Ek Tasfiye ve Şirketin İhyası Nedir? Kapanmış Şirket Nasıl Yeniden Tescil Edilir?

Ek tasfiye, tasfiyesi kapanmış ve sicilden silinmiş bir şirket bakımından, tasfiyenin gerçekte tamamlanmadığının anlaşılması hâlinde yapılan tamamlayıcı tasfiye işlemleridir.

TTK m. 547 uyarınca, tasfiyenin kapanmasından sonra ek tasfiye işlemlerinin yapılmasının zorunlu olduğu anlaşılırsa; son tasfiye memurları, yönetim kurulu üyeleri, pay sahipleri veya alacaklılar, şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinden, bu ek işlemler sonuçlandırılıncaya kadar şirketin yeniden tescilini isteyebilir.

Mahkeme istemin yerinde olduğuna kanaat getirirse şirketin ek tasfiye için yeniden tesciline karar verir ve son tasfiye memurlarını veya yeni bir ya da birkaç kişiyi tasfiye memuru olarak atayarak tescil ettirir.

Ek tasfiyeyi gerektiren tipik hâller şunlardır:

• Terkinden sonra şirkete ait bir taşınmaz, araç veya banka hesabı bulunması,
• Tasfiye sırasında gözden kaçmış bir alacağın tahsil edilmesi gerekmesi,
• Şirket aleyhine açılmış veya açılacak bir davanın sürdürülmesi zorunluluğu,
• Şirketin taraf olduğu bir davada verilen kararın icrası için tüzel kişiliğe ihtiyaç duyulması,
• Tasfiye bakiyesinin eksik veya hatalı dağıtıldığının anlaşılması,
• Şirket adına kayıtlı fikrî mülkiyet haklarının devri veya sicilden terkini,
• Ortaklar arasında paylaştırılmamış bir malvarlığı unsurunun ortaya çıkması,
• Kamu kurumlarında şirket adına yapılması gereken bir işlemin bulunması.

Ek tasfiye, şirketin yeniden ticari faaliyete başlaması için değil; yalnız bu tamamlayıcı işlemlerin yapılabilmesi için öngörülmüştür. İşlemler bittiğinde şirket yeniden sicilden silinir.

İhya, terkin edilmiş bir şirketin ticaret siciline yeniden kaydedilmesidir. Kelime anlamı “yeniden hayata döndürme” olan ihya, hukuken tüzel kişiliğin belirli bir amaçla ve sınırlı biçimde canlandırılmasıdır.

İhyanın en yaygın iki dayanağı vardır:

1. TTK m. 547 kapsamında ek tasfiye için yeniden tescil. Tasfiyesi usulünce yürütülmüş ancak eksik kalmış şirketler bakımından uygulanır.
2. Münfesih duruma düşen ve kayıtları resen silinen şirketler bakımından öngörülen ihya imkânı. TTK’ya eklenen geçici düzenlemelerle, kolaylaştırılmış usulle tasfiye edilerek kaydı silinen anonim ve limited şirketler ile kooperatiflerin, alacaklılarının veya hukuki menfaati bulunanların istemiyle ihya edilmesine imkân tanınmıştır.

Her iki hâlde de mahkeme kararı gereklidir; ihya kendiliğinden gerçekleşmez.

TTK m. 547 metninde sayılanlar şunlardır:

• Son tasfiye memurları,
• Yönetim kurulu üyeleri,
• Pay sahipleri (limited şirkette ortaklar),
• Alacaklılar.

Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre burada aranan temel ölçüt hukuki yarardır. Şirketin yeniden tescilinde korunmaya değer güncel bir menfaati bulunan kişi ihya isteminde bulunabilir. Örneğin şirkete karşı alacağı bulunan bir kişi, şirkete karşı dava açabilmek için ihya talep edebilir.

Buna karşılık soyut bir menfaate dayanan, somut bir ek tasfiye işlemi göstermeyen istemler reddedilir. Dilekçede ihyanın hangi işlem için gerekli olduğu açıkça ortaya konmalıdır.

Uygulamada en çok tereddüt yaratan konu husumettir. Terkin edilmiş şirketin tüzel kişiliği bulunmadığından, davanın doğrudan şirkete yöneltilmesi tartışmalıdır.

Yerleşik uygulamada:

• Dava, şirketin kayıtlı bulunduğu ticaret sicili müdürlüğüne yöneltilir.
• Talebe göre son tasfiye memurları, yönetim kurulu üyeleri veya pay sahiplerinin de davada yer alması istenebilir.
• İhyayı isteyen alacaklı ise, şirketin son ortaklarının ve tasfiye memurunun davaya dâhil edilmesi gerekebilir.

