İmtiyazlı Pay Nedir? Oyda İmtiyaz ve İmtiyazlı Pay Sahipleri Özel Kurulu

TTK m. 478 uyarınca imtiyaz; kâr payı, tasfiye payı, rüçhan ve oy hakkı gibi haklarda paya tanınan üstün bir hak veya kanunda öngörülmemiş yeni bir pay sahipliği hakkıdır.

İki temel özelliği vardır:

1. İmtiyaz paya tanınır, kişiye değil. Pay devredildiğinde imtiyaz da payla birlikte devralana geçer. Belirli bir kişiye tanınan üstünlükler imtiyaz değil, kişisel haktır ve pay sahipleri sözleşmesinin konusudur.
2. İmtiyaz esas sözleşmede öngörülmelidir. TTK m. 340’taki emredici hükümler ilkesi gereği, esas sözleşmede açık düzenleme olmaksızın imtiyaz tanınamaz. Genel kurul kararıyla veya yönetim kurulu kararıyla imtiyaz yaratılamaz.

İmtiyaz, kuruluşta esas sözleşmeye konulabileceği gibi sonradan esas sözleşme değişikliğiyle de tanınabilir. Sonradan tanınmasında ağırlaştırılmış nisaplar ve mevcut pay sahiplerinin korunmasına ilişkin kurallar dikkate alınır.

Oyda imtiyaz

En güçlü imtiyaz türüdür. Şirket sermayesinin küçük bir bölümüne sahip olan grubun yönetimde belirleyici olmasını sağlar.

TTK m. 479 uyarınca oy hakkında imtiyaz, eşit itibari değerdeki paylara farklı sayıda oy hakkı verilerek tanınabilir. Bir paya en çok on beş oy hakkı tanınabilir. Bu sınır, adaletli bir dengenin sağlanması ve haklı sebeplerin varlığı hâlinde mahkeme kararıyla kaldırılabilir.

Oyda imtiyazın kullanılamayacağı hâller kanunda ayrıca sayılmıştır. Oyda imtiyaz;

• Esas sözleşme değişikliği,
• İşlem denetçilerinin seçimi,
• İbra ve sorumluluk davası açılması

kararlarında kullanılamaz. Bu sınırlama, kontrolü elinde tutan grubun kendi sorumluluğunu imtiyazlı oyla ortadan kaldırmasını engeller. Uygulamada en çok gözden kaçan kuraldır ve ihlali genel kurul kararının iptaline yol açar.

Kâr payında imtiyaz

Belirli paylara kâr dağıtımında öncelik veya daha yüksek oranda pay tanınmasıdır. Örneğin önce imtiyazlı paylara belirli bir oranda kâr payı dağıtılması, kalanın diğer paylara dağıtılması kararlaştırılabilir. Yatırımcı yapılarında sık kullanılır.

Tasfiye payında imtiyaz

Şirketin tasfiyesi hâlinde kalan varlıktan öncelikli veya daha yüksek pay alma hakkıdır. Kâr payı imtiyazıyla birlikte kurgulanması yaygındır.

Rüçhan hakkında imtiyaz

Sermaye artırımında yeni payları öncelikle alma hakkında üstünlük tanınmasıdır. Ortaklık oranının korunması bakımından önemlidir.

Yönetim kurulunda temsil hakkı

TTK m. 360 uyarınca esas sözleşmede öngörülmek şartıyla, belirli pay gruplarına, belirli pay sahibi topluluklarına ve azlığa yönetim kurulunda temsil edilme hakkı tanınabilir. Bu amaçla yönetim kurulu üyelerinin belirli bir grubun adayları arasından seçileceği öngörülebilir.

Yönetim kurulu üyelerinin en az yarısının bu yolla belirlenmesi mümkündür; ancak kanun, bu hakkın kullanılmasında haklı sebep olmaksızın üyeliğe seçilmenin engellenemeyeceğini de düzenler. Bu düzenleme teknik olarak imtiyazdan farklı bir kurum sayılsa da uygulamada imtiyaz düzenlemeleriyle birlikte kurgulanır.

İmtiyaz sınırsız değildir. Başlıca sınırlar:

• Kanunun emredici hükümleri: Pay sahibinin bilgi alma, genel kurula katılma, dava açma gibi vazgeçilmez hakları imtiyazla ortadan kaldırılamaz.
• Eşit işlem ilkesi: Aynı durumdaki pay sahipleri arasında keyfi ayrım yapılamaz.
• Sermayenin korunması: İmtiyaz, sermayenin iadesi sonucunu doğuracak biçimde düzenlenemez.
• Dürüstlük kuralı: Diğer pay sahiplerini fiilen haksız biçimde dışlayan imtiyaz düzenlemeleri iptal davasına konu olabilir.
• Halka açık şirketler: Sermaye piyasası mevzuatı imtiyazlar bakımından ek sınırlamalar getirir.

Ayrıca imtiyazlı payların ihdas edilmesi, mevcut pay sahiplerinin haklarını doğrudan etkilediği için esas sözleşme değişikliğinde ağırlaştırılmış nisap aranır.

İmtiyazın en önemli güvencesi, TTK m. 454’te düzenlenen imtiyazlı pay sahipleri özel kuruludur.

