Ulusal Bayram ve Genel Tatil (UBGT) Ücreti Alacağı Nedir?

Ulusal bayram ve genel tatil günleri, 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun’da belirlenmiştir. Bu günler üç grupta toplanır:

Ulusal bayram: 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı. Bu bayram 28 Ekim günü saat 13.00’ten itibaren başlar ve 29 Ekim günü de devam eder.

Resmî bayramlar:

• 1 Ocak Yılbaşı,
• 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı,
• 1 Mayıs Emek ve Dayanışma Günü,
• 19 Mayıs Atatürk’ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı,
• 15 Temmuz Demokrasi ve Millî Birlik Günü,
• 30 Ağustos Zafer Bayramı.

Dinî bayramlar: Ramazan Bayramı (arife günü saat 13.00’ten itibaren üç buçuk gün) ve Kurban Bayramı (arife günü saat 13.00’ten itibaren dört buçuk gün).

Arife günlerinin öğleden sonrasının tatil sayılması, hesaplamada yarım gün olarak dikkate alınır. İdari izin kararlarıyla uzatılan “köprü” günleri ise kanunen genel tatil değildir; bu günler için ilave ücret doğmaz, ancak bu günlerde çalışılması hâlinde haftalık çalışma süresi hesabında dikkate alınır.

Kanun, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde işyerlerinde çalışılıp çalışılmayacağının toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmeleriyle kararlaştırılacağını öngörür. Sözleşmede böyle bir hüküm yoksa tatil günlerinde çalıştırılabilmek için işçinin onayı gerekir.

Bunun pratik sonuçları şunlardır:

• İş sözleşmesinde açık hüküm yoksa işçi, bayram günü çalışmayı reddedebilir.
• Reddetme, tek başına devamsızlık sayılmaz ve haklı fesih sebebi oluşturmaz.
• Sözleşmede genel bir yetki bulunuyorsa işçi, bu çalışmayı yerine getirmekle yükümlüdür; ancak ücreti yine zamlı ödenir.
• Onayın her yıl yenilenmesi zorunlu değildir; ancak sözleşmedeki hükmün açık olması gerekir.

Kanuna göre, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışmayan işçilere o günün ücreti bir iş karşılığı olmaksızın tam olarak ödenir. Tatil gününde çalışan işçiye ise her gün için ayrıca bir günlük ücreti ödenir.

Bunun anlamı şudur: Ücreti aylık ödenen bir işçi bayram gününde çalışırsa, o günün ücreti zaten maaşının içinde yer aldığından, çalışması karşılığında ilave bir yevmiye daha hesaplanır.

Hesaplama adımları:

1. İlgili dönemdeki brüt çıplak ücret belirlenir.
2. Aylık ücret 30’a bölünerek günlük brüt ücret bulunur.
3. Günlük ücret, çalışılan tatil günü sayısıyla çarpılır.
4. Arife günlerinin yarım günleri orantılı hesaplanır.
5. Bulunan tutar üzerinden yasal kesintiler yapılır.

Hesapta dikkat edilecek noktalar:

• Esas alınan ücret çıplak brüt ücrettir; prim, yol, yemek gibi ekler dâhil edilmez.
• Her dönem için o dönemde geçerli olan ücret kullanılır.
• Tatil gününde ayrıca günlük normal çalışma süresini aşan çalışma yapılmışsa, aşan kısım için fazla çalışma ücreti de gündeme gelebilir.
• Aynı gün için hem hafta tatili hem genel tatil ücreti hesaplanamaz.

UBGT ücreti tatil günlerinde fiilen çalışılmasına bağlı olduğundan, işçinin yıllık izinde, raporlu veya ücretsiz izinde olduğu tatil günleri için ilave ücret doğmaz.

Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışıldığını ispat yükü işçidedir. İş yargısında ispat serbestisi geçerli olduğundan her türlü delil kullanılabilir.

Başlıca deliller:

• İşyeri giriş çıkış kayıtları, turnike ve kart okuma verileri,
• Puantaj ve vardiya çizelgeleri,
• Bayram günlerine ait iş programı, sevk irsaliyesi, üretim veya satış kaydı,
• İşyerine ait mesajlaşma, e-posta ve iş takip kayıtları,
• Ücret bordroları ve banka hesap hareketleri,
• Tanık beyanları.