Husumetin doğru yöneltilmemesi, davanın usulden reddine yol açar. Bu nedenle dava açılmadan önce şirketin son sicil kayıtları, tasfiye memuru bilgisi ve ortaklık yapısı temin edilmelidir.

Mahkeme ihyaya karar verirse:

• Şirket ticaret siciline yeniden tescil edilir ve tüzel kişilik canlanır,
• Mahkeme bir veya birden fazla tasfiye memuru atar,
• Şirket, atanan tasfiye memuru tarafından temsil edilir,
• Şirket adına dava açılabilir, şirkete karşı dava açılabilir ve takip yapılabilir,
• Ek tasfiye işlemleri tamamlanınca şirket yeniden sicilden silinir.

İhya kararı, şirketin faaliyet iznini, vergi mükellefiyetini ya da ticari itibarını geri getirmez; amaç sınırlıdır. Şirketin yeniden ticari faaliyete başlaması isteniyorsa bu, TTK m. 548 kapsamında tasfiyeden dönme yoluyla ve yalnız malvarlığının dağıtımına başlanmamış olması hâlinde mümkündür.

Ek tasfiye ve ihya istemi için kanunda özel bir süre öngörülmemiştir. Ancak pratikte iki süre sorunu ortaya çıkar:

1. Ek tasfiye konusu talebin zamanaşımı. İhya sağlansa bile, dayanak alacak zamanaşımına uğramışsa sonuç alınamaz. Bu nedenle alacaklının, zamanaşımı dolmadan ihya sürecini başlatması gerekir.
2. Hak düşürücü sürelere tabi davalar. Örneğin genel kurul kararlarının iptali gibi hak düşürücü süreye tabi bir talep için ihya isteniyorsa, sürenin dolmamış olması aranır.

İhya davasının kendisi de zaman alır. Bu nedenle terkin edilmiş bir şirketten alacak tahsil edilecekse, önce ihya davası açılıp sonuç beklenmeden zamanaşımını kesecek başka tedbirlerin de değerlendirilmesi gerekir.

Görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir. Yetkili mahkeme, şirketin son merkezinin bulunduğu yer mahkemesidir. İstemin niteliğine göre dava, hasımlı olarak veya çekişmesiz yargı işi biçiminde görülebilir; uygulamada sicil müdürlüğüne husumet yöneltilerek hasımlı görülmesi yaygındır.

İhya ve ek tasfiye istemleri, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan taleplerden olmadığı için dava şartı arabuluculuğa tabi değildir. Buna karşılık ihyadan sonra açılacak alacak davasında arabuluculuk şartı ayrıca değerlendirilir.

Bu üç yol birbirinin alternatifi değildir; şirketin hangi aşamada olduğuna göre yalnız biri uygulanabilir.

• Terkin edilmiş şirkete doğrudan dava açmak veya icra takibi başlatmak,
• İhya dilekçesinde hangi ek tasfiye işleminin yapılacağını somutlaştırmamak,
• Husumeti yanlış kişilere yöneltmek,
• Şirketin son sicil kayıtlarını ve tasfiye memuru bilgisini temin etmeden dava açmak,
• Zamanaşımı dolduktan sonra ihya istemek,
• İhyanın şirketi faaliyete döndürdüğünü sanmak,
• Ek tasfiye tamamlandıktan sonra yeniden terkin talebinde bulunmamak,
• Terkinden sonra ortaya çıkan taşınmaz için tapuda doğrudan işlem yapılabileceğini düşünmek.

Ek tasfiye ve ihya, tasfiyesi eksik kalmış şirketlerin doğurduğu hukuki boşluğu kapatan pratik kurumlardır. Ancak bu yollar, tasfiyenin baştan doğru yürütülmesinin yerini tutmaz. Terkin öncesinde devam eden davaların, teminatların, kayıtlı taşınmazların ve banka hesaplarının tek tek gözden geçirilmesi, sonradan yıllar sürecek ihya süreçlerinin önüne geçer.

Alacaklı tarafında ise zamanaşımı riski öne çıkar. Terkin edilmiş bir şirketten alacağını tahsil etmek isteyen kişinin, ihya sürecini gecikmeden başlatması ve husumeti doğru yöneltmesi gerekir. Ek tasfiye ve ihya süreçlerinin planlanması için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.