Limited Şirkette Ortağın Çıkması Nedir? Haklı Sebeple Çıkma Davası ve Ayrılma Akçesi

TTK m. 638 iki ayrı çıkma yolu düzenler:

1. Şirket sözleşmesine dayanan çıkma: Şirket sözleşmesi, ortaklara şirketten çıkma hakkını tanıyabilir ve bu hakkın kullanılmasını belirli şartlara bağlayabilir.
2. Haklı sebeple çıkma davası: Her ortak, haklı sebeplerin varlığında şirketten çıkmasına karar verilmesi için mahkemeye başvurabilir.

Bu iki yolun işleyişi tamamen farklıdır. Birincisinde ortak tek taraflı beyanla ayrılabilir; ikincisinde mahkeme kararı gerekir.

Şirket sözleşmesine dayanan çıkma

Şirket sözleşmesinde çıkma hakkı düzenlenmişse, ortak sözleşmedeki şartlar gerçekleştiğinde bu hakkı kullanabilir. Sözleşmede genellikle şu hususlar belirlenir:

• Çıkma hakkının hangi hâllerde doğacağı,
• Bildirimin şekli ve süresi,
• Ayrılma akçesinin hesaplanma yöntemi,
• Ödeme takvimi ve teminat.

Çıkma beyanı, şirkete yöneltilen tek taraflı bir irade açıklamasıdır. Beyanın ispatlanabilir biçimde şirkete ulaştırılması gerekir; noter ihtarnamesi tercih edilir.

Şirket sözleşmesinde çıkma hakkı bulunmasına rağmen şirket bunu kabul etmezse, ortak ortaklık sıfatının sona erdiğinin tespiti ve ayrılma akçesinin ödenmesi için dava açabilir.

Haklı sebeple çıkma davası

Şirket sözleşmesinde çıkma hakkı yoksa veya şartları gerçekleşmemişse ortağın tek yolu haklı sebeple çıkma davasıdır. Bu dava, şirkete karşı açılır ve mahkemenin ortağın şirketten çıkmasına karar vermesi istenir.

Haklı sebep olarak kabul edilebilecek başlıca hâller:

• Ortaklar arasındaki güven ilişkisinin sürekli biçimde ortadan kalkması,
• Ortağın bilgi alma ve inceleme haklarının sürekli engellenmesi,
• Yıllarca kâr dağıtılmaması ve buna karşılık şirket kaynaklarının yönetimdeki ortaklara aktarılması,
• Genel kurulun toplanmaması, ortağın şirket işlerinden tamamen dışlanması,
• Ortağa karşı şirket içinde sistematik baskı uygulanması,
• Şirketin işletme konusunun fiilen terk edilmesi,
• Ortağın payını devretmesinin haklı sebep olmaksızın sürekli engellenmesi,
• Şirketin kişisel çıkarlar doğrultusunda yönetilmesi.

Haklı sebep değerlendirmesi somut olaya göre yapılır. Tek bir olay yerine, sürekliliği bulunan bir davranış örüntüsünün ortaya konması davanın başarısını artırır. Bu nedenle dava öncesinde bilgi alma ve inceleme hakkının kullanılması, genel kurullarda muhalefet şerhi düşülmesi ve yazışmaların saklanması gerekir.

TTK m. 639 uyarınca bir ortak şirket sözleşmesindeki hükme dayanarak çıkma isteminde bulunduğu ya da haklı sebeple çıkma davası açtığı takdirde, müdürler diğer ortakları durumdan haberdar eder. Diğer ortaklar da aynı şartlarla çıkmaya katılabilir.

Çıkmaya katılmanın işleyişi:

• Müdürler, çıkma istemini gecikmeksizin diğer ortaklara bildirir.
• Diğer ortaklar, kanunda öngörülen süre içinde çıkmaya katılma isteminde bulunabilir.
• Katılan ortaklar, ilk çıkan ortakla eşit şartlarda ayrılma akçesine hak kazanır.
• Böylece ortaklar arasında eşitlik sağlanır ve yalnız bir ortağın avantajlı ayrılması önlenir.

Müdürlerin bu bildirimi yapmaması, diğer ortakların zarara uğramasına yol açarsa sorumluluk doğurur.

TTK m. 641 uyarınca ortak şirketten ayrıldığı takdirde, esas sermaye payının gerçek değerine uyan ayrılma akçesini istem hakkını haizdir. Şirket sözleşmesinde öngörülen ayrılma hakkı dolayısıyla ayrılma akçesi bakımından farklı bir düzenleme öngörülebilir.

Gerçek değer, payın itibarî değeri değildir. Hesaplamada dikkate alınan unsurlar şunlardır:

• Şirketin aktif ve pasiflerinin güncel piyasa değeri,
• Taşınmaz, araç, makine ve stokların rayiç değeri,
• Marka, müşteri portföyü ve benzeri maddi olmayan varlıklar,
• Şirketin kazanç gücü ve gelecek dönem beklentileri,
• Şüpheli alacaklar ve karşılıklar,
• Devam eden dava ve icra dosyalarından doğabilecek yükümlülükler,
• Kayıt dışı varlık ve borçlar.

