Anonim Şirket Nasıl Kurulur? Kuruluş Şartları, Adımları ve Belgeleri

Anonim şirket tek bir gerçek veya tüzel kişiyle kurulabilir. TTK m. 338, tek pay sahipli anonim şirketi açıkça kabul eder. Ortak sayısında üst sınır yoktur; ancak pay sahibi sayısı beş yüzü aşan ve payları halka arz edilen şirketler sermaye piyasası mevzuatının kapsamına girer.

Tek pay sahipli şirketlerde iki noktaya dikkat edilmelidir:

• Şirketin tek pay sahipli olarak kurulması veya pay sahibi sayısının sonradan bire düşmesi hâlinde durumun yönetim kuruluna bildirilmesi, tescil ve ilan edilmesi gerekir.
• Tek pay sahibi ile şirket arasındaki sözleşmelerin yazılı yapılması ve şirketin karar defterine geçirilmesi, sonradan doğacak muvazaa ve sorumluluk tartışmalarını önler.

Kurucular gerçek kişi olabileceği gibi tüzel kişi de olabilir. Tüzel kişi kurucularda, kuruluş iradesini açıklayan organın yetkili olduğunu gösteren karar ve imza sirküleri istenir.

Anonim şirketin esas sermayesi paylara bölünmüştür ve kanunda öngörülen asgari tutarın altına inemez. Asgari sermaye tutarları dönem dönem güncellendiğinden, kuruluş anında yürürlükteki tutarın ticaret sicili müdürlüğünden teyit edilmesi gerekir. Kayıtlı sermaye sistemini benimseyen halka açık olmayan şirketler için ayrı ve daha yüksek bir başlangıç sermayesi aranır.

Sermaye iki biçimde taahhüt edilebilir:

Nakdî sermaye. Türk Lirası olarak taahhüt edilir. TTK m. 344 uyarınca nakden taahhüt edilen payların itibarî değerlerinin en az yüzde yirmi beşi tescilden önce, kalanı ise tescili izleyen yirmi dört ay içinde ödenir. Tescilden önce ödenecek kısım, TTK m. 345 gereğince bir bankada şirket adına açılan özel hesaba yatırılır ve banka bu tutarı ancak şirketin tüzel kişilik kazandığını gösteren sicil belgesi ibraz edildiğinde serbest bırakır.

Ayni sermaye. Üzerinde sınırlı ayni hak, haciz veya tedbir bulunmayan; nakden değerlendirilebilen ve devredilebilen malvarlığı unsurları ayni sermaye olarak konulabilir. Hizmet edimi, kişisel emek, ticari itibar ve vadesi gelmemiş alacaklar sermaye olamaz. Ayni sermayeye TTK m. 343 uyarınca şirket merkezinin bulunduğu yer asliye ticaret mahkemesince atanan bilirkişiler tarafından değer biçilir. Taşınmaz, fikri mülkiyet hakkı veya sicile kayıtlı başka bir unsur ayni sermaye ise ilgili sicile şerh verilir.

Esas sözleşme, şirketin anayasasıdır. TTK m. 339, esas sözleşmede bulunması zorunlu kayıtları sayar. Bunların başlıcaları şunlardır:

• şirketin ticaret unvanı ve merkezinin bulunacağı yer,
• esaslı noktaları belirtilmiş ve tanımlanmış biçimde işletme konusu,
• sermayenin tutarı, payların itibarî değeri, ödenme şekli ve şartları,
• pay senetlerinin nama veya hamiline yazılı olacağı, tanınan imtiyazlar, devir sınırlamaları,
• ayni sermaye ve devralınacak işletmeler ile bunlara verilecek karşılık,
• kurucularla yönetim kurulu üyelerine sağlanan menfaatler,
• yönetim kurulu üyelerinin sayısı, bunlardan imza yetkisini haiz olanlar,
• genel kurulun toplantıya çağrılma usulü ve oy hakları,
• şirketin hesap dönemi.

