Limited Şirkette Ek Ödeme ve Yan Edim Yükümlülüğü Nedir?

Ek ödeme yükümlülüğü, ortakların esas sermaye payı bedeli dışında, şirkete belirli koşullarda nakdî ödeme yapma borcudur. TTK m. 603 uyarınca ortaklar, esas sermaye payı bedeli dışında ek ödemelerle de yükümlü tutulabilir. Bu yükümlülüğün doğabilmesi için şirket sözleşmesinde açıkça öngörülmesi gerekir.

Ek ödeme yükümlülüğünün temel özellikleri şunlardır:

• Şirket sözleşmesinde öngörülme zorunluluğu: Genel kurul kararıyla, yönetim kararıyla veya ortaklar arası anlaşmayla ek ödeme yükümlülüğü yaratılamaz. Yükümlülük yalnızca şirket sözleşmesinden doğar.
• Üst sınır: Ek ödeme yükümlülüğü, ortağın esas sermaye payının itibarî değerinin belirli bir katı ile sınırlıdır. Şirket sözleşmesinde bu sınırın açıkça gösterilmesi gerekir; sınırsız bir ek ödeme taahhüdü geçerli değildir.
• Oransallık: Yükümlülük, ortakların esas sermaye payları oranında doğar. Belirli ortaklara ağır, diğerlerine hafif yükümlülük getirilmesi eşit işlem ilkesi bakımından denetlenir.
• Nakdî nitelik: Ek ödeme para borcudur; aynî edim ek ödeme değil yan edim kapsamında değerlendirilir.

Ek ödeme yükümlülüğü her zaman değil, kanunda sayılan durumlarda muaccel olur. TTK m. 603 çerçevesinde ek ödeme aşağıdaki hâllerde istenebilir:

1. Esas sermaye ile kanuni yedek akçelerin toplamının, şirketin zararını karşılayamaması, yani sermaye kaybı hâlinin ortaya çıkması,
2. Şirketin işlerinin gereği gibi yürütülebilmesi için ek ödemeye ihtiyaç bulunması,
3. Şirket sözleşmesinde tanımlanmış ve ek ödeme yükümlülüğünü doğuran diğer hâllerin gerçekleşmesi.

Bu şartların gerçekleşip gerçekleşmediğinin somut olarak ortaya konması gerekir. Şirketin geçici nakit sıkıntısı ile sermaye kaybı hâli aynı şey değildir. Ek ödeme çağrısı yapılırken hangi sebebe dayanıldığı, dayanağı oluşturan finansal tablolar ve hesaplama açıkça gösterilmelidir.

Ek ödeme çağrısı, kural olarak genel kurul kararına dayanır. Karar alınırken şirket sözleşmesindeki nisaplar ve eşit işlem ilkesi gözetilmelidir.

Ek ödeme yükümlülüğü, ortaklık sıfatına bağlıdır; ancak ortaklıktan ayrılmak yükümlülüğü her zaman anında sona erdirmez.

TTK m. 604 uyarınca ortaklık sıfatı sona erse dahi, ek ödeme yükümlülüğü belirli bir süre devam eder. Ayrılan ortağın yükümlülüğü, ayrılışından itibaren kanunda öngörülen süre içinde şirketin iflâsının açılması hâlinde doğar. Bu düzenlemenin amacı, ek ödeme çağrısı beklentisi doğduğunda ortakların payını devrederek yükümlülükten kaçmasını önlemektir.

Payı devralan ortak, ek ödeme yükümlülüğüne kendiliğinden tabi olur. Devir sözleşmesinde bu yükümlülüğün belirtilmesi kanunen aranır. Belirtilmemesi hâlinde devralan bakımından yanılma ve aldatma tartışmaları doğabilir.

Ayrıca şirket sözleşmesindeki ek ödeme yükümlülüğü tamamen veya kısmen kaldırılabilir. Kaldırma kararı bir şirket sözleşmesi değişikliğidir ve buna ilişkin nisaplara tabidir. Şirketin esas sermayesi ve kanuni yedek akçeleri toplamı zararı karşılamıyorsa, ek ödeme yükümlülüğünün kaldırılmasında sınırlamalar gündeme gelir.

TTK m. 605 uyarınca ödenmiş olan ek ödemeler, belirli şartlarla ortaklara geri verilebilir. Geri ödemenin yapılabilmesi için:

• Ek ödemeyi gerekli kılan sebebin ortadan kalkmış olması,
• Şirketin esas sermayesinin ve kanuni yedek akçelerinin zararlarla kaybolmamış olması,
• Geri ödemenin şirketin ödeme gücünü tehlikeye düşürmemesi

gerekir. Geri ödeme kararı genel kurulca alınır ve müdürlerce uygulanır. Şartları oluşmadan yapılan geri ödeme, sermayenin korunması ilkesine aykırılık oluşturur ve müdürlerin sorumluluğunu doğurur.

Ek ödeme, muhasebe bakımından sermaye değildir; öz kaynak içinde ayrı bir kalem olarak izlenir. Bu ayrım, geri ödeme imkânı bakımından ek ödemeyi sermaye artırımından ayıran temel özelliktir.