Genel kurulun; esas sözleşme değişikliği, yönetim kuruluna sermayenin artırılması konusunda yetki verilmesi veya kayıtlı sermaye tavanı içinde sermaye artırımı kararı, imtiyazlı pay sahiplerinin haklarını ihlal edecek nitelikteyse, bu karar imtiyazlı pay sahipleri özel kurulunun onayıyla kesinleşir.

İşleyişi ana hatlarıyla şöyledir:

1. Genel kurul kararı alınır.
2. Yönetim kurulu, kararın tarihinden itibaren kanunda öngörülen süre içinde özel kurulu toplantıya çağırır. Çağrı yapılmazsa imtiyazlı pay sahiplerinden her biri mahkemeye başvurarak toplantı yapılmasını isteyebilir.
3. Özel kurul, imtiyazlı payları temsil eden sermayenin çoğunluğunun katılımıyla toplanır ve kanunun aradığı çoğunlukla karar alır.
4. Onay verilmezse genel kurul kararı hüküm ifade etmez; kararın uygulanamayacağı kabul edilir.
5. Özel kurulun onay vermemesi durumunda, kanunda öngörülen şartlarla mahkemeye başvurulması gündeme gelebilir.

Özel kurulun kararı gerekçeli olmalıdır. Onay vermeme kararının dürüstlük kuralına aykırı biçimde şirketin gelişimini engellemek amacıyla alınması hâlinde, mahkemeye başvurma imkânı bulunur.

Önemli istisna: İmtiyazlı pay sahiplerinin tamamı genel kurulda hazır bulunup olumlu oy vermişse ayrıca özel kurul toplanmasına gerek kalmayacağı kabul edilir.

İmtiyazın kaldırılması veya daraltılması, esas sözleşme değişikliği ile mümkündür. Bu değişiklik imtiyazlı pay sahiplerinin haklarını ihlal ettiğinden özel kurulun onayına tabidir.

Bunun yanında kanun, iki özel yol daha öngörür:

• Sermaye kaybı veya borca batıklık hâlinde: Şirketin finansal yapısının iyileştirilmesi için sermaye azaltımı ve artırımı yapılırken imtiyazların kaldırılması gündeme gelebilir.
• Mahkeme kararıyla: Oyda imtiyazın on beş oy sınırının aşılmasına ilişkin izin gibi bazı hâllerde, adaletli bir denge kurulması amacıyla mahkemenin müdahalesi mümkündür.

İmtiyazın süreye bağlanması da geçerlidir. Yatırım işlemlerinde imtiyazın belirli bir olaya (halka arz, çıkış, belirli hasılat hedefinin tutturulması) kadar geçerli olması sıkça kararlaştırılır.

En sık karşılaşılan uyuşmazlıklar şunlardır:

• İmtiyazlı oyun kullanılamayacağı bir konuda kullanılması ve genel kurul kararının iptali,
• Özel kurul onayı alınmadan esas sözleşme değişikliğinin tescil ettirilmesi,
• Kâr payı imtiyazına rağmen kâr dağıtılmaması,
• Yönetim kurulunda temsil hakkının fiilen kullandırılmaması,
• İmtiyazın esas sözleşmede değil yalnız pay sahipleri sözleşmesinde düzenlenmiş olması nedeniyle şirkete karşı ileri sürülememesi.

Genel kurul kararlarının iptali davası, kararın alındığı tarihten itibaren üç ay içinde asliye ticaret mahkemesinde açılır. Bu süre hak düşürücüdür.

İmtiyazdan doğan uyuşmazlıklar mutlak ticari dava sayılır ve asliye ticaret mahkemesinde görülür. Yetkili mahkeme kural olarak şirket merkezinin bulunduğu yer mahkemesidir. Genel kurul kararlarının iptali davası, para alacağına ilişkin olmadığından dava şartı arabuluculuğa tabi değildir.

• İmtiyazı esas sözleşmeye yazmayıp yalnız ortaklar sözleşmesinde düzenlemek,
• Oyda imtiyazın esas sözleşme değişikliği, ibra ve sorumluluk davası kararlarında kullanılamayacağını gözden kaçırmak,
• Bir paya on beşten fazla oy tanımak,
• İmtiyazlı pay sahipleri özel kurulunu toplamadan esas sözleşme değişikliğini tescil ettirmek,
• İmtiyazı kişiye bağlı bir hak gibi düzenlemek,
• Kâr payı imtiyazının hesaplama yöntemini belirsiz bırakmak,
• İmtiyazın süresini ve sona erme hâllerini düzenlememek,
• Pay gruplarını (A grubu, B grubu) esas sözleşmede net biçimde tanımlamamak.

İmtiyazlı paylar, ortaklık yapısında sermaye ile kontrolü birbirinden ayırmaya imkân veren güçlü bir araçtır. Doğru kurgulandığında kurucuya istikrar, yatırımcıya güvence sağlar. Yanlış kurgulandığında ise genel kurul kararlarının iptaline, tescil taleplerinin reddine ve ortaklar arasında derin uyuşmazlıklara yol açar.

Sağlıklı bir imtiyaz düzeni için pay gruplarının esas sözleşmede net biçimde tanımlanması, imtiyazın kapsamının ve süresinin yazılması ve özel kurul mekanizmasının işletilmesi gerekir. Esas sözleşmenizin imtiyaz hükümlerinin hazırlanması veya gözden geçirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.