TTK m. 340, esas sözleşmenin kanunun anonim şirketlere ilişkin hükümlerinden ancak kanunda buna açıkça izin verilmişse sapabileceğini söyler. Emredici hükümler ilkesi denilen bu kural, uygulamada en çok göz ardı edilen düzenlemedir. Kanunun izin vermediği bir konuda esas sözleşmeye konulan hüküm geçersizdir ve o hükme dayanılarak alınan genel kurul kararları sonradan iptal edilebilir.

İşletme konusunun yazımı da önemlidir. Ultra vires ilkesi kaldırılmış olsa da, işletme konusu; yönetim kurulunun devredilemez yetkilerinin sınırını, bazı izne tabi faaliyetlerin yürütülebilirliğini ve esas sözleşme değişikliğinde uygulanacak nisabı etkiler.

1. Unvan ve merkez belirlenir. Ticaret unvanı, işletme konusunu gösteren bir öz ile şirket türünü belirten ibareyi içerir. Unvanın sicilde daha önce tescil edilmiş bir unvanla iltibas oluşturmaması gerekir.
2. Esas sözleşme MERSİS üzerinden hazırlanır. Sistem üzerinden hazırlanan metin, kurucular tarafından ticaret sicili müdürü yahut yardımcısı huzurunda imzalanır ya da imzalar noterce onaylanır. TTK m. 335 uyarınca şirket, kurucuların bu esas sözleşmede anonim şirket kurma iradelerini açıklamalarıyla kurulur.
3. Sermayenin ödenmesi gereken kısmı bankaya yatırılır ve banka bloke yazısı alınır.
4. Ayni sermaye varsa bilirkişi raporu alınır ve mahkeme onayı dosyaya eklenir.
5. Rekabet Kurumu payı ve ilan giderleri ödenir. Tutarlar oransal olarak hesaplanır ve her yıl değişebilir.
6. Ticaret sicili müdürlüğüne tescil başvurusu yapılır. Kuruluş bildirim formu, esas sözleşme, kurucular beyanı, yönetim kurulu üyelerinin görev kabul beyanları, tüzel kişi üye varsa gerçek kişi temsilci kararı ve imza beyannameleri sunulur.
7. Tescil ve ilan yapılır. Şirket, ticaret siciline tescille tüzel kişilik kazanır. Tescilden önce şirket adına işlem yapanlar bu işlemlerden kişisel ve müteselsilen sorumludur; işlemler tescilden sonra şirketçe kabul edilirse sorumluluk şirkete geçer.

Kurucular beyanı, kuruluşun mali yönünü şeffaflaştıran bir belgedir. Ayni sermaye konuluyorsa değerlemenin dayanakları, devralınan işletme veya ayınlara ilişkin karşılıklar, kuruculara tanınan menfaatler, ödenen aracılık ücretleri ve benzeri hususlar burada açıklanır.

Beyanın gerçeğe aykırı düzenlenmesi ciddi sonuçlar doğurur. Sermaye hakkında yanlış beyanda bulunulması, ayni sermayeye emsaline göre yüksek değer biçilmesi veya belgelerin sahte düzenlenmesi hem hukuki sorumluluğa hem de cezai yaptırıma yol açabilir. Kuruluş ve sermaye artırımından doğan sorumluluklar, şirketin tescilinden itibaren dört yıl geçmedikçe sulh ve ibra yoluyla ortadan kaldırılamaz.

