Hafta Tatili Ücreti Alacağı Nedir? Şartları, Hesaplanması ve İspatı

Hafta tatili ücretine hak kazanmak için işçinin, tatil gününden önceki yedi günlük zaman dilimi içinde kanunda öngörülen çalışma günlerinde çalışmış olması gerekir. Çalışılmayan hafta tatili günü için işçiye, bir iş karşılığı olmaksızın bir günlük ücreti tam olarak ödenir.

Kanun, bazı hâllerde fiilen çalışılmasa da işçiyi çalışmış gibi sayar. Bunlar arasında şunlar yer alır:

• Günlük çalışma sürelerine sayılan zamanlar,
• Hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günleri,
• Kanundan veya sözleşmeden doğan ücretli izin süreleri,
• Hekim raporuyla belgelenen hastalık izinlerinin bir bölümü,
• İşverenin faaliyetini durdurması nedeniyle çalışılmayan zorunlu günler,
• Kadın işçilerin doğum öncesi ve sonrası kanuni izin süreleri.

Bu düzenlemenin sonucu şudur: İşçi hafta boyunca raporlu olsa dahi hafta tatili ücretine hak kazanabilir. İşveren, “çalışmadı” gerekçesiyle bu ücreti kesemez.

Hafta tatili, kural olarak çalışılmaması gereken bir gündür. Ancak uygulamada işçilerin hafta tatilinde çalıştırıldığı sık görülür. Bu durumda çalışma karşılıksız kalmaz; ilave ücret doğar.

Hafta tatilinde yapılan çalışma, haftalık kırk beş saatlik yasal süre aşılmamış olsa dahi fazla çalışma sayılır. Çünkü kanun, hafta tatilini çalışılamayacak bir gün olarak öngörmüştür. Bu nedenle hafta tatilinde çalışan işçiye, çalışması karşılığında yüzde elli zamlı ücret ödenmesi gerekir.

Hesaplama, işçinin ücretinin aylık mı yoksa günlük mü ödendiğine göre değişir.

Ücreti aylık ödenen işçide: Ay içindeki hafta tatili günlerinin ücreti zaten aylık ücretin içinde ödenmiş sayılır. Bu nedenle hafta tatilinde çalışılması hâlinde, çalışma karşılığı olarak ilave bir buçuk yevmiye hesaplanır. Yani çalışılan her hafta tatili günü için günlük çıplak brüt ücretin 1,5 katı ödenmelidir.

Ücreti günlük veya saatlik ödenen işçide: Çalışılmayan hafta tatili için bir yevmiye ayrıca ödenir. Hafta tatilinde çalışılmışsa, tatil ücretine ek olarak çalışma karşılığı bir buçuk yevmiye daha hesaplanır.

Hesaplamada dikkat edilmesi gereken noktalar şunlardır:

• Esas alınacak ücret, çıplak brüt ücrettir. Yol, yemek, prim gibi ekler bu hesaba katılmaz.
• Hesap, her dönemde geçerli olan ücret üzerinden yapılır; son ücret tüm çalışma süresine uygulanmaz.
• Aynı gün hem hafta tatili ücreti hem de fazla çalışma ücreti hesaplanamaz. Aksi hâlde mükerrer ödeme doğar.
• İşçinin haftalık çalışma süresi hesaplanırken ara dinlenmeleri düşülür.

Hafta tatilinde çalışıldığı iddiasını ispat yükü işçidedir. Bununla birlikte iş yargısında ispat, sıkı senetle ispat kurallarına bağlı değildir; her türlü delil kullanılabilir.

Başlıca deliller şunlardır:

• İşyeri giriş çıkış kayıtları ve turnike verileri,
• Puantaj cetvelleri ve vardiya çizelgeleri,
• Ücret bordroları ve banka ödeme kayıtları,
• Kamera kayıtları, iş programı ve görev yazıları,
• Kurumsal e-posta, mesajlaşma ve iş takip sistemi kayıtları,
• Tanık beyanları.

İşyerinde giriş çıkış kaydı tutuluyorsa bu kayıt esas alınır; işveren bu kayıtları sunmaktan kaçınırsa bu durum aleyhine değerlendirilebilir. Yazılı kayıt yoksa hafta tatili çalışması tanıkla ispat edilebilir. Tanıkların, işçinin çalıştığı dönemde aynı işyerinde bulunmuş olmaları ve beyanlarının kendi çalışma dönemleriyle sınırlı değerlendirilmesi gerekir.