İşyerinin niteliği de değerlendirmede önemlidir. Kesintisiz üretim yapan fabrikalar, hastaneler, oteller, restoranlar, güvenlik hizmetleri ve perakende mağazaları gibi tatil günlerinde faaliyeti süren işyerlerinde çalışmanın varlığı daha kolay kabul edilir. Buna karşılık resmî tatillerde tamamen kapanan bir işyerinde çalışma iddiası daha güçlü delil gerektirir.

Bordroda genel tatil ücreti tahakkuk ettirilmiş, bordro işçi tarafından ihtirazi kayıt konulmadan imzalanmış ve ödeme yapılmışsa, o dönem için alacak tanıkla ispat edilemez. Bu dönemler bakımından işçinin yazılı delil sunması gerekir.

Bordroda hiç tahakkuk bulunmuyorsa veya sıfır gösterilmişse tanıkla ispat yolu açıktır. Bordrodaki tutar ile banka hesabına yatan tutarın örtüşmemesi de bordronun ispat gücünü zayıflatır.

Genel tatil alacağının tanık beyanına dayanılarak belirlendiği hâllerde, hesaplanan tutardan takdiri indirim yapılması mümkündür. Ancak uygulamada genel tatil günlerinin sayısı sınırlı ve belirli olduğundan, fazla mesai alacağına göre daha düşük oranda indirim yapıldığı ya da hiç indirim uygulanmadığı görülür. Çalışmanın işyeri kayıtlarıyla kesin biçimde belirlenmesi hâlinde indirim gündeme gelmez.

UBGT ücreti, geniş anlamda ücret niteliğinde olduğundan beş yıllık zamanaşımına tabidir. Süre, her bir tatil ücretinin muaccel olduğu tarihte işlemeye başlar. Bu nedenle işçi, dava tarihinden geriye doğru yalnız beş yıllık dönemi talep edebilir.

Arabuluculuk bürosuna başvuru tarihinden son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur. Zamanaşımı def’i işveren tarafından cevap dilekçesinde ileri sürülmelidir.

• Görevli mahkeme: iş mahkemesi.
• Yetkili mahkeme: davalı işverenin yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer mahkemesi.
• Arabuluculuk: İşçi alacağı olduğundan dava açılmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır.
• Faiz: Geniş anlamda ücret sayıldığından, yerleşik uygulamada mevduata uygulanan en yüksek faiz yürütülür.

Faiz başlangıcı bakımından işverenin temerrüde düşürülüp düşürülmediği önemlidir. İhtarname çekilmişse ihtar tarihi, aksi hâlde dava veya talep artırım tarihi esas alınır.

• İdari izinle uzatılan köprü günlerini genel tatil sayarak hesaplama yapmak.
• Arife günlerini tam gün kabul etmek.
• Aynı güne hem hafta tatili hem genel tatil ücreti yazarak mükerrer talep oluşturmak.
• Hesabı giydirilmiş ücret üzerinden yapmak.
• Yıllık izinde veya raporda geçen tatil günleri için ilave ücret istemek.
• İşverenin bordroda her ay sabit ve maktu UBGT tahakkuku göstermesi.
• İş sözleşmesinde tatilde çalışma konusunda hüküm bulunmamasına rağmen işçiyi zorlamak.
• Beş yıllık zamanaşımı nedeniyle kaybedilecek dönemi göz ardı ederek davayı geciktirmek.

Ulusal bayram ve genel tatil ücreti, gün sayısı belirli olduğu için hesaplanması görece kolay, buna karşılık ispatı işyeri kayıtlarının niteliğine sıkı biçimde bağlı bir alacaktır. İşveren açısından en sağlıklı yol, tatil günlerinde çalışan işçilerin listesinin tutulması, bordroda gerçek gün sayısının tahakkuk ettirilmesi ve ödemenin banka üzerinden yapılmasıdır.

İşçi açısından ise tatil günlerinde çalışıldığını gösteren kayıtların zamanında toplanması belirleyicidir. Beş yıllık zamanaşımı geriye doğru işlediğinden gecikme doğrudan hak kaybına yol açar. Alacaklarınızın kapsamı ve hesabı konusunda Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.