TTK m. 606 uyarınca şirket sözleşmesiyle ortaklara, şirketin işletme konusunun gerçekleşmesine hizmet edecek yan edim yükümlülükleri getirilebilir. Yan edim, para dışındaki edimleri kapsar.

Uygulamada karşılaşılan yan edim örnekleri şunlardır:

• Şirkete belirli bir hammadde, ürün veya hizmetin sağlanması,
• Şirkete taşınmaz veya makine kullanımının bırakılması,
• Belirli bir bölgede satış ya da dağıtım faaliyeti yürütülmesi,
• Şirketin kullanımına know-how, marka veya lisans verilmesi,
• Ortağın şirkette belirli bir işi bizzat görmesi,
• Şirket lehine belirli bir faaliyetten kaçınma.

Yan edim yükümlülüğünün de şirket sözleşmesinde konusu, kapsamı ve karşılığı bakımından belirlenebilir biçimde düzenlenmesi gerekir. Yükümlülüğün karşılığında ortağa bir bedel ödenip ödenmeyeceği sözleşmede gösterilmelidir.

Yan edimin ifa edilmemesi hâlinde şirket, genel hükümler çerçevesinde aynen ifa veya tazminat talep edebilir. Şirket sözleşmesinde cezai şart öngörülmüşse bu da uygulanır. Ağır ve sürekli ihlâl, ortağın haklı sebeple çıkarılması davasında gerekçe oluşturabilir.

TTK m. 607 uyarınca ek ödeme ve yan edim yükümlülüklerinin sonradan öngörülmesi veya mevcut yükümlülüklerin artırılması, kural olarak ilgili tüm ortakların onayına bağlıdır. Bu, ortakların borçlarının çoğunluk kararıyla ağırlaştırılamayacağı ilkesinin bir görünümüdür.

Buna göre:

• Şirkete yeni katılan ortak, mevcut ek ödeme ve yan edim yükümlülüklerine tabi olur.
• Mevcut ortaklara yeni yükümlülük getirilmesi için o ortakların onayı gerekir; olumsuz oy veren ortak yükümlülük altına sokulamaz.
• Yükümlülüğün kaldırılması veya hafifletilmesi ise şirket sözleşmesi değişikliği nisaplarıyla mümkündür.

Ortaklardan alınan borç, şirketin iflâsı hâlinde diğer alacaklarla birlikte sıraya girer ve örtülü sermaye ile transfer fiyatlandırması bakımından vergisel eleştiriye açıktır. Ek ödeme ise öz kaynak niteliğinde olduğundan bu riskleri taşımaz. Buna karşılık şirket sözleşmesinde hüküm bulunmadan kullanılamaz.

Ek ödeme ve yan edim yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklar ticari dava niteliğindedir ve asliye ticaret mahkemesinde görülür. HMK m. 14/2 uyarınca şirket merkezinin bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir.

Ek ödemenin tahsili talebi konusu bir miktar paranın ödenmesi olduğundan, TTK m. 5/A uyarınca dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulması dava şartıdır. Ek ödeme çağrısına ilişkin genel kurul kararının iptali istemi ise arabuluculuğa tabi değildir ve karar tarihinden itibaren üç ay içinde açılmalıdır.

• Şirket sözleşmesinde hüküm bulunmadığı hâlde genel kurul kararıyla ek ödeme istemek,
• Ek ödeme yükümlülüğünün üst sınırını sözleşmede göstermemek,
• Çağrının hangi kanuni sebebe dayandığını ve hesabını belgelendirmemek,
• Ortaklar arasında oransız ek ödeme talep ederek eşit işlem ilkesini ihlâl etmek,
• Ek ödemeyi sermaye olarak muhasebeleştirip geri ödeme imkânını kaybetmek,
• Şartları oluşmadan geri ödeme yaparak müdürlerin sorumluluğunu doğurmak,
• Pay devrinde ek ödeme yükümlülüğünü devir sözleşmesinde belirtmemek,
• Yan edim yükümlülüğünü konusu belirsiz biçimde düzenlemek,
• Yan edimin karşılığında bedel ödenip ödenmeyeceğini sözleşmede göstermemek,
• Mevcut ortaklara yeni yükümlülüğü çoğunluk kararıyla getirmeye çalışmak.

Ek ödeme ve yan edim yükümlülükleri, limited şirketi anonim şirketten ayıran en özgün araçlardandır. Doğru kurgulandığında şirkete, sermaye artırımının bürokrasisine girmeden kaynak sağlama ve ortaklardan işletme faaliyetine katkı talep etme imkânı verir. Yanlış kurgulandığında ise ortakları öngöremedikleri borçlarla karşı karşıya bırakır ve genel kurul kararlarının iptaliyle sonuçlanır.

Belirleyici olan, şirket sözleşmesinin metnidir. Yükümlülüğün üst sınırı, doğuş şartları, oransallığı, karşılığı ve sona ermesi açıkça düzenlenmelidir. Şirket sözleşmenizin bu yönden gözden geçirilmesi veya tarafınıza yöneltilen bir ek ödeme çağrısının değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.