HMK 406 Kapsamında Diğer Geçici Hukuki Korumalar
· ≈4 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
Defter tutma, mühürleme, ihtiyati haciz ve özel geçici koruma yolları HMK 406 çerçevesinde, tedbir-haciz ayrımıyla açıklanmaktadır.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 406
Diğer geçici hukuki korumalar
(1) Mahkemece, gerekli hâllerde, mal veya haklarla ilgili defter tutulmasına ya da mühürleme işleminin yapılmasına karar verilebilir.
(2) İhtiyati haciz, muhafaza tedbirleri ve geçici düzenleme niteliğindeki kararlar gibi geçici hukuki korumalara ilişkin diğer kanunlarda yer alan özel hükümler saklıdır.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
Bir dava sonunda verilecek kararın etkili olabilmesi, dava sürerken malvarlığının veya uyuşmazlık konusunun korunmasına bağlı olabilir. HMK 406, ihtiyati tedbir ve delil tespiti dışında kalan geçici hukuki korumaların varlığını kabul eder; defter tutulması ve mühürleme gibi önlemleri açıkça düzenler, özel kanunlardaki ihtiyati haciz ve muhafaza hükümlerini saklı tutar.
i. HMK Madde 406'nın İçeriği
Mahkeme gerekli hâllerde mal veya haklarla ilgili defter tutulmasına ya da mühürleme işlemi yapılmasına karar verebilir. Bunun yanında ihtiyati haciz, muhafaza tedbirleri ve geçici düzenleme niteliğindeki kararlar gibi özel kanunlarda yer alan koruma yolları kendi hükümlerine tabidir.
Bu düzenlemenin temel amacı, farklı koruma kurumlarının birbirinin yerine kullanılmasını önlemektir. Para alacağını güvence altına almak için kural olarak ihtiyati haciz; uyuşmazlık konusu mal veya hakkın aynen korunması için ise ihtiyati tedbir gündeme gelir.
ii. Defter Tutulması ve Mühürleme
Defter tutma, malvarlığının kapsamını belirlemek ve sonradan ortaya çıkabilecek kaçırma, değiştirme veya karışma riskini azaltmak amacıyla uygulanır. Mühürleme ise özellikle fiziki malların bulunduğu yerin korunması ve müdahalenin önlenmesi için kullanılabilir.
Talepte bulunan kişi, korunması gereken mal veya hakkı, tehlikenin niteliğini ve istenen önlemin neden ölçülü olduğunu somutlaştırmalıdır. Belirsiz, tüm malvarlığını sınırsız biçimde kapsayan veya karşı tarafın faaliyetini gereksiz yere durduran talepler ölçülülük yönünden reddedilebilir.
iii. İhtiyati Tedbir ile İhtiyati Haciz Arasındaki Fark
İhtiyati tedbir HMK 389 ve devamı maddelerinde düzenlenir. Uyuşmazlık konusu mal veya hak üzerinde, kararın uygulanmasını güvence altına alan geçici bir düzenleme oluşturur. İhtiyati haciz ise İcra ve İflas Kanunu'nun 257 ve devamı maddelerinde düzenlenen, para alacağının tahsilini güvence altına alan özel bir koruma yoludur.
Para alacağı için borçlunun tüm mallarının devrini önleyen genel bir ihtiyati tedbir istenmesi çoğu durumda doğru değildir. Alacağın şartları varsa ihtiyati haciz talep edilmelidir. Tersine, mülkiyeti tartışmalı belirli bir taşınmazın devrini önlemek için ihtiyati haciz değil, uyuşmazlık konusuna yönelik ihtiyati tedbir değerlendirilir.
iv. İhtiyati Haczin Temel Şartları
İİK 257 uyarınca rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş para alacaklarında ihtiyati haciz istenebilir. Vadesi gelmemiş alacaklarda ise borçlunun belirli yerleşim yerinin bulunmaması, mal kaçırma veya kaçma hazırlığı gibi kanunda sayılan özel hâller aranır. Mahkeme alacağın varlığı konusunda yaklaşık ispat düzeyinde kanaat edinir ve çoğu durumda teminat gösterilmesine karar verir.
v. Özel Kanunlardaki Koruma Yolları
Aile hukuku, şirketler hukuku, miras hukuku, fikri mülkiyet, icra-iflas ve ticaret hukukunda özel geçici koruma hükümleri vardır. Özel düzenleme bulunan alanda öncelikle o hüküm uygulanır. HMK 406, özel koruma yolunu HMK'daki ihtiyati tedbir hükümlerine dönüştüren genel bir yetki vermez.
vi. Görevli ve Yetkili Mahkeme
Görev ve yetki, talebin dayandığı asıl hak ile özel kanundaki düzenlemeye göre belirlenir. Dava açılmadan önce istenen korumada esas hakkında görevli ve yetkili mahkeme; dava açıldıktan sonra ise davaya bakan mahkeme çoğu kez yetkilidir. İhtiyati hacizde İİK'nın özel görev ve yetki kuralları ayrıca incelenmelidir.
vii. İspat, Teminat ve Kararın Uygulanması
Geçici hukuki korumalarda tam ispat değil, çoğu zaman yaklaşık ispat aranır. Ancak "yaklaşık ispat" hiçbir belge sunmadan soyut iddiada bulunmak anlamına gelmez. Sözleşme, fatura, banka kaydı, yazışma, tapu kaydı, ticari defter ve somut risk göstergeleri dosyaya sunulmalıdır.
Mahkeme, haksız koruma nedeniyle karşı tarafın uğrayabileceği zararı güvence altına almak için teminat isteyebilir. Kararın süresinde uygulanmaması veya esas davanın kanuni sürede açılmaması korumanın kalkmasına yol açabilir.
viii. Yargı Uygulamasındaki Temel Yaklaşım
Yargıtay uygulamasında ihtiyati tedbir ile ihtiyati haczin amaç, konu ve sonuçlarının farklı olduğu vurgulanır. Uyuşmazlık konusu olmayan malvarlığına sırf para alacağını güvence altına almak için tedbir konulması, özel koruma kurumlarının birbirine karıştırılması olarak değerlendirilir.
ix. Sık Yapılan Hatalar
- Para alacağı için ihtiyati haciz yerine ihtiyati tedbir istemek.
- Uyuşmazlık konusu ile koruma talebi arasında bağ kurmamak.
- Somut tehlikeyi