Çekişmeli Boşanma Davası Süreci Nasıl İşler? Aşamalar, Duruşmalar ve Süreler

Çekişmeli boşanma davası, Türk Medeni Kanunu'nda sayılan boşanma sebeplerinden birine dayanılarak açılan ve karşı tarafın davayı kabul etmediği boşanma davasıdır. En sık dayanılan sebep, TMK m. 166'daki evlilik birliğinin temelinden sarsılmasıdır. Bunun yanında zina, hayata kast ve onur kırıcı davranış, terk, suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme ile akıl hastalığı da özel boşanma sebepleridir.

Davanın çekişmeli olması için tarafların her konuda anlaşmazlığa düşmesi şart değildir. Eşler boşanma konusunda hemfikir olsa bile velayet ya da nafaka üzerinde uzlaşamıyorsa dava çekişmeli olarak görülür.

Boşanma davalarında görevli mahkeme aile mahkemesidir. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi, aile mahkemesi sıfatıyla davaya bakar.

Yetki bakımından TMK m. 168 özel bir kural getirir: Dava, eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesinde veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesinde açılabilir. Bu kural kesin yetki kuralı değildir; ancak yetkisiz mahkemede açılan davada karşı taraf süresinde yetki itirazında bulunursa dosya yetkili mahkemeye gönderilir ve aylar kaybedilir.

Boşanma davası, dava şartı arabuluculuk kapsamında değildir. Doğrudan mahkemeye başvurulur. Buna karşılık boşanmadan bağımsız olarak açılan nafaka alacağı davalarında arabuluculuğa başvurulması dava şartıdır; aile içi şiddet iddiası içeren uyuşmazlıklar ise arabuluculuğa elverişli sayılmaz.

Dava, HMK m. 119'daki unsurları taşıyan bir dava dilekçesiyle açılır. Dilekçede boşanma sebebi soyut ifadelerle değil, somut vakıalarla anlatılmalıdır. Tarih, yer ve olay belirtilmeden yazılan genel cümleler tahkikat aşamasında ispatlanamaz.

Dilekçeyle birlikte:

• nüfus kayıt örneği,
• varsa mesaj, fotoğraf, rapor, tutanak gibi belgeler,
• tanık listesi ve tanıkların hangi vakıayı anlatacağı,
• talep edilen nafaka, tazminat, velayet ve kişisel ilişki istemleri

açıkça gösterilmelidir. Harç ve gider avansı yatırılmadan dava işleme alınmaz.

Boşanma davaları yazılı yargılama usulüne tabidir. Bu nedenle dört dilekçe verilmesi mümkündür:

1. Dava dilekçesi — davacı tarafından verilir.
2. Cevap dilekçesi — davalıya tebliğden itibaren iki hafta içinde verilir. Süre yetmezse bir defaya mahsus olmak üzere ek süre istenebilir.
3. Cevaba cevap dilekçesi — davacının ikinci dilekçesidir.
4. İkinci cevap dilekçesi — davalının son dilekçesidir.

Davalı, aynı dilekçeyle karşı dava açarak kendisi de boşanma, nafaka ve tazminat talebinde bulunabilir. Uygulamada çekişmeli dosyaların önemli bölümü karşılıklı davalarla yürür.

Dilekçeler aşaması tamamlandıktan sonra taraflar, kural olarak iddia ve savunmalarını serbestçe genişletemez veya değiştiremez. Bu nedenle vakıaların ilk dilekçelerde eksiksiz yazılması kritik önemdedir.

Ön inceleme, davanın çerçevesinin çizildiği aşamadır. Hâkim bu aşamada:

• dava şartlarını ve ilk itirazları inceler,
• tarafların üzerinde anlaştığı ve anlaşamadığı hususları tespit eder,
• tarafları sulhe veya arabuluculuğa teşvik eder,
• delillerin sunulması için kesin süre verir.

Ön inceleme duruşmasında verilen kesin süre içinde sunulmayan deliller, kural olarak sonradan değerlendirilmez. Tanık listesinin ve belgelerin bu aşamada dosyaya girmiş olması gerekir.

