Incoterms 2020 Kuralları Uyuşmazlıklarda Nasıl Yorumlanır?

Incoterms kuralları temelde şu konuları düzenler:

• teslim yeri ve teslim anı,
• riskin satıcıdan alıcıya ne zaman geçtiği,
• taşıma ve sigorta masraflarının kim tarafından karşılanacağı,
• gümrük işlemlerinden kimin sorumlu olduğu,
• teslime ilişkin belgelerin kim tarafından temin edileceği.

Buna karşılık Incoterms şu konuları düzenlemez:

• malın mülkiyetinin ne zaman geçtiği,
• satış bedelinin ödeme şekli ve zamanı,
• sözleşmenin ihlali hâlinde tazminat miktarı ve hesaplanması,
• uygulanacak hukuk ve uyuşmazlık çözüm yeri.

Bu ayrım, uygulamada sıkça karıştırılır. Bir tarafın "CIF teslim var, dolayısıyla mülkiyet gemiye yüklendiğinde geçti" biçimindeki genellemesi doğru değildir; mülkiyetin geçiş anı, taraflarca seçilen maddi hukuka (örneğin CISG'nin uygulanmadığı hususlarda TBK) göre ayrıca belirlenir.

Incoterms 2020, her türlü taşıma şekli için kullanılabilen kurallar ile yalnız deniz ve iç su taşımacılığı için kullanılabilen kuralları ayırır.

Her taşıma türü için kullanılabilen kurallar

• EXW (Ex Works): Satıcı, malı kendi işyerinde alıcının tasarrufuna bırakır; taşıma ve risk büyük ölçüde alıcıya aittir.
• FCA (Free Carrier): Satıcı, malı belirlenen yerde taşıyıcıya teslim eder.
• CPT (Carriage Paid To): Satıcı taşıma masrafını üstlenir; risk, malın ilk taşıyıcıya tesliminde alıcıya geçer.
• CIP (Carriage and Insurance Paid To): CPT'ye ek olarak satıcı sigorta yaptırmakla yükümlüdür.
• DAP (Delivered at Place): Satıcı, malı belirlenen varış yerinde alıcının tasarrufuna hazır hâlde teslim eder.
• DPU (Delivered at Place Unloaded): Satıcı, malı boşaltılmış hâlde belirlenen yerde teslim eder.
• DDP (Delivered Duty Paid): Satıcı, gümrük vergileri dahil tüm masrafları üstlenerek malı teslim eder.

Yalnız deniz ve iç su taşımacılığı için kullanılabilen kurallar

• FAS (Free Alongside Ship): Satıcı, malı gemi bordasına kadar getirir.
• FOB (Free on Board): Risk, malın gemiye yüklenmesiyle alıcıya geçer.
• CFR (Cost and Freight): Satıcı navlunu öder; risk yüklemeyle alıcıya geçer.
• CIF (Cost, Insurance and Freight): CFR'ye ek olarak satıcı sigorta yaptırır.

Yanlış Incoterms seçimi

Konteynerle yapılan taşımalarda FOB veya CIF gibi yalnız deniz taşımacılığına özgü kuralların kullanılması, riskin ne zaman geçtiği konusunda belirsizlik yaratabilir; çünkü konteyner malları çoğunlukla gemiye yüklenmeden önce bir terminale teslim edilir. Bu gibi hâllerde FCA veya CPT gibi çok türlü taşımacılığa uygun kuralların kullanılması, riskin geçiş anını daha net belirler.

Incoterms'in versiyon belirtilmeden kullanılması

Sözleşmede yalnız "CIF" yazıp hangi Incoterms versiyonuna (2010, 2020 gibi) atıf yapıldığının belirtilmemesi, versiyonlar arasındaki farklılıklar (örneğin güvenlik ile ilgili yükümlülükler, sigorta kapsamı) nedeniyle yorum sorunlarına yol açabilir. Sözleşmede "Incoterms 2020" biçiminde açık atıf yapılması önerilir.

Masraf ile riskin karıştırılması

Bazı kurallarda (CFR, CIF, CPT, CIP) masrafları üstlenen taraf ile riski taşıyan taraf farklıdır: satıcı navlun ve sigortayı öderken, risk malın taşıyıcıya veya gemiye tesliminde alıcıya geçer. Bu ayrımın gözden kaçırılması, hasar hâlinde kimin sorumlu olduğu konusunda yanlış beklentiye yol açar.

Yükleme ve boşaltma masraflarının paylaşımı

Terminal işleme ücretleri (yükleme, boşaltma, elleçleme masrafları) bazen navlun ücretine dahil edilir, bazen ayrıca faturalandırılır. Sözleşmede bu masrafların hangi Incoterms kuralı kapsamında kime ait olduğu netleştirilmezse, taşıyıcının uyguladığı tarife ile tarafların beklentisi arasında uyuşmazlık çıkabilir; özellikle liman ve terminal uygulamaları ülkeden ülkeye farklılık gösterdiğinden, bu konunun sözleşmede ayrıca ele alınması önerilir.

