İhtiyati Tedbir Kararının Kapsamı, Gerekçesi ve Kanun Yolu: HMK Madde 391
· ≈3 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
İhtiyati tedbir kararının türleri, ölçülülük, gerekçe, teminat, kararın açık içeriği ve ret veya yüzüne karşı verilen karara istinaf açıklanır.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 391
İhtiyati tedbir kararı
(1) Mahkeme, tedbire konu olan mal veya hakkın muhafaza altına alınması veya bir yediemine tevdii ya da bir şeyin yapılması veya yapılmaması gibi, sakıncayı ortadan kaldıracak veya zararı engelleyecek her türlü tedbire karar verebilir.
(2) İhtiyati tedbir kararında;
a) İhtiyati tedbir talep edenin, varsa kanuni temsilcisi ve vekilinin ve karşı tarafın adı, soyadı ve yerleşim yeri ile talep edenin Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası,
b) Tedbirin, açık ve somut olarak hangi sebebe ve delillere dayandığı,
c) Tereddüde yer vermeyecek şekilde, neyin üzerinde ve ne tür bir tedbire karar verildiği,
ç) Talepte bulunanın, ne tutarda ve ne türde bir teminat göstereceği,
yazılır.
(3) (Değişik:22/7/2020-7251/40 md.) İhtiyati tedbir talebinin reddi kararı gerekçeli olarak verilir ve bu karara karşı kanun yoluna başvurulabilir. Yüzüne karşı aleyhine ihtiyati tedbir kararı verilen taraf da kanun yoluna başvurabilir. Bu başvurular öncelikle incelenir ve kesin olarak karara bağlanır.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
İhtiyati tedbir, yargılama sürerken hakkın fiilen anlamsız hâle gelmesini önler. Ancak geçici koruma, davanın sonucunu peşinen gerçekleştiren sınırsız bir yetki değildir. Karar, tehlikeyle orantılı, uygulanabilir ve tereddütsüz olmalıdır.
i. Hukuki Çerçeve ve Kavram
Mahkeme, tedbire konu mal veya hakkı muhafaza altına alma, yediemine bırakma, bir şeyin yapılmasını veya yapılmamasını emretme gibi önlemler alabilir. Sayım örnekleyicidir; hâkim tehlikeyi giderecek başka bir tedbire de karar verebilir. Ölçüt, talep edenin korunması ile karşı tarafın mülkiyet ve faaliyet özgürlüğü arasındaki dengedir.
ii. İlgili Mevzuat Hükümleri
HMK 391/1, sakıncayı ortadan kaldıracak veya zararı engelleyecek her türlü tedbire karar verilebileceğini düzenler. Kararda tarafların kimlik ve adresleri, tedbirin somut sebep ve delilleri, tedbir konusu ile tedbirin türü ve gösterilecek teminat açıkça yazılmalıdır. HMK 391/3 uyarınca tedbir talebinin reddi ve yüzüne karşı aleyhine tedbir verilen tarafın başvurusu kanun yoluna tabidir; başvuru öncelikle incelenir ve kesin karara bağlanır.
iii. Düzenlemenin Kapsamı
Tedbir, uyuşmazlık konusu hakla bağlantılı olmalıdır. Para alacağının tahsilini güvence altına almak için kural olarak İİK’daki ihtiyati haciz kurumu kullanılır. Davalının uyuşmazlıkla ilgisiz bütün malvarlığına genel tedbir konulması ölçüsüz olabilir. Eda veya düzenleme amaçlı tedbir mümkündür; fakat nihai hükümden sonra da kalıcı sonuç doğuracak şekilde davanın esasını tamamen karşılamamalıdır.
