Limited Şirkette Pay Devri Nasıl Yapılır? Şekil Şartları ve Genel Kurul Onayı

Limited şirkette ortaklık hakkı, esas sermaye payı ile ifade edilir. Bir ortak birden fazla esas sermaye payına sahip olabilir. Pay, hem malvarlıksal hakları (kâr payı, tasfiye payı, yeni pay alma hakkı) hem de yönetimsel hakları (oy hakkı, bilgi alma ve inceleme hakkı, dava hakları) içerir.

Esas sermaye payı için ispat aracı niteliğinde belge veya nama yazılı senet çıkarılabilir. Ancak bu senedin çıkarılmış olması, payı kıymetli evrak gibi kolay devredilebilir hâle getirmez; devir yine kanundaki şekle ve onaya tabi kalır.

TTK m. 595 uyarınca esas sermaye payının devri ve devir borcu doğuran işlemler yazılı şekilde yapılır ve tarafların imzaları noterce onanır. Bu, geçerlilik şartıdır. Sözlü devir, adi yazılı devir veya yalnız genel kurul kararıyla yapılmak istenen devir geçerli değildir.

Devir sözleşmesinde şu hususların açıkça gösterilmesi gerekir:

• Devreden ve devralanın kimlik ve adres bilgileri,
• Şirketin unvanı, merkezi ve sicil numarası,
• Devre konu esas sermaye payının itibarî değeri ve adedi,
• Devir bedeli ve ödeme koşulları,
• Ödenmemiş sermaye borcu varsa bunun kimin tarafından üstlenildiği,
• Varsa ek ödeme ve yan edim yükümlülüklerine ilişkin durum,
• Şirket sözleşmesinde öngörülen rekabet yasağı, önalım, alım ve geri alım haklarına ilişkin kayıtlar,
• Kâr payı haklarının hangi hesap döneminden itibaren devralana ait olacağı.

Kanun, ek ödeme ve yan edim yükümlülükleri ile rekabet yasağı, önerilmeye muhatap olma, önalım, alım ve geri alım haklarının devir sözleşmesinde belirtilmesini özellikle arar. Bu kayıtların atlanması, sonradan ciddi uyuşmazlık doğurur.

TTK m. 595 uyarınca pay devri için, şirket sözleşmesinde aksi öngörülmedikçe ortaklar genel kurulunun onayı gerekir. Devir bu onayla geçerli olur.

Onaya ilişkin başlıca kurallar şunlardır:

• Genel kurul, sebep göstermeksizin onay vermeyi reddedebilir. Bu, limited şirketin kişisel unsurunun ağır bastığını gösterir.
• Şirket sözleşmesi onay şartını tamamen kaldırabilir. Bu hâlde devir, noter onaylı sözleşme ile hüküm ifade eder.
• Şirket sözleşmesi, onayın hangi hâllerde verileceğini veya reddedileceğini belirleyebilir; devrin tamamen yasaklanması da mümkündür.
• Başvurudan itibaren üç ay içinde genel kurul reddetmezse onay verilmiş sayılır. Bu sessiz onay karinesi, şirketin süreci sürüncemede bırakmasını engeller.

Onay talebinin ispatlanabilir biçimde şirkete ulaştırılması gerekir. Uygulamada noter ihtarnamesi veya iadeli taahhütlü mektup tercih edilir; üç aylık sürenin başlangıcını bu belge belirler.

Onay reddedilirse ne olur?

Şirket sözleşmesinde devrin yasaklandığı veya genel kurulun onay vermeyi reddettiği hâllerde ortağın kilitlenmesini önlemek için kanun, haklı sebeple çıkma hakkını saklı tutar. Ortak, TTK m. 638 uyarınca haklı sebeplerin varlığında şirketten çıkmasına karar verilmesi için dava açabilir.

TTK m. 596 uyarınca esas sermaye payı miras, eşler arasındaki mal rejimi hükümleri veya cebrî icra yoluyla iktisap edilirse, bu hakların tümü onay olmaksızın devralana geçer. Şirket, bu iktisabı öğrenmesinden itibaren üç ay içinde onay vermeyi reddedebilir; ancak bunun için payı gerçek değeri üzerinden devralmayı önermesi gerekir.

Bu düzenlemenin sonuçları şunlardır:

• Şirket üç ay içinde ret bildiriminde bulunmazsa onay verilmiş sayılır.
• Ret için sadece istememek yetmez; kendi veya ortakları ya da göstereceği üçüncü kişi hesabına gerçek değer üzerinden alım önerisi yapılmalıdır.
• Gerçek değer konusunda anlaşılamazsa mahkemeye başvurularak değer belirlenir.

Mirasçıların şirkete başvurusu ve şirketin cevabı belgeye bağlanmalıdır. Aksi hâlde üç aylık sürenin ne zaman başladığı ispat sorunu doğurur.

TTK m. 594 uyarınca müdürler pay defteri tutar. Ortakların adları, adresleri, her ortağın sahip olduğu esas sermaye payının sayısı, itibarî değeri, grupları, payların devirleri ve geçişleri ile üzerlerindeki intifa ve rehin hakları bu deftere kaydedilir.

