Limited Şirkette Ortak Nasıl Çıkarılır? Genel Kurul Kararı ve Mahkeme Yolu

TTK m. 640 uyarınca şirket sözleşmesinde, bir ortağın genel kurul kararı ile şirketten çıkarılabileceği sebepler öngörülebilir. Çıkarma kararı genel kurul tarafından alınır.

Bu yolun temel şartları şunlardır:

• Şirket sözleşmesinde açık hüküm bulunmalıdır. Sözleşmede sayılmayan bir sebebe dayanılarak genel kurul kararıyla çıkarma yapılamaz.
• Sebep, sözleşmede yeterince belirli olmalıdır. "Şirkete zarar vermek" gibi son derece genel ifadeler, keyfî uygulamaya açık olduğu için tartışmalıdır. Somut davranış tipleri sayılmalıdır.
• Sebep gerçekleşmiş olmalıdır. Çıkarma kararında dayanılan sebebin fiilen gerçekleştiği ispatlanmalıdır.
• Karar nisabı sağlanmalıdır. Şirket sözleşmesi aksini öngörmedikçe genel kurul kararı, temsil edilen oyların salt çoğunluğuyla alınır. Sözleşme ağırlaştırılmış nisap öngörebilir.
• Karar ilgiliye bildirilmelidir. Çıkarılan ortağa karar noter aracılığıyla veya ispatlanabilir başka bir yöntemle tebliğ edilmelidir.

Şirket sözleşmesine konulabilecek tipik çıkarma sebepleri şunlardır:

• Sermaye taahhüdünün veya ek ödeme yükümlülüğünün yerine getirilmemesi,
• Yan edim yükümlülüğünün sürekli ihlâli,
• Sözleşmesel rekabet yasağının ihlâli,
• Şirket sırlarının açıklanması,
• Şirket aleyhine asılsız ihbar ve şikâyetlerde bulunulması,
• Ortağın iflâs etmesi veya payının haczedilmesi,
• Ortağın şirketin faaliyetini engelleyen davranışlarda bulunması.

Çıkarma kararına karşı iptal davası

TTK m. 640 uyarınca çıkarılan ortak, kararın kendisine bildirilmesinden itibaren üç ay içinde çıkarma kararının iptali davası açabilir. Bu süre hak düşürücüdür.

İptal davasında incelenen başlıca hususlar:

• Şirket sözleşmesinde çıkarma sebebinin öngörülüp öngörülmediği,
• Dayanılan sebebin gerçekleşip gerçekleşmediği,
• Nisapların doğru uygulanıp uygulanmadığı,
• Çağrı ve gündem usulüne uyulup uyulmadığı,
• Kararın dürüstlük kuralına aykırı biçimde, örneğin ortağı bastırmak amacıyla alınıp alınmadığı,
• Eşit işlem ilkesinin ihlâl edilip edilmediği.

Ortak, kararın iptali yerine ya da yanında, ayrılma akçesinin uygun olmadığını ileri sürerek gerçek değerin belirlenmesini de isteyebilir.

Şirket sözleşmesinde çıkarma sebebi öngörülmemiş olsa dahi şirket çaresiz değildir. TTK m. 640 uyarınca şirketin istemi üzerine ortağın mahkeme kararıyla haklı sebebe dayanılarak şirketten çıkarılması saklıdır.

Bu davanın özellikleri:

• Davacı şirkettir. Dava, ortaklardan biri tarafından kendi adına değil, şirket tarafından açılır.
• Genel kurul kararı gerekir. TTK m. 621 uyarınca bir ortağın haklı sebepler dolayısıyla şirketten çıkarılması için mahkemeye başvurulması, temsil edilen oyların en az üçte ikisinin ve oy hakkı bulunan esas sermayenin tamamının salt çoğunluğunun bir arada bulunmasıyla alınacak kararı gerektirir.
• Haklı sebep aranır. Ortaklık ilişkisinin çekilmez hâle gelmiş olması gerekir.
• Hasım ortaktır. Dava, çıkarılması istenen ortağa karşı açılır.

Haklı sebep sayılabilecek hâller

• Ortağın şirkete karşı sadakat yükümlülüğünü ağır biçimde ihlâl etmesi,
• Şirketle rekabet eden faaliyet yürütmesi,
• Şirket müşterilerini ve çalışanlarını sistematik olarak ayartması,
• Şirket sırlarını rakiplere aktarması,
• Şirket aleyhine gerçek dışı beyanlarla ticari itibarı zedelemesi,
• Genel kurulların ve şirket faaliyetlerinin sürekli engellenmesi,
• Ortağın şirket malvarlığına zarar veren fiilleri,
• Ortaklar arasındaki güven ilişkisinin ortağın kusurlu davranışları nedeniyle tamamen ortadan kalkması.

Salt görüş ayrılığı, yönetime katılmama veya kişisel husumet tek başına haklı sebep sayılmaz. Mahkeme, çıkarmanın son çare olup olmadığını da değerlendirir. Daha hafif bir çözümle sorun giderilebiliyorsa çıkarma kararı verilmesi beklenmez.

