktirmek,
• zarar görenin yalnızca sigortalıya başvurabileceğini düşünerek sigortacıya başvurmamak,
• SGK ile sigortacı arasındaki rücu ilişkisini göz ardı etmek,
• kusur tespitine ilişkin bilirkişi raporuna itiraz için teknik gerekçe hazırlamamak.

Sorumluluk sigortaları genellikle haksız fiilden doğan zararları esas alır; sözleşmeye aykırılıktan (ifa etmeme, geç ifa) kaynaklanan zararların ne ölçüde kapsandığı, poliçenin özel şartlarına göre değişir. Bu ayrımın gözden kaçırılması, sigortalının beklediği teminatın aslında poliçe kapsamı dışında kaldığının hasar anında ortaya çıkmasına neden olabilir.

Sorumluluk sigortası poliçelerinde teminat limiti, "olay başına" veya "yıllık toplam" biçiminde belirlenebilir. Aynı yıl içinde birden fazla olay meydana gelmişse, yıllık toplam limitin daha önceki olaylarla tükenmiş olması, sonraki taleplerin karşılanamamasına yol açabilir. Bu nedenle poliçe limitinin yapısı, özellikle sık riskli faaliyet yürüten işletmeler için dikkatle değerlendirilmelidir.

Sigortalının, sigortacıdan onay almadan zarar görene karşı sorumluluğu kabul etmesi veya tazminat ödemeyi taahhüt etmesi, poliçe şartlarına aykırılık oluşturabilir ve sigortacının bu kabulle bağlı olup olmayacağı tartışmalıdır. Bu nedenle sorumluluk iddiasıyla karşılaşan sigortalının, herhangi bir kabul beyanında bulunmadan önce sigortacısını bilgilendirmesi önemle tavsiye edilir.

Bir olayda hem sorumluluk sigortası hem de zarar görenin kendi mal sigortası (örneğin kasko) aynı anda devreye girebilir. Bu durumda mükerrer tazminat yasağı gereği, zarar gören iki ayrı kaynaktan aynı zararın tamamını talep edemez; sigortacılar arasındaki iç paylaşım ilişkisi ayrıca değerlendirilir.

Sorumluluk sigortaları, hem sigortalıyı hem de zarar göreni koruyan önemli bir mekanizmadır; ancak poliçe türü, teminat limitleri ve kusur tespiti konusunda doğru değerlendirme yapılmadan sonuç almak güçtür. Sorumluluk sigortasından doğan bir uyuşmazlık yaşıyorsanız Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.