Tahkikat, delillerin toplandığı ve tartışıldığı asıl aşamadır. Bu aşamada:

• taraf tanıkları dinlenir,
• gerekirse sosyal ve ekonomik durum araştırması yapılır,
• velayet uyuşmazlığında uzman görüşü alınabilir, idrak çağındaki çocuk dinlenebilir,
• banka kayıtları, hastane kayıtları, kolluk tutanakları ve 6284 sayılı Kanun kapsamındaki dosyalar getirtilebilir,
• gerektiğinde bilirkişi incelemesi yaptırılır.

TMK m. 184 boşanmaya özgü usul kuralları getirir. Buna göre hâkim, dayanılan olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış sayamaz; taraflara yemin öneremez; tarafların ikrarı hâkimi bağlamaz; delilleri serbestçe takdir eder. Ayrıca boşanmanın fer'î sonuçlarına ilişkin anlaşmalar hâkim onaylamadıkça geçerli olmaz ve taraflardan birinin istemi üzerine duruşmanın gizli yapılmasına karar verilebilir.

Duruşma aralıkları mahkemenin iş yoğunluğuna göre değişir. Uygulamada çekişmeli bir boşanma dosyası, tanık sayısına ve talep edilen fer'î hükümlere göre genellikle birkaç duruşmada tamamlanır; ancak velayet uyuşmazlığı, yurt dışı tebligat veya kapsamlı bilirkişi incelemesi süreyi belirgin biçimde uzatır.

TMK m. 169 uyarınca hâkim, dava süresince eşlerin barınması, geçimi, malların yönetimi ile çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri talep olmasa bile alır. Bu kapsamda tedbir nafakası bağlanabilir, çocuğun geçici velayeti düzenlenebilir, çocukla kişisel ilişki kurulabilir.

Şiddet veya şiddet tehlikesi varsa 6284 sayılı Kanun kapsamında koruyucu ve önleyici tedbir kararları ayrıca istenebilir. Bu kararlar boşanma dosyasından bağımsız olarak aile mahkemesinden veya mülki amirden talep edilebilir.

Tahkikat bittikten sonra taraflara son beyanları sorulur ve dava karara bağlanır. Kararda yalnız boşanmaya hükmedilmez; kusur durumu, velayet, kişisel ilişki, iştirak nafakası, yoksulluk nafakası ve tazminat talepleri birlikte değerlendirilir.

Gerekçeli karar tebliğ edildikten sonra iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir. Bölge adliye mahkemesi kararına karşı, kanunda öngörülen sınırlar içinde temyiz yolu açık olabilir.

Boşanma hükmü kesinleşmedikçe evlilik sona ermez. Kesinleşme;

• kanun yoluna başvurulmaması ve sürenin dolması,
• ya da kanun yolu incelemesinin tamamlanması

ile gerçekleşir. Kesinleşen karar nüfus müdürlüğüne bildirilir ve kayıtlara işlenir. Mal rejiminin tasfiyesi davası ise kural olarak boşanma kararının kesinleşmesinden sonra sonuçlandırılır; mal rejimi ise dava tarihi itibarıyla sona ermiş sayılır.

• Dava dilekçesinde vakıaları tarih ve yer belirtmeden yazmak,
• tanık listesini ön inceleme aşamasında sunmamak,
• affedilmiş veya hoşgörüyle karşılanmış olayları dava sebebi olarak ileri sürmek,
• karşı dava açma imkânını süresinde kullanmamak,
• tedbir nafakası ve geçici velayet taleplerini dilekçede hiç dile getirmemek,
• hukuka aykırı yolla elde edilen kayıtları tek dayanak yapmak,
• kararın kesinleşmesini takip etmeyip nüfus kaydının güncellendiğini varsaymak.

Çekişmeli boşanmada sonucu belirleyen şey, tarafların iddialarının şiddeti değil, dosyaya usulüne uygun biçimde giren delillerdir. Vakıaların ilk dilekçelerde somut olarak ortaya konması, delillerin süresinde sunulması ve kusur değerlendirmesinin doğru kurgulanması; velayet, nafaka ve tazminat sonuçlarını doğrudan etkiler.

Sürecin başında yapılan usul hataları çoğu zaman ileri aşamada telafi edilemez. Boşanma dosyanızın stratejisi, delil planı ve geçici önlem talepleri için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.