Gümrük yükümlülüklerinin belirsizliği

Özellikle DDP kuralında satıcının varış ülkesindeki gümrük ve vergi yükümlülüklerini üstlenmesi, satıcının o ülkenin mevzuatına aşina olmaması hâlinde ciddi risk taşır. Taraflar, DDP'yi seçmeden önce gümrük süreçlerinin fiilen kim tarafından yürütülebileceğini değerlendirmelidir.

CIF ve CIP kurallarında satıcının sigorta yaptırma yükümlülüğü bulunur; ancak Incoterms, kural olarak yalnız asgari bir sigorta kapsamını zorunlu kılar. Alıcı, malın niteliğine göre daha geniş bir sigorta teminatına ihtiyaç duyuyorsa, bu ihtiyacını sözleşmede ayrıca ve açıkça belirtmelidir; aksi hâlde satıcının yalnız asgari kapsamda sigorta yaptırmış olması sözleşmeye aykırılık oluşturmaz. Sigorta poliçesinin kapsamı, hasar hâlinde tazminatın miktarını doğrudan etkileyen kritik bir unsurdur.

Bazı Incoterms kurallarında satıcı, malın teslim edildiğini gösteren belgeleri (konşimento, taşıma senedi gibi) alıcıya sunmakla yükümlüdür. Bu belgelerin geç sunulması veya eksik olması, alıcının malı gümrükten çekmesini veya akreditif kapsamında ödeme yapmasını geciktirebilir. Akreditifle ödenen satışlarda, bankanın belgeler üzerinden inceleme yapması nedeniyle, Incoterms'te öngörülen belge yükümlülükleri ile akreditif şartlarının birbiriyle tam uyumlu olması özellikle önemlidir.

Milletlerarası Mal Satımına İlişkin Birleşmiş Milletler Sözleşmesi (CISG) uygulandığında, Incoterms ile CISG çelişmez; aksine birbirini tamamlar. CISG, satıcının teslim yükümlülüğünü ve riskin geçişini düzenlerken (CISG md. 30 vd., md. 66 vd.), taraflar Incoterms'i sözleşmeye dahil ederek bu genel kuralların yerini alacak daha ayrıntılı ve standart bir düzenleme getirmiş olur. CISG md. 6 uyarınca taraflar, sözleşme serbestisi çerçevesinde CISG'nin ilgili hükümlerinin yerine Incoterms kurallarını geçirebilir.

Incoterms, malın teslim yerini ve riskin geçiş anını belirler; ancak malın ayıplı olup olmadığının ne zaman ve nasıl bildirileceği CISG veya uygulanacak ulusal hukuka göre belirlenir. Riskin CIF teslimde gemiye yüklenmeyle alıcıya geçmiş olması, alıcının malı teslim aldıktan sonra makul sürede muayene edip ayıbı bildirme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Incoterms, uygulanacak hukuku veya uyuşmazlık çözüm yerini belirlemez. Sözleşmede "CIF İstanbul, Incoterms 2020" yazılması, uyuşmazlığın Türk mahkemelerinde görüleceği veya Türk hukukunun uygulanacağı anlamına gelmez. Uygulanacak hukuk ve yetkili mahkeme veya tahkim yeri, sözleşmede ayrıca ve açıkça düzenlenmelidir.

• Konteynerle taşınan mallarda FOB/CIF gibi deniz taşımacılığına özgü kuralları kullanmak,
• Incoterms versiyonunu belirtmeden yalnız kısaltmayı yazmak,
• masrafı üstlenen taraf ile riski taşıyan tarafı aynı kabul etmek,
• DDP seçilirken varış ülkesindeki gümrük yükünün fiilen kim tarafından karşılanabileceğini değerlendirmemek,
• Incoterms'in uygulanacak hukuku veya yetkiyi de belirlediğini sanmak,
• ayıp ihbarı ve muayene sürelerini Incoterms'in düzenlediğini düşünmek.

Incoterms, uluslararası satış sözleşmelerinde risk ve masraf paylaşımını standartlaştıran değerli bir araçtır; ancak taşıma türüne uygun kuralın seçilmesi, versiyonun açıkça belirtilmesi ve mülkiyet, ödeme, ayıp ihbarı ile uygulanacak hukuk gibi Incoterms'in kapsamı dışındaki konuların sözleşmede ayrıca düzenlenmesi gerekir. Somut satış sözleşmesinde doğru Incoterms kuralının seçilmesi ve sözleşmenin bütünsel olarak hazırlanması için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.