Çocuğun Tanınması ve Tanımanın İptali Davası

Tanıma, babanın;

• nüfus memuruna yazılı başvurusu,
• mahkemeye yazılı başvurusu,
• resmî senette yapacağı beyan,
• vasiyetnamesinde yer alan beyan

yollarından biriyle gerçekleşir.

Tanıma şekle bağlı bir işlemdir. Sözlü beyan, mesajla verilen söz veya nüfus kaydına dayanaksız işlem tanıma sayılmaz. Buna karşılık tanıma için ananın rızası aranmaz; ana, tanımanın iptalini dava etme hakkına sahiptir.

Tanıma beyanı kural olarak koşula ve süreye bağlanamaz. Tanıyanın ayırt etme gücüne sahip olması gerekir; küçük veya kısıtlı olan kişinin tanıması yasal temsilcisinin rızasına bağlıdır.

Başka bir erkek ile soybağı bulunan çocuk, bu bağ geçersiz kılınmadıkça tanınamaz. Bu kural, çocuğun aynı anda iki babasının bulunmasını engeller.

Bu nedenle:

• Çocuk, ananın evliliği içinde doğduğu için nüfusta kocanın çocuğu olarak görünüyorsa, önce soybağının reddi davası açılmalıdır.
• Çocuk daha önce başka bir erkek tarafından tanınmışsa, önce o tanımanın iptali gerekir.

Mevcut soybağı ortadan kaldırılmadan yapılan tanıma geçerli olmaz.

Nüfus memuru, tanımayı çocuğa, anaya, çocuk vesayet altındaysa vesayet makamına bildirir. Bu bildirim, iptal davası açma hakkı bulunan kişilerin süreleri bakımından önem taşır.

Geçerli bir tanımanın sonuçları şunlardır:

1. Çocuk ile baba arasında soybağı, çocuğun doğumundan itibaren geçerli olmak üzere kurulur.
2. Çocuk babanın nüfusuna kaydedilir ve kural olarak babanın soyadını alır.
3. Çocuk ile baba ve babanın hısımları arasında kan hısımlığı doğar.
4. Çocuk babaya mirasçı olur.
5. Baba, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılmakla yükümlü hâle gelir.
6. Baba ile çocuk arasında kişisel ilişki kurulması talep edilebilir.

Evlilik dışı doğan çocukta velayet kural olarak anaya aittir. Tanıma, velayeti kendiliğinden babaya geçirmez.

Tanıma, gerçeğe aykırıysa veya tanıyanın iradesi sakatlanmışsa iptal edilebilir. İptal davasında iki farklı grup davacı vardır.

Tanıyanın açtığı iptal davası

Tanıyan, yanılma, aldatma veya korkutma sebebiyle tanımanın iptalini dava edebilir. Örneğin çocuğun kendisinden olduğu konusunda aldatıldığını sonradan öğrenen kişi bu yola başvurabilir.

Bu dava ana ve çocuğa karşı açılır.

İlgililerin açtığı iptal davası

Ana, çocuk, çocuğun ölümü hâlinde altsoyu, Cumhuriyet savcısı, Hazine ve diğer ilgililer tanımanın iptalini dava edebilir. Bu dava tanıyana karşı açılır.

Burada dayanak, iradenin sakatlanması değil, tanıyanın gerçekte baba olmamasıdır.

Kural olarak davacı, tanıyanın baba olmadığını ispatla yükümlüdür. Genetik inceleme bu davalarda belirleyici delildir.

Ana veya çocuk tarafından açılan iptal davasında ispat konusunda özel bir düzen öngörülmüştür: Tanıyanın, ananın gebe kaldığı dönemde onunla cinsel ilişkide bulunduğuna dair inandırıcı kanıtlar sunması hâlinde, ispat yükü yeniden davacıya döner.

Genetik inceleme dışında tanık beyanı, iletişim kayıtları, birlikte yaşamaya ilişkin belgeler ve sağlık kayıtları da değerlendirilir. Mahkeme dışında yaptırılmış testler tek başına hükme esas alınmaz.

Tanımanın iptali davası hak düşürücü süreye tabidir ve süre hâkim tarafından kendiliğinden gözetilir.

• Tanıyan bakımından: Dava, yanılma, aldatma veya korkutmanın etkisinin ortadan kalktığı ya da bu durumun öğrenildiği tarihten başlayarak bir yıl içinde açılmalıdır.
• İlgililer bakımından: Süre, davacının tanımayı ve tanıyanın baba olamayacağını öğrendiği tarihten itibaren bir yıldır.
• Çocuk bakımından: Çocuk, ergin olduğu tarihten başlayarak açılacak dava için ayrı bir süreye sahiptir.
• Üst süre: Kanun, tanımanın üzerinden geçen süreye bağlı bir üst sınır da öngörmüştür.
• Haklı sebep: Süre geçmiş olsa bile, gecikmeyi haklı kılan sebebin ortadan kalkmasından itibaren kısa bir ek süre içinde dava açılabilir.

Süre hesabının somut olaya göre yapılması ve öğrenme tarihinin belgelenmesi büyük önem taşır.

Görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla görev yapar.

Yetkide, taraflardan birinin dava veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesi esas alınır. Soybağına ilişkin davalar kamu düzenini ilgilendirdiğinden;

• dava şartı arabuluculuk uygulanmaz,
• taraflar davayı sulhle sona erdiremez,
• davanın kabulü tek başına hüküm doğurmaz,
• hâkim kendiliğinden araştırma yapar.

Tanımanın iptaline karar verilmesi ve hükmün kesinleşmesiyle soybağı geçmişe etkili olarak ortadan kalkar. Buna bağlı olarak;

• çocuk tanıyanın nüfusundan çıkarılır,
• soyadı ananın soyadına göre yeniden belirlenir,
• karşılıklı mirasçılık sona erer,
• tanıyanın nafaka yükümlülüğü ortadan kalkar,
• çocuk ile gerçek baba arasında soybağı kurulması için tanıma ya da babalık davası yolu açılır.

Ödenmiş nafakaların geri istenip istenemeyeceği ayrı bir uyuşmazlık konusudur ve sebepsiz zenginleşme kurallarına göre değerlendirilir.

• Tanımayı sözlü beyan veya özel yazışmayla yaptığını sanmak,
• nüfusta başka bir erkek baba olarak görünürken tanıma yapmaya çalışmak,
• iptal davasını yanlış kişiye yöneltmek,
• öğrenme tarihini belgelememek ve sürenin geçtiği savunmasına karşı delil sunamamak,
• mahkeme dışı test sonucuna dayanarak dava açmayı geciktirmek,
• tanımanın velayeti de babaya geçireceğini varsaymak,
• iptal kararının kesinleşmesini beklemeden nüfus işlemi yapılabileceğini düşünmek,
• miras hakları etkileneceği hâlde ilgililerin dava hakkını göz ardı etmek.

Tanıma, hızlı ve masrafsız bir yol olduğu için sıkça tercih edilir; ancak sonuçları bakımından mahkeme kararıyla kurulan soybağıyla aynı ağırlıktadır. Gerçeğe aykırı bir tanıma, sadece nüfus kaydını değil; nafaka, miras ve hısımlık ilişkilerini de etkiler.

Bu nedenle tanıma yapılmadan önce mevcut soybağının bulunup bulunmadığı incelenmeli; iptal düşünülüyorsa öğrenme tarihi belgelenerek hak düşürücü süre içinde dava açılmalıdır.

Tanıma, tanımanın iptali, soybağının reddi ve babalık davalarına ilişkin talepleriniz için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.