Anonim Şirkette Yönetim Kurulunun Görev ve Yetkileri Nelerdir?

Anonim şirketin, esas sözleşmeyle atanmış veya genel kurul tarafından seçilmiş bir veya daha fazla kişiden oluşan bir yönetim kurulu bulunur. Tek pay sahipli şirketlerde tek üyeli yönetim kurulu mümkündür.

Öne çıkan kurallar şunlardır:

• Yönetim kurulu üyesinin pay sahibi olması zorunlu değildir.
• Tüzel kişiler de yönetim kurulu üyesi seçilebilir. Bu hâlde tüzel kişiyle birlikte, tüzel kişi adına yalnızca bir gerçek kişi tescil ve ilan olunur. Tüzel kişi, adına tescil edilen kişiyi her an değiştirebilir.
• Üyelerin tam ehliyetli olması ve kanunun aradığı nitelikleri taşıması gerekir.
• Esas sözleşmede öngörülmek kaydıyla belirli pay gruplarına, belirli nitelikte pay sahiplerine ve azlığa yönetim kurulunda temsil edilme hakkı tanınabilir.

Üyeler en çok üç yıl süreyle görev yapmak üzere seçilir; esas sözleşmede aksine hüküm yoksa aynı kişi yeniden seçilebilir.

Kanun, yönetim ve temsil yetkisini yönetim kuruluna verir. Yönetim, şirket işlerinin yürütülmesine ilişkin iç ilişkiyi; temsil ise şirketin üçüncü kişilere karşı borç altına sokulmasına ilişkin dış ilişkiyi ifade eder.

TTK m. 374 uyarınca yönetim kurulu ve kendisine bırakılan alanda yönetim; kanun ve esas sözleşme uyarınca genel kurulun yetkisinde bırakılmış bulunanlar dışında, şirketin işletme konusunun gerçekleştirilmesi için gerekli olan her çeşit iş ve işlem hakkında karar almaya yetkilidir.

Bu, artık yetki niteliğindedir: Genel kurula özgülenmemiş her konu yönetim kurulunun alanına girer.

TTK m. 375, yönetim kurulunun hiçbir şekilde devredemeyeceği görev ve yetkileri sayar:

1. Şirketin üst düzeyde yönetimi ve bunlarla ilgili talimatların verilmesi,
2. Şirket yönetim teşkilatının belirlenmesi,
3. Muhasebe, finans denetimi ve şirketin yönetiminin gerektirdiği ölçüde finansal planlama için gerekli düzenin kurulması,
4. Müdürlerin ve aynı işleve sahip kişiler ile imza yetkisini haiz bulunanların atanmaları ve görevden alınmaları,
5. Yönetimle görevli kişilerin; kanunlara, esas sözleşmeye, iç yönergelere ve yönetim kurulunun yazılı talimatlarına uygun hareket edip etmediklerinin üst gözetimi,
6. Pay, yönetim kurulu karar ve genel kurul toplantı ve müzakere defterlerinin tutulması, yıllık faaliyet raporunun ve kurumsal yönetim açıklamasının düzenlenmesi ve genel kurula sunulması, genel kurul toplantılarının hazırlanması ve genel kurul kararlarının yürütülmesi,
7. Borca batıklık durumunun varlığında mahkemeye bildirimde bulunulması.

Bu görevlerin genel kurula, bir komiteye veya üçüncü kişiye devredilmesine ilişkin kararlar batıldır. Uygulamada özellikle üst gözetim yükümlülüğünün ihmali, sorumluluk davalarının en sık dayanağıdır.

Yönetim kurulu, esas sözleşmede buna izin veren bir hüküm bulunması şartıyla, yönetimi kısmen veya tamamen bir veya birkaç yönetim kurulu üyesine ya da üçüncü kişiye devredebilir. Bunun için bir iç yönerge düzenlenmesi gerekir.

İç yönergenin taşıması gereken özellikler:

• şirketin yönetimini düzenlemesi,
• bunun için gerekli görevleri tanımlaması,
• görevlerin yerlerini ve özellikle kimin kime bağlı ve bilgi sunmakla yükümlü olduğunu göstermesi,
• yazılı olması ve yönetim kurulu kararıyla kabul edilmesi.