iv. Başvuru ve İnceleme Usulü
Talep eden, HMK 390 uyarınca tedbir sebebini ve istediği türü açıkça göstermeli, esas hakkındaki haklılığını yaklaşık ispat etmelidir. Mahkeme kararı infaz edilebilir ayrıntıda kurmalı; tapu, sicil, banka hesabı, pay veya işlem açıkça tanımlanmalıdır. Teminatın türü ve miktarı yazılmalı, teminatsız karar veriliyorsa kanuni gerekçe gösterilmelidir.
v. Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
vi. İspat, Delil ve Dosya Yönetimi
Sözleşme, sicil kayıtları, devir hazırlığını gösteren belgeler, ihtarnameler, banka hareketleri, fotoğraf ve teknik raporlar yaklaşık ispat aracı olabilir. Salt kuşku veya “mal kaçırabilir” iddiası yeterli değildir. Tehlikenin yakınlığı ile istenen önlemin bağlantısı belgelenmelidir.
vii. Yargıtay, Anayasa Mahkemesi ve Bölge Adliye Mahkemesi Uygulaması
Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 17.02.2020 tarihli, 2019/6228 E., 2020/1362 K. sayılı kararında ihtiyati tedbir kararı verme yetkisinin kanunun açıkça izin verdiği hâller dışında mahkemelere ait olduğu; tüketici hakem heyetinin tedbir kararı veremeyeceği belirtilmiştir. Karar, esas uyuşmazlık hakem heyeti sınırında kalsa bile geçici koruma talebinin görevli mahkemece incelenmesi gerektiğini ortaya koyar.
viii. Doktrindeki Görüşler ve Uygulamadaki Tartışmalar
Yaklaşık ispat, iddianın doğru varsayılması değildir. Hâkim, mevcut belgelerle hakkın varlığı ve tehlikenin gerçekleşme ihtimali konusunda kuvvetli bir ilk kanaat edinmelidir. Tedbirin geçiciliği, gerekçesiz ve sınırsız önlem alınmasına izin vermez.
ix. Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gerekenler
Dilekçede “tüm malvarlığına tedbir” yerine somut sicil kaydı ve istenen yasak yazılmalıdır. Kararın uygulanacağı kurumun tereddüt etmeyeceği bilgiler sunulmalı, teminat ve infaz süresi aynı gün takip edilmelidir.
x. Sık Yapılan Hatalar
- İhtiyati haciz yerine ölçüsüz ihtiyati tedbir istemek
- Tedbir konusunu ve sicil bilgilerini belirsiz bırakmak
- Yaklaşık ispatı salt iddiayla karıştırmak
- Teminat hakkında karar kurmamak
- İnfaz ve esas dava açma sürelerini takip etmemek
xi. Hukuki Değerlendirme
İyi bir tedbir kararı, güçlü görünmesinden çok doğru hedefe yönelmesiyle etkilidir. Hakkı koruyacak en dar önlem seçilmeli, kararın gerekçesi ve infazı açık olmalıdır.
xii. Sonuç
Bu tür uyuşmazlıklarda sürelerin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
xiii. Kaynak ve Doğrulama Notları
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 389-399
- Yargıtay 3. HD, 17.02.2020, 2019/6228 E., 2020/1362 K.
- Kaynak PDF: blog-mevzuat-hmk-madde-391-ihtiyati-tedbir-karari-e8ec21fa.pdf
Sık Sorulan Sorular
Tehlikeyi daha ölçülü biçimde giderecek tedbiri seçebilir; talebin özünü aşmamalıdır.
Konular
Birlikte değerlendirilmesi gereken konular
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Geçici Hukuki Korumalar kısmında (m. 389-406) yer alır.
İhtiyati Tedbir — İlgili Maddeler
Atıf Ağı — İlgili Maddeler
Bu maddenin metninde anılan ve bu maddeye atıf yapan diğer HMK maddeleri; ikinci ve üçüncü derece, aradaki maddeler üzerinden.
Aynı Hükümleri Uygulayan Yazılar
Hukuk Sözlüğünde
Bu yazının dayandığı maddelere dayanan terimlerin sade açıklamaları.