Ücret bordrosunda hafta tatili ücreti tahakkuk ettirilmiş, bordro işçi tarafından ihtirazi kayıt konulmadan imzalanmış ve ödeme yapılmışsa, kural olarak o dönem için hafta tatili alacağı tanıkla ispat edilemez. Bu dönemler bakımından işçinin elinde yazılı delil bulunması gerekir.

Buna karşılık:

• Bordroda hafta tatili sütunu hiç yoksa veya sıfır gösterilmişse tanıkla ispat mümkündür.
• Bordro imzasızsa ve ödemenin banka üzerinden yapıldığı gösterilemiyorsa bordroya sınırlı değer verilir.
• Bordroda gösterilen tutar ile banka hesabına yatan tutar örtüşmüyorsa bu çelişki işçi lehine değerlendirilebilir.
• Her ay değişmeyen, sabit ve maktu bir hafta tatili tahakkuku, gerçek çalışmayı yansıtmadığı gerekçesiyle sorgulanabilir.

Hafta tatili çalışmasının tanık beyanlarına dayanılarak, yani yazılı belge olmaksızın hesaplanması hâlinde, hükmedilecek tutardan takdiri indirim yapılması yerleşik bir uygulamadır. Bunun gerekçesi, tanık beyanlarının uzun yıllara ilişkin çalışmayı gün gün yansıtamaması ve işçinin izin, rapor, resmî tatil gibi nedenlerle tüm dönem boyunca kesintisiz çalışmasının hayatın olağan akışına aykırı olmasıdır.

Buna karşılık, çalışmanın işyeri kayıtlarıyla veya giriş çıkış verileriyle kesin biçimde belirlendiği hâllerde indirim uygulanması beklenmez. İndirimin oranı somut olayın özelliklerine göre hâkim tarafından takdir edilir.

Hafta tatili ücreti, geniş anlamda ücret niteliğindedir ve beş yıllık zamanaşımına tabidir. Süre, her bir alacağın muaccel olduğu tarihten, yani ilgili ücret ödeme döneminden itibaren işlemeye başlar.

Bunun pratik sonucu önemlidir: On yıl çalışmış bir işçi, dava tarihinden geriye doğru yalnız beş yıllık dönemin hafta tatili alacağını talep edebilir. Daha eski dönemler zamanaşımı def’i ileri sürüldüğünde reddedilir.

Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlenmesine kadar geçen sürede zamanaşımı durur. Zamanaşımı def’inin cevap dilekçesinde ileri sürülmesi gerekir; sonradan ileri sürülmesi kural olarak karşı tarafın açık muvafakatine veya ıslaha bağlıdır.

Hafta tatili alacağı davasında görevli mahkeme iş mahkemesidir. Yetkili mahkeme, davalı işverenin yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer mahkemesidir.

Dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Arabuluculuk süreci anlaşmazlıkla sonuçlanırsa son tutanağın aslı veya onaylı örneği dava dilekçesine eklenmelidir. Eklenmezse mahkeme bir haftalık kesin süre verir; bu süre içinde de sunulmazsa dava usulden reddedilir.

• Hafta tatilinin mutlaka pazar günü olması gerektiğini düşünmek.
• Aynı gün için hem fazla mesai hem hafta tatili ücreti talep ederek mükerrer hesaplama yapmak.
• Hesabı giydirilmiş ücret üzerinden yapmak.
• Bordroda maktu ve değişmeyen hafta tatili tahakkuku göstererek gerçek çalışmayı belgelemediğini fark etmemek.
• Giriş çıkış kayıtlarını saklamamak veya davada sunmamak.
• Zamanaşımı def’ini cevap dilekçesinde ileri sürmeyi unutmak.
• İşçinin, dava açmayı geciktirerek beş yıllık dönemin bir kısmını kaybetmesi.
• Arabuluculuk tutanağında alacak kalemlerini ayrı ayrı göstermemek.

Hafta tatili alacağı, kayıt düzeninin zayıf olduğu işyerlerinde en çok uyuşmazlık doğuran kalemlerden biridir. İşveren açısından çözüm, giriş çıkış kayıtlarının düzenli tutulması ve bordroların gerçek çalışmayı yansıtmasıdır. Maktu ve değişmeyen tahakkuklar, kâğıt üzerinde koruma sağlıyor görünse de yargılamada güven vermez.

İşçi açısından ise beklemek her zaman kayıptır. Beş yıllık zamanaşımı geriye doğru işlediğinden, her geçen ay talep edilebilir dönemin bir bölümünü ortadan kaldırır. Hafta tatili ve diğer işçilik alacaklarınıza ilişkin değerlendirme için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.