Yetki devri usulüne uygun yapıldığında, devreden üyelerin sorumluluğu kural olarak devredilen kişilerin seçiminde makul özenin gösterilmesi ve üst gözetim yükümlülüğüyle sınırlanır. Esas sözleşmede izin bulunmadan yapılan fiilî devir ise bu koruyucu etkiyi doğurmaz.

Yönetim kurulu ayrıca ticari mümessil ve ticari vekil atayabilir; ancak imza yetkisini haiz kişilerin atanması ve görevden alınması devredilemez yetkiler arasındadır.

Esas sözleşmede aksi öngörülmemiş veya yönetim kurulu tek kişiden oluşmuyorsa, temsil yetkisi çift imza ile kullanılır. Yönetim kurulu, temsil yetkisini bir veya daha fazla murahhas üyeye ya da müdür olarak üçüncü kişilere devredebilir; ancak en az bir yönetim kurulu üyesinin temsil yetkisini haiz olması şarttır.

Temsil yetkisinin kapsamı bakımından iki temel kural vardır:

• Temsile yetkili olanlar, şirketin amacına ve işletme konusuna giren her tür işi ve hukuki işlemi şirket adına yapabilir ve şirket unvanını kullanabilir.
• İşletme konusu dışında kalan işlemler de kural olarak şirketi bağlar; üçüncü kişinin bu sınırı bildiği veya bilebilecek durumda olduğu ispatlanmadıkça şirket sorumludur.

Temsil yetkisinin sınırlandırılması, iyiniyetli üçüncü kişilere karşı kural olarak hüküm ifade etmez. Ancak temsil yetkisinin sadece merkezin veya bir şubenin işlerine özgülenmesi ya da birlikte kullanılması yönündeki sınırlamalar tescil ve ilan edildiğinde geçerlidir.

Yönetim kurulu, temsile yetkili kişileri ve temsil şekillerini gösteren kararının noterce onaylanmış suretini ticaret siciline tescil ve ilan ettirir.

TTK m. 390 uyarınca esas sözleşmede aksine ağırlaştırıcı bir hüküm bulunmadığı takdirde yönetim kurulu:

• üye tam sayısının çoğunluğu ile toplanır,
• kararlarını toplantıda hazır bulunan üyelerin çoğunluğu ile alır.

Bu kural, yönetim kurulunun elektronik ortamda yapılan toplantılarına da uygulanır. Oylarda eşitlik olması hâlinde konu gelecek toplantıya bırakılır; ikinci toplantıda da eşitlik olursa söz konusu öneri reddedilmiş sayılır.

Yönetim kurulu üyeleri birbirlerini temsilen oy veremez ve toplantılara vekil aracılığıyla katılamazlar. Bu, kurulun kişisel katılım ilkesidir.

Elden dolaştırma yöntemiyle karar alınması

Üyelerden hiçbiri toplantı yapılması isteminde bulunmadığı takdirde, yönetim kurulu kararları; üyelerden birinin belirli bir konuda yaptığı, karar şeklinde yazılmış önerisine, en az üye tam sayısının çoğunluğunun yazılı onayı alınmak suretiyle de verilebilir. Bu yöntemde, önerinin tüm üyelere yapılmış olması geçerlilik şartıdır.

TTK m. 393 uyarınca yönetim kurulu üyesi; kendisinin şirket dışı kişisel menfaatiyle veya alt ve üstsoyundan birinin ya da eşinin yahut üçüncü derece dâhil üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımlarından birinin kişisel ve şirket dışı menfaatiyle şirketin menfaatinin çatıştığı konulara ilişkin müzakerelere katılamaz.

Üye, tereddüt yaratan durumları da kurula bildirmek ve bu yükümlülüğe uyulduğunu karar tutanağına yazdırmakla yükümlüdür. Yasağa aykırı olarak müzakereye katılan üye, şirketin bundan doğan zararını tazminle sorumludur.

Buna ek olarak:

• Yönetim kurulu üyesi, genel kuruldan izin almaksızın şirketle işlem yapamaz ve şirkete nakdî borçlanamaz.
• Üye, genel kurulun izni olmaksızın şirketin işletme konusuna giren ticari iş türünden bir işlemi kendi veya başkası hesabına yapamaz; aynı tür işlerle uğraşan bir şirkete sorumluluğu sınırsız ortak sıfatıyla giremez.