TTK m. 598 uyarınca esas sermaye payının geçtiği veya bölündüğü, müdürler tarafından ticaret siciline tescil ettirilir. Müdürler bunu yapmazsa devreden veya devralan ortak, tescili doğrudan talep edebilir.

Tescilin niteliği bakımından iki noktaya dikkat edilmelidir:

• Tescil, devri kuran bir işlem değildir; devir noter onaylı sözleşme ve onayla hüküm ifade eder. Tescil açıklayıcıdır.
• Buna karşılık ticaret sicili kaydına güvenerek esas sermaye payını iktisap eden kişinin iyiniyeti korunur. Bu nedenle sicilin güncel tutulması, hem devredenin hem şirketin menfaatinedir.

Pay defterine kaydedilmeyen devralan, şirkete karşı ortaklık haklarını kullanmakta güçlük çeker. Müdürlerin kaydı haksız yere reddetmesi hâlinde mahkemeye başvurulabilir.

Pay devri, devredenin şirkete karşı borçlarını kendiliğinden sona erdirmez. Öne çıkan konular şunlardır:

• Ödenmemiş sermaye borcu: Devralan, payın ödenmemiş kısmından şirkete karşı sorumlu hâle gelir. Devredenin sorumluluğunun devam edip etmeyeceği ve süresi, somut duruma göre değerlendirilir.
• Ek ödeme yükümlülüğü: Şirket sözleşmesinde ek ödeme yükümlülüğü öngörülmüşse, ayrılan ortağın sorumluluğu belirli bir süre devam edebilir.
• Kamu borçları: Amme alacaklarının tahsilinde payı devreden ve devralan, devir öncesine ait dönemler bakımından birlikte sorumlu tutulabilir. Bu nedenle devir öncesinde vergi ve prim borcu sorgusu yapılmalıdır.
• Müdürlük sıfatı: Payını devreden kişi müdürse, müdürlük sıfatı kendiliğinden sona ermez. Ayrıca genel kurul kararı alınıp tescil ettirilmelidir.

Pay devralacak kişinin, en azından şu başlıkları incelemesi gerekir:

1. Güncel ticaret sicili kayıtları ve şirket sözleşmesinin tam metni,
2. Pay defteri ve genel kurul karar defteri,
3. Son üç yıla ait finansal tablolar ve mizanlar,
4. Vergi ve SGK borcu durumu, yapılandırma dosyaları,
5. Devam eden dava ve icra takipleri,
6. Verilmiş kefaletler, teminat mektupları ve ipotekler,
7. Kira, kredi ve tedarik sözleşmelerindeki ortaklık yapısı değişikliğine bağlı fesih kayıtları,
8. Sermaye taahhüdünün ödenip ödenmediği,
9. Şirket sözleşmesindeki devir sınırlamaları, önalım ve alım hakları.

Devir bedelinin bir bölümünün belirli bir süre bloke edilmesi veya teminata bağlanması, gizli borçlara karşı en etkili korunma yöntemidir.

Pay devrinden doğan uyuşmazlıklar ticari dava niteliğindedir ve asliye ticaret mahkemesinde görülür. Ortak ile şirket arasındaki ya da ortakların birbirine karşı ortaklık ilişkisinden doğan davalarda HMK m. 14/2 uyarınca şirket merkezinin bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir.

Devir bedelinin tahsili veya devir nedeniyle tazminat gibi konusu bir miktar paranın ödenmesi olan taleplerde TTK m. 5/A uyarınca arabuluculuk dava şartıdır. Buna karşılık pay defterine kayıt, tescil veya devrin geçersizliğinin tespiti gibi taleplerde arabuluculuk dava şartı değildir.

• Devir sözleşmesini adi yazılı yapıp noter onayını atlamak,
• Genel kurul onayını almadan devri tamamlanmış saymak,
• Onay talebini ispatlanabilir biçimde şirkete ulaştırmayıp üç aylık süreyi işletememek,
• Şirket sözleşmesindeki devir yasağını veya önalım hakkını incelememek,
• Pay defterine kayıt ve ticaret siciline tescil işlemlerini yapmamak,
• Ödenmemiş sermaye borcunun kimde kalacağını sözleşmede düzenlememek,
• Devir öncesi vergi ve SGK borcu sorgusu yaptırmamak,
• Payını devreden müdürün müdürlük sıfatını sona erdirmemek,
• Devir bedelini muhasebe kayıtlarına yansımayacak biçimde elden ödemek,
• Devirle birlikte ortaklar sözleşmesindeki hak ve yükümlülüklerin geçip geçmediğini düzenlememek.

Limited şirkette pay devri, dört aşamalı bir zincirdir: noter onaylı yazılı devir sözleşmesi, genel kurul onayı, pay defterine kayıt ve ticaret siciline tescil. Zincirin herhangi bir halkası eksik bırakıldığında, devralanın ortaklık sıfatı ya hiç doğmaz ya da tartışmalı hâle gelir.

Devre konu şirketin mali durumu, ödenmemiş sermaye borcu, kamu borçları ve şirket sözleşmesindeki sınırlamalar devir öncesinde incelenmediğinde, devralan çoğu zaman satın aldığını sandığı paydan çok daha ağır bir yükümlülük tablosuyla karşılaşır. Devir sürecinizin sözleşme, onay ve tescil aşamalarıyla birlikte planlanması için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.