Tescil, sürecin sonu değil başlangıcıdır. İlk hesap dönemi içinde tamamlanması gereken işler şunlardır:

• Defterlerin açılış tasdiki: Yevmiye defteri, defterikebir, envanter defteri, pay defteri, yönetim kurulu karar defteri ve genel kurul toplantı ve müzakere defteri notere onaylatılır.
• Vergi dairesi ve SGK işlemleri: İşe başlama bildirimi, işyeri bildirgesi ve gerekiyorsa e-fatura, e-defter geçişleri yapılır.
• İnternet sitesi yükümlülüğü: Bağımsız denetime tabi şirketler için internet sitesi açma ve kanunen konulması gereken içerikleri yayımlama yükümlülüğü doğar.
• İmza yetkilileri: Temsile yetkili kişiler ve yetkinin kapsamı yönetim kurulu kararıyla belirlenip tescil ve ilan edilir.
• Pay senedi bastırılması: Nama yazılı paylarda azlığın istemi hâlinde, hamiline yazılı paylarda ise pay bedelinin tamamı ödendikten sonra üç ay içinde pay senedi bastırılması gerekir.

Esas sözleşme herkese açık ve emredici hükümlerle sınırlıdır. Ortaklar arasındaki çıkış hakları, birlikte satma ve sürükleme hakları, oy anlaşmaları, rekabet etmeme taahhütleri, tıkanıklık çözüm mekanizmaları ve değerleme yöntemleri genellikle ayrı bir pay sahipleri sözleşmesinde düzenlenir.

Bu sözleşme kural olarak yalnız tarafları bağlar; şirketi ve üçüncü kişileri doğrudan bağlamaz. Bu nedenle sözleşmedeki mekanizmaların, esas sözleşmedeki devir sınırlaması, imtiyaz ve yönetim kurulu temsil hakkı düzenlemeleriyle uyumlu kurgulanması gerekir. Aksi hâlde sözleşme hükmü tazminat talebinden öteye geçmez.

Anonim şirketin kuruluşundan doğan uyuşmazlıklar, TTK'da düzenlenen hususlardan kaynaklandığı için mutlak ticari davadır. Görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise kural olarak şirket merkezinin bulunduğu yer mahkemesidir.

Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından ticari davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Buna karşılık kuruluşun geçersizliği veya fesih istemleri gibi para alacağına yönelik olmayan talepler bu kapsamda değildir.

• İşletme konusunu tek cümleyle ve fazlasıyla dar yazmak, sonradan her faaliyet için esas sözleşme değişikliğine mecbur kalmak.
• Kanunun izin vermediği konularda esas sözleşmeye özel hüküm koyup bu hükme dayanarak karar almak.
• Sermayenin tescilden önce ödenmesi gereken kısmını bankaya yatırmadan tescil başvurusu yapmak.
• Ayni sermaye için mahkemece atanan bilirkişi raporu almadan doğrudan bilanço değerini esas almak.
• Pay defterini hiç açtırmamak veya açtırıp hiç işlememek; sonradan pay sahipliğini ispat edememek.
• Tek pay sahipli şirkette pay sahibi ile şirket arasındaki işlemleri yazılı hâle getirmemek.
• Yönetim kurulu üyelerinin görev kabul beyanlarını ve temsil yetkilerinin sınırlarını tescil ettirmemek.
• Ortaklar arası ilişkiyi yalnız sözlü mutabakata bırakıp pay sahipleri sözleşmesi yapmamak.

Anonim şirket kuruluşu, matbu bir sicil işlemi gibi görünse de aslında şirketin gelecekteki bütün kurumsal ilişkilerinin çerçevesini çizen bir sözleşme tasarımıdır. Sermaye yapısı, imtiyazlar, devir sınırlamaları, yönetim kurulunda temsil ve karar nisapları kuruluş anında doğru kurgulanmazsa, sonradan değiştirilmesi ağırlaştırılmış nisaplara ve çoğu zaman diğer ortakların onayına bağlı hâle gelir.

Bu nedenle kuruluş öncesinde ortakların beklentileri, yatırım planı, çıkış senaryoları ve olası uyuşmazlık noktaları belirlenmeli; esas sözleşme ile pay sahipleri sözleşmesi birlikte tasarlanmalıdır. Somut kuruluş yapınız ve esas sözleşme metniniz için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.