Değerleme tarihi kural olarak ayrılmanın hüküm ifade ettiği tarihtir. Uygulamada değer, mahkemece atanan bilirkişi heyeti tarafından belirlenir. Ortağın kendi hazırlattığı değerleme raporu, yaklaşık ispat ve müzakere aracı olarak işlev görür.

TTK m. 642 uyarınca ayrılma akçesinin muaccel olması belirli şartlara bağlıdır. Bunun temel amacı, ayrılan ortağa yapılacak ödemenin şirketin ve alacaklılarının menfaatini tehlikeye düşürmemesidir.

Ayrılma akçesinin muaccel olabilmesi için:

• Şirketin kullanılabilir bir öz kaynağa sahip olması,
• Ayrılan ortağın esas sermaye payının devredilebilmesi,
• Esas sermayenin, kanuni sınırlar içinde azaltılmış olması

gibi hâllerden birinin gerçekleşmesi aranır. Bu şartlar gerçekleşene kadar ayrılma akçesinin ödenmeyen kısmı, şirkete karşı bir alacak olarak kalır ve şirketin öz kaynak durumu elverdiği ölçüde ödenir.

Uygulamada bu düzenleme, ayrılan ortağın uzun süre tahsilat yapamamasına yol açabilir. Bu nedenle:

• Şirket sözleşmesine ödeme takvimi ve teminat hükümleri konulması,
• Ayrılma anlaşması yapılabiliyorsa taksit, faiz ve teminat şartlarının belirlenmesi,
• Şirketin öz kaynak durumunun düzenli izlenmesi

önerilir. Ayrılma akçesi alacağı için koşulları varsa ihtiyati haciz veya ihtiyati tedbir istenebilir.

Çıkma kararının kesinleşmesiyle:

• Ortaklık sıfatı sona erer; oy hakkı ve kâr payı hakkı düşer.
• Ayrılan ortağın payı, şirketin öz kaynak durumuna göre şirketçe iktisap edilir, diğer ortaklara veya üçüncü kişiye devredilir ya da sermaye azaltımına gidilir.
• Durum ticaret siciline tescil ettirilir ve pay defterine işlenir.
• Ayrılan ortağın sır saklama yükümlülüğü devam eder.
• Şirket sözleşmesinde ek ödeme yükümlülüğü varsa, ayrılan ortağın sorumluluğu kanunda öngörülen süre boyunca sürebilir.
• Kamu alacakları bakımından, ortaklık dönemine ilişkin sorumluluk devam eder.

Ortak müdür sıfatını da taşıyorsa, çıkma ile müdürlük kendiliğinden sona ermez; ayrı bir genel kurul kararı ve tescil gerekir.

Haklı sebeple çıkma davası ile ayrılma akçesinin tespiti ve tahsili davaları ticari dava niteliğindedir; asliye ticaret mahkemesinde görülür. HMK m. 14/2 uyarınca şirket merkezinin bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir.

Çıkma davası bir yenilik doğuran dava olduğundan ve konusu bir miktar paranın ödenmesi olmadığından TTK m. 5/A kapsamındaki dava şartı arabuluculuğa tabi değildir. Buna karşılık yalnız ayrılma akçesinin tahsiline yönelik bağımsız bir dava açılacaksa, konusu para alacağı olduğundan arabuluculuk dava şartıdır.

• Çıkma beyanını sözlü yapıp ispat edememek,
• Şirket sözleşmesindeki çıkma hükmünü hiç incelememek,
• Haklı sebep iddialarını belgeye dayandırmadan dava açmak,
• Dava öncesinde bilgi alma ve inceleme hakkını kullanmamak,
• Genel kurullarda muhalefet şerhi düşmeyerek delil oluşturmamak,
• Ayrılma akçesini itibarî değer üzerinden hesaplamak,
• Değerleme tarihini yanlış belirlemek,
• Muacceliyet şartlarını dikkate almadan ödeme beklentisi kurmak,
• Ayrılma akçesi için teminat ve ödeme takvimi düzenlememek,
• Çıkma sonrası müdürlük sıfatını sona erdirmemek.

Çıkma, limited şirkette kilitlenmiş ortak için tasarlanmış bir çıkış kapısıdır. Buna karşılık kapının açılması iki şeye bağlıdır: haklı sebebin belgeyle ortaya konması ve ayrılma akçesinin gerçek değer üzerinden doğru hesaplanması. Bu iki başlıktan biri eksik kaldığında dava ya reddedilir ya da yıllar sonra tahsil edilemeyen bir alacakla sonuçlanır.

Bu nedenle çıkma sürecine, dava dilekçesinden çok önce başlanmalıdır: bilgi alma talepleri, genel kurul muhalefetleri, yazışmalar ve mali kayıtlar önceden toplanmalıdır. Somut durumunuzun değerlendirilmesi ve strateji belirlenmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.