Her yönetim kurulu üyesi, şirketin tüm iş ve işlemleri hakkında bilgi isteyebilir, soru sorabilir ve inceleme yapabilir. Bir üyenin istediği defterin, belgenin veya raporun kurula getirtilmesi reddedilemez.

Toplantılarda üyelerin bilgi alma ve inceleme hakkı engellenemez. Toplantı dışında ise üye, ancak yönetim kurulu başkanının izniyle şirket defter ve dosyalarını inceleyebilir; izin verilmemesi hâlinde konu yönetim kuruluna götürülür, kurulun da reddi hâlinde mahkemeye başvurulabilir.

Yönetim kurulu kararları, yönetim kurulu karar defterine yazılır ve katılan üyelerce imzalanır. Kararın geçerliliği için:

• karar tarihinin ve numarasının bulunması,
• karara katılan üyelerin belirlenebilir olması,
• karşı oy kullanan üyelerin muhalefet gerekçelerinin yazılması,
• defterin usulüne uygun açılış ve kapanış onaylarının yapılmış olması gerekir.

Muhalefet şerhi, sorumluluk davasında üyenin en güçlü savunmasıdır. Toplantıya katılmayan üyenin sonradan imza atması karara katıldığı anlamına gelmez; bu husus tutanakta açıkça belirtilmelidir.

Genel kurul kararlarından farklı olarak, yönetim kurulu kararları için iptal davası öngörülmemiştir. Sakat kararlara karşı kural olarak butlanın tespiti yoluna gidilir.

TTK m. 391 uyarınca özellikle şu yönetim kurulu kararları batıldır:

• eşit işlem ilkesine aykırı olanlar,
• anonim şirketin temel yapısına uymayan veya sermayenin korunması ilkesini gözetmeyenler,
• pay sahiplerinin vazgeçilmez nitelikteki haklarını ihlal eden ya da bunların kullanılmasını kısıtlayan veya güçleştirenler,
• diğer organların devredilemez yetkilerine giren ve bu yetkilerin devrine ilişkin olanlar.

Butlanın tespiti davası süreye bağlı değildir ve hukuki yararı bulunan herkes tarafından açılabilir.

Yönetim kurulu üyelerine, esas sözleşmeyle veya genel kurul kararıyla belirlenmiş olmak şartıyla huzur hakkı, ücret, ikramiye, prim ve yıllık kârdan pay ödenebilir. Bu haklara ilişkin karar, genel kurulun devredilemez yetkisindedir.

Belirlenen tutarların şirketin mali durumuyla açık biçimde orantısız olması, ilgili genel kurul kararının dürüstlük kuralına aykırılık nedeniyle iptaline gerekçe oluşturabilir.

• Esas sözleşmede izin bulunmadan yönetimi fiilen devretmek,
• iç yönerge hazırlamadan görev dağılımı yapmak,
• devredilemez görevleri komiteye veya genel müdüre bırakmak,
• çift imza kuralına aykırı biçimde tek imzayla şirketi borç altına sokmak,
• temsil yetkisi değişikliklerini ticaret siciline tescil ettirmemek,
• karar defterini düzenli tutmamak, kararları sonradan toplu hâlde yazmak,
• muhalefet gerekçesini karar defterine yazdırmamak,
• menfaat çatışması bulunan konuda müzakereye katılmak,
• elden dolaştırma yönteminde öneriyi tüm üyelere ulaştırmamak,
• borca batıklık belirtileri ortaya çıktığında ara bilanço düzenlememek.

Yönetim kurulu, anonim şirketin hem motoru hem de en yoğun hukuki risk taşıyan organıdır. Şirketin büyüklüğü arttıkça, kararların kim tarafından, hangi bilgiye dayanarak ve hangi usulle alındığı sorusu daha da önem kazanır.

Sağlıklı bir yönetim yapısı üç unsura dayanır: Esas sözleşmede yetki devrine izin veren açık bir hüküm, yazılı ve güncel bir iç yönerge ve düzenli tutulan bir karar defteri. Bu üçü mevcut olduğunda hem şirket kararlarının geçerliliği güvence altına alınır hem de üyelerin sorumluluk riski öngörülebilir hâle gelir. Yönetim yapısının kurulması, iç yönerge hazırlanması ve yetki devri düzeninin oluşturulması için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.