Çocuk Teslimi ve Kişisel İlişki Kararları Nasıl Yerine Getirilir?

Bu usul, çocuğun kişiliğine ilişkin kararların yerine getirilmesinde uygulanır. Başlıca örnekler şunlardır:

• çocuk teslimine ilişkin ilamlar,
• çocukla kişisel ilişki kurulmasına ilişkin ilamlar,
• boşanma davası devam ederken verilen geçici velayet ve kişisel ilişki tedbirleri,
• velayetin değiştirilmesi davasında verilen ara kararlar,
• uluslararası çocuk kaçırma dosyalarında verilen iade kararlarının çocuğa ilişkin bölümü.

Buna karşılık nafaka alacağı, yargılama gideri ve vekâlet ücreti gibi para alacakları eskiden olduğu gibi icra dairesi aracılığıyla takip edilir.

Talep, çocuğun bulunduğu yer ya da kararı veren mahkemenin bulunduğu yer adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğüne yapılır. Başvuruda;

• kararın onaylı örneği,
• tarafların kimlik ve adres bilgileri,
• çocuğun bilgileri,
• varsa önceki teslim tutanakları ve engelleme kayıtları

sunulur. Talep, kararı elinde bulunduran ana, baba veya kişisel ilişki kurma hakkı tanınmış diğer kişi tarafından yapılabilir.

Uygulamanın önemli bir özelliği, bu işlemlerin çocuk üzerinde ekonomik bir baskı aracına dönüşmesinin önlenmesidir. Çocuk teslimine ve kişisel ilişkiye ilişkin işlemler harca tabi tutulmaz; giderler kural olarak Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır.

Müdürlük, talebi aldıktan sonra çocuğu yanında bulunduran kişiye bir teslim emri gönderir. Teslim emrinde;

• çocuğun hangi gün, saat ve yerde teslim edileceği,
• kişisel ilişkinin hangi süreyle kurulacağı,
• emre uyulmaması hâlinde uygulanacak yaptırımlar

gösterilir.

Teslim emrine uyulursa süreç tutanakla tamamlanır. Uyulmazsa müdürlük, kararın zorla yerine getirilmesi için gerekli işlemleri başlatır. Bu aşamada;

• öncelikle çocuğun rızasıyla teslimi sağlanmaya çalışılır,
• gerekli görülürse psikolog, pedagog, sosyal çalışmacı veya çocuk gelişimci görevlendirilir,
• işlem, çocuğun okul saatleri ve günlük düzeni gözetilerek planlanır,
• zorunlu hâllerde kolluk desteği alınır.

Uzman eşliği bu sistemin en önemli yönüdür. Amaç, teslim işleminin çocuk üzerinde travma yaratmadan tamamlanmasıdır.

Çocuk teslimine veya kişisel ilişkiye dair kararın yerine getirilmesine muhalefet edilmesi yaptırıma bağlanmıştır. Yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişi hakkında, talep üzerine yaptırım uygulanması istenebilir.

Ayrıca ısrarlı engelleme:

• velayetin değiştirilmesi davasında aleyhe delil oluşturur,
• çocuğun diğer ebeveyne yabancılaştırılması iddiasını güçlendirir,
• gerektiğinde çocuğun korunmasına yönelik ek tedbirlerin alınmasını gündeme getirir.

Bu nedenle her teslim girişiminin tutanakla belgelenmesi, sonradan açılacak davalarda büyük önem taşır.

Uygulamada en zor durum, çocuğun kendisinin teslime direnmesidir. Çocuk zorla, korkutularak veya sürüklenerek teslim edilmez. Böyle hâllerde;

• uzman görevlendirilerek çocuğun hazırlanması sağlanır,
• görüşmeler kademeli biçimde ve gerekirse refakatli olarak planlanır,
• gerekli görülürse mahkemeden kişisel ilişki düzeninin yeniden belirlenmesi istenir,
• çocuğun yönlendirildiği tespit edilirse velayet bakımından yeniden değerlendirme talep edilir.

Yargıtay’ın yerleşik yaklaşımına göre çocuğun beyanı, yönlendirme ihtimali gözetilerek ve uzman değerlendirmesiyle birlikte ele alınır.

Yerine getirme aşamasındaki sorunların büyük bölümü, kararın yeterince açık yazılmamış olmasından kaynaklanır. Bu nedenle karar veya protokolde şunlar açıkça gösterilmelidir:

1. Görüşmenin başlangıç ve bitiş günü ile saati,
2. Çocuğun alınacağı ve teslim edileceği yer,
3. Teslimi kimin yapacağı ve kimin alacağı,
4. Yarıyıl ve yaz tatili düzeni,
5. Dinî ve resmî bayramlarda uygulanacak takvim,
6. Doğum günü ve özel günler,
7. Çocuğun yurt dışına çıkarılmasına ilişkin kurallar,
8. Refakatli görüşme gerekiyorsa refakatin niteliği.

“Uygun zamanlarda görüşme” gibi belirsiz ifadeler, kararın fiilen uygulanamamasına yol açar.

Çocuk teslimi ve kişisel ilişkiye ilişkin kararları veren mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla görev yapar.

Kararın yerine getirilmesi ise mahkemede değil, adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğünde yürütülür. Yerine getirme sürecinde ortaya çıkan uyuşmazlıklarda ve yaptırım taleplerinde ise aile mahkemesi karar verir.

Çocuk, kişisel ilişki veya velayet kararına aykırı biçimde yurt dışına çıkarılmışsa iç hukuktaki teslim usulü yeterli olmaz. Bu durumda uluslararası çocuk kaçırma hükümleri devreye girer ve iade talebi merkezî makam aracılığıyla iletilir.

Riskin önceden görüldüğü hâllerde mahkemeden;

• çocuğun yurt dışına çıkışının önlenmesi,
• pasaport işlemlerinin sınırlanması,
• teslimlerin belirli bir yerde ve tutanakla yapılması

gibi tedbirler istenmelidir.

• Nafaka ödenmediği gerekçesiyle çocuğu teslim etmemek,
• teslim girişimlerini hiç belgelemeden yıllarca beklemek,
• kararı çok genel ifadelerle aldırıp icra aşamasında sorun yaşamak,
• çocuğu diğer ebeveyn aleyhine hazırlayıp teslime direnmesini sağlamak,
• teslim işlemini okul saatleri ve sınav dönemleriyle çakışacak biçimde planlamak,
• uzman görevlendirilmesi gerekirken sadece kolluk desteğiyle sonuç almaya çalışmak,
• yurt dışı çıkış riski varken tedbir talep etmemek.

Çocuk teslimi ve kişisel ilişki kararlarının yerine getirilmesinde başarı, iki unsura bağlıdır: kararın uygulanabilir ayrıntıda yazılmış olması ve sürecin çocuğun ruh sağlığını gözeten bir yöntemle yürütülmesi.

Karar metni belirsizse her görüşme yeni bir uyuşmazlık doğurur; süreç çocuğu karşı tarafa karşı bir mücadele aracı hâline getirirse çocuk zarar görür. Bu nedenle taleplerin baştan doğru kurgulanması, engelleme hâlinde kayıtların düzenli tutulması ve gerektiğinde velayetin yeniden değerlendirilmesi yoluna gidilmesi gerekir.

Çocuk teslimi, kişisel ilişkinin yerine getirilmesi ve engelleme hâlinde başvurulacak yollar hakkında Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.