Anlaşmalı Boşanmanın Çekişmeli Boşanmaya Dönüşmesi

Türk Medeni Kanunu'nun 166/3. maddesine göre anlaşmalı boşanma için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekir. Eşler birlikte başvurmalı veya bir eş, diğerinin açtığı davayı kabul etmelidir.

Hâkim tarafları bizzat dinlemeli, iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmeli ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hakkındaki düzenlemeyi uygun bulmalıdır. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatini gözeterek protokolde değişiklik önerebilir. Bu değişiklikler taraflarca kabul edilmezse anlaşmalı boşanma kararı verilemez.

Anlaşmalı boşanma, ortak ve devam eden iradeye dayanır. Eşlerden biri duruşmada boşanmak istemediğini bildirirse veya protokolün esaslı bir hükmünü kabul etmezse anlaşmalı boşanmanın koşulları ortadan kalkar.

Dava, uygun usul işlemleri tamamlanarak çekişmeli boşanma olarak sürdürülebilir. Ancak taraflara çekişmeli boşanmanın dayandığı vakıaları açıklama, savunma yapma ve delillerini bildirme imkânı tanınmadan doğrudan esasa ilişkin karar verilmesi doğru değildir.

Anlaşmalı boşanma protokolü, mahkemece uygun bulunup hükme esas alınmadan önce tek başına boşanmanın bütün sonuçlarını kesinleştirmez. Protokoldeki irade, hâkim önünde teyit edilmelidir. Taraflardan birinin protokolden dönmesi hâlinde mahkeme, artık TMK m. 166/3 kapsamında karar veremez.

Protokolde mal rejimi, taşınmaz devri veya üçüncü kişileri ilgilendiren hükümler bulunuyorsa bunların hukuki niteliği ayrıca incelenmelidir. Her protokol hükmünün boşanma kararının eki hâline gelmesi veya ilamlı icraya elverişli olması kendiliğinden kabul edilemez.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 08.05.2014 tarihli, 2013/26237 E. ve 2014/10618 K. sayılı kararında, davalının anlaşmalı boşanma talebine karşı çıkmasıyla davanın çekişmeli hâle geldiği kabul edilmiştir. Kararda, taraflara iddia ve savunmaları çerçevesinde delil gösterme ve sunma imkânı tanınması; bildirilen delillerin toplanarak TMK m. 166/1 ve 166/2 kapsamında değerlendirme yapılması gerektiği belirtilmiştir.

Kararın temel önemi, anlaşmalı boşanma başvurusunun ilk hâliyle HMK m. 119'daki bütün çekişmeli dava unsurlarını içermemesinin tek başına davanın reddine gerekçe yapılamayacağını göstermesidir. Anlaşma ortadan kalkınca mahkeme, tarafların usuli haklarını kullanabilmesi için gerekli imkânı sağlamalıdır.

Mahkeme, davanın geldiği aşamayı dikkate alarak taraflara vakıalarını, taleplerini ve delillerini açıklamaları için süre vermelidir. Davacı, hangi boşanma sebebine dayandığını ve bu sebebi oluşturan somut olayları bildirmelidir. Davalıya da buna karşı savunma ve delil sunma hakkı tanınır.

Bu aşamada “anlaşamadık” şeklindeki genel açıklama yeterli değildir. Hakaret, şiddet, ilgisizlik, ekonomik baskı, sadakat yükümlülüğüne aykırılık veya ortak hayatı etkileyen diğer davranışlar tarih, yer ve olay örgüsüyle somutlaştırılmalıdır.

Tanık, mesaj kayıtları, sosyal medya içerikleri, banka kayıtları, kolluk tutanakları, sağlık raporları, ceza veya koruma tedbiri dosyaları somut uyuşmazlığa göre delil olabilir. Hukuka aykırı biçimde elde edilen kayıtların kullanılması mümkün değildir.

Tarafların yalnızca protokole güvenerek çekişmeli yargılamaya ilişkin delillerini hazırlamamış olması sık görülür. Mahkemece verilen kesin sürelerin kaçırılması delilin değerlendirme dışı kalmasına yol açabilir.

Dava çekişmeli hâle geldiğinde tedbir nafakası, iştirak veya yoksulluk nafakası, maddi ve manevi tazminat ile velayet ve kişisel ilişki konuları tarafların talepleri ve çocuğun üstün yararı çerçevesinde incelenir.

Anlaşmalı protokolde yazılı bir tutar, taraflardan birinin anlaşmadan dönmesi hâlinde kendiliğinden hüküm altına alınmaz. Çekişmeli yargılamada tarafların ekonomik ve sosyal durumları, kusur, ihtiyaç ve ödeme gücü değerlendirilir.

Boşanma davalarında görevli mahkeme aile mahkemesidir. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi, aile mahkemesi sıfatıyla görev yapar.

TMK m. 168 uyarınca yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesi veya eşlerin davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir.

Boşanma davasının kendisi zorunlu arabuluculuğa tabi değildir. Aile hukukunda tarafların serbestçe tasarruf edemeyeceği boşanma, velayet ve kişisel ilişki konuları arabuluculukla kesin hükme bağlanamaz.

En sık hata, taraflardan biri vazgeçtiğinde davanın mutlaka kendiliğinden sona ereceğini düşünmektir. Diğer hatalar; çekişmeli davanın vakıalarını somutlaştırmamak, delilleri verilen sürede bildirmemek, protokoldeki her hükmün bağlayıcı kaldığını varsaymak ve nafaka veya tazminat taleplerini açıkça ileri sürmemektir.

Anlaşmalı boşanmanın çekişmeli davaya dönüşmesi, yalnızca dava türünün adının değişmesi değildir. İddia ve savunmanın genişliği, deliller, kusur değerlendirmesi, nafaka, tazminat ve çocukla ilgili tedbirler yeniden yargılamanın konusu olur. Mahkemenin taraflara usuli haklarını kullanabilecekleri gerçek bir imkân tanıması gerekir.

Anlaşmalı boşanma iradesinin ortadan kalkması hâlinde vakıaların zamanında ileri sürülmemesi, delillerin kaçırılması veya protokol hükümlerinin yanlış değerlendirilmesi hak kaybına neden olabilir. Somut dosyanızın güncel mevzuat ve Yargıtay uygulaması çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş veya somut olay bakımından sonuç garantisi içermez.

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 166/1-3 ve m. 168.
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 119 ve ilgili dilekçeler aşaması hükümleri.
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 08.05.2014, 2013/26237 E., 2014/10618 K.
• Kaynak PDF'deki karar metni güncel mevzuatla karşılaştırılmıştır.