Hangi yolla çıkarılmış olursa olsun, ortaklık sıfatı sona eren ortak ayrılma akçesine hak kazanır. TTK m. 641 uyarınca ayrılan ortak, esas sermaye payının gerçek değerine uyan ayrılma akçesini isteyebilir.

Gerçek değerin belirlenmesinde:

• Şirketin aktif ve pasiflerinin güncel değeri,
• Maddi olmayan varlıklar ve kazanç gücü,
• Devam eden dava ve takiplerden doğabilecek yükümlülükler

dikkate alınır. Değerleme, kural olarak ayrılmanın hüküm ifade ettiği tarih esas alınarak yapılır. Uyuşmazlık hâlinde değer mahkemece atanan bilirkişi heyetince belirlenir.

TTK m. 642 uyarınca ayrılma akçesinin muaccel olması, şirketin kullanılabilir öz kaynağının bulunması, payın devredilebilmesi veya sermayenin azaltılması gibi şartlara bağlıdır. Bu düzenleme, ödemenin şirketin sermayesini ve alacaklıların menfaatini zedelememesini amaçlar.

Ortağın şirkete borcu varsa, örneğin ödenmemiş sermaye taahhüdü veya ek ödeme borcu bulunuyorsa, bu tutarlar ayrılma akçesinden mahsup edilebilir.

Çıkarma kesinleştiğinde:

• Ortaklık sıfatı sona erer; oy hakkı ve kâr payı hakkı düşer.
• Ayrılan ortağın payı, şirket tarafından iktisap edilir, diğer ortaklara veya üçüncü kişiye devredilir ya da sermaye azaltımı yoluna gidilir.
• Durum pay defterine işlenir ve ticaret siciline tescil ettirilir.
• Ortak müdür ise müdürlük sıfatı için ayrıca karar alınması ve tescil edilmesi gerekir.
• Sır saklama yükümlülüğü devam eder.
• Ortaklık dönemine ilişkin kamu borcu sorumluluğu devam eder.

Çıkarma kararı, ortağın şirkete verdiği zarardan doğan tazminat sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Şirket, ayrıca tazminat davası açabilir.

TTK m. 636/3 uyarınca haklı sebeplerin varlığında her ortak şirketin feshini isteyebilir. Mahkeme, fesih istemi yerine davacı ortağa payının gerçek değerinin ödenmesine ve davacı ortağın şirketten çıkarılmasına ya da duruma uygun düşen ve kabul edilebilir başka bir çözüme karar verebilir.

Bu düzenleme, uygulamada çıkarmanın en sık gerçekleştiği hukuki zemindir. Şirketin feshi ekonomik değer kaybına yol açacağından mahkemeler çoğu zaman feshe değil, davacı ortağın payının bedeli ödenerek çıkarılmasına karar vermeyi tercih eder.

Çıkarma kararının iptali davası, haklı sebeple çıkarma davası ve ayrılma akçesine ilişkin uyuşmazlıklar ticari dava niteliğindedir; asliye ticaret mahkemesinde görülür. HMK m. 14/2 uyarınca şirket merkezinin bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir.

Çıkarma ve iptal davaları para alacağına ilişkin olmadığından TTK m. 5/A kapsamındaki dava şartı arabuluculuğa tabi değildir. Yalnız ayrılma akçesinin tahsiline yönelik bağımsız dava açılacaksa arabuluculuk dava şartıdır.

• Şirket sözleşmesinde çıkarma sebebi bulunmadan genel kurul kararıyla ortağı çıkarmaya çalışmak,
• Çıkarma sebeplerini sözleşmede çok genel ifadelerle düzenlemek,
• Çıkarma kararını ortağa ispatlanabilir biçimde tebliğ etmemek,
• Haklı sebeple dava için TTK m. 621 nisabını sağlamadan dava açmak,
• Davayı şirket yerine ortaklardan biri adına açmak,
• Çıkarma kararının iptali için üç aylık hak düşürücü süreyi kaçırmak,
• Ayrılma akçesini itibarî değer üzerinden hesaplamak,
• Çıkarmayı son çare olarak değil ilk adım olarak kullanmak,
• Ortağın şirkete olan borçlarını mahsup etmeyi ihmal etmek,
• Çıkarmayı tescil ettirmeyip sicilde eski ortaklık yapısını sürdürmek.

Ortağın çıkarılması, limited şirkette başvurulabilecek en ağır tedbirdir. Bu nedenle hem şirket hem çıkarılan ortak bakımından usul kuralları belirleyicidir. Şirket sözleşmesinde açık ve somut çıkarma sebeplerinin bulunması, kararın doğru nisapla alınması ve usulüne uygun tebliği, kararın ayakta kalmasını sağlayan unsurlardır.

Çıkarılan ortak bakımından ise en kritik nokta üç aylık hak düşürücü süredir. Bu süre kaçırıldığında, sebebin gerçekleşmemiş olması dahi kararı geçersiz kılmaz; geriye yalnız ayrılma akçesinin miktarına ilişkin tartışma kalır. Çıkarma sürecinin planlanması veya aleyhinize alınmış bir çıkarma kararının değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.