HMK 406 Kapsamında Diğer Geçici Hukuki Korumalar

Mahkeme gerekli hâllerde mal veya haklarla ilgili defter tutulmasına ya da mühürleme işlemi yapılmasına karar verebilir. Bunun yanında ihtiyati haciz, muhafaza tedbirleri ve geçici düzenleme niteliğindeki kararlar gibi özel kanunlarda yer alan koruma yolları kendi hükümlerine tabidir.

Bu düzenlemenin temel amacı, farklı koruma kurumlarının birbirinin yerine kullanılmasını önlemektir. Para alacağını güvence altına almak için kural olarak ihtiyati haciz; uyuşmazlık konusu mal veya hakkın aynen korunması için ise ihtiyati tedbir gündeme gelir.

Defter tutma, malvarlığının kapsamını belirlemek ve sonradan ortaya çıkabilecek kaçırma, değiştirme veya karışma riskini azaltmak amacıyla uygulanır. Mühürleme ise özellikle fiziki malların bulunduğu yerin korunması ve müdahalenin önlenmesi için kullanılabilir.

Talepte bulunan kişi, korunması gereken mal veya hakkı, tehlikenin niteliğini ve istenen önlemin neden ölçülü olduğunu somutlaştırmalıdır. Belirsiz, tüm malvarlığını sınırsız biçimde kapsayan veya karşı tarafın faaliyetini gereksiz yere durduran talepler ölçülülük yönünden reddedilebilir.

İhtiyati tedbir HMK 389 ve devamı maddelerinde düzenlenir. Uyuşmazlık konusu mal veya hak üzerinde, kararın uygulanmasını güvence altına alan geçici bir düzenleme oluşturur. İhtiyati haciz ise İcra ve İflas Kanunu'nun 257 ve devamı maddelerinde düzenlenen, para alacağının tahsilini güvence altına alan özel bir koruma yoludur.

Para alacağı için borçlunun tüm mallarının devrini önleyen genel bir ihtiyati tedbir istenmesi çoğu durumda doğru değildir. Alacağın şartları varsa ihtiyati haciz talep edilmelidir. Tersine, mülkiyeti tartışmalı belirli bir taşınmazın devrini önlemek için ihtiyati haciz değil, uyuşmazlık konusuna yönelik ihtiyati tedbir değerlendirilir.

İİK 257 uyarınca rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş para alacaklarında ihtiyati haciz istenebilir. Vadesi gelmemiş alacaklarda ise borçlunun belirli yerleşim yerinin bulunmaması, mal kaçırma veya kaçma hazırlığı gibi kanunda sayılan özel hâller aranır. Mahkeme alacağın varlığı konusunda yaklaşık ispat düzeyinde kanaat edinir ve çoğu durumda teminat gösterilmesine karar verir.

Aile hukuku, şirketler hukuku, miras hukuku, fikri mülkiyet, icra-iflas ve ticaret hukukunda özel geçici koruma hükümleri vardır. Özel düzenleme bulunan alanda öncelikle o hüküm uygulanır. HMK 406, özel koruma yolunu HMK'daki ihtiyati tedbir hükümlerine dönüştüren genel bir yetki vermez.

Görev ve yetki, talebin dayandığı asıl hak ile özel kanundaki düzenlemeye göre belirlenir. Dava açılmadan önce istenen korumada esas hakkında görevli ve yetkili mahkeme; dava açıldıktan sonra ise davaya bakan mahkeme çoğu kez yetkilidir. İhtiyati hacizde İİK'nın özel görev ve yetki kuralları ayrıca incelenmelidir.

Geçici hukuki korumalarda tam ispat değil, çoğu zaman yaklaşık ispat aranır. Ancak "yaklaşık ispat" hiçbir belge sunmadan soyut iddiada bulunmak anlamına gelmez. Sözleşme, fatura, banka kaydı, yazışma, tapu kaydı, ticari defter ve somut risk göstergeleri dosyaya sunulmalıdır.

Mahkeme, haksız koruma nedeniyle karşı tarafın uğrayabileceği zararı güvence altına almak için teminat isteyebilir. Kararın süresinde uygulanmaması veya esas davanın kanuni sürede açılmaması korumanın kalkmasına yol açabilir.

Yargıtay uygulamasında ihtiyati tedbir ile ihtiyati haczin amaç, konu ve sonuçlarının farklı olduğu vurgulanır. Uyuşmazlık konusu olmayan malvarlığına sırf para alacağını güvence altına almak için tedbir konulması, özel koruma kurumlarının birbirine karıştırılması olarak değerlendirilir.

• Para alacağı için ihtiyati haciz yerine ihtiyati tedbir istemek.
• Uyuşmazlık konusu ile koruma talebi arasında bağ kurmamak.
• Somut tehlikeyi ve aciliyeti belgelememek.
• Özel kanundaki süre ve teminat hükümlerini gözden kaçırmak.
• Ölçüsüz biçimde borçlunun tüm faaliyetini durduracak koruma istemek.
• Kararın uygulanması ve esas davanın açılması için öngörülen süreleri takip etmemek.

Geçici hukuki koruma talebinde en önemli mesele, doğru kurumu seçmektir. Yanlış koruma türü talep edildiğinde güçlü bir alacak veya hak iddiası bulunsa dahi başvuru reddedilebilir. Talebin konusu, risk, ölçülülük, teminat ve özel kanun hükümleri birlikte kurulmalıdır.

Malvarlığının kaçırılması, delillerin veya malların değişmesi ya da hükmün etkisiz kalması riski bulunan uyuşmazlıklarda hızlı ve doğru başvuru önemlidir. Somut olayınızın uygun geçici koruma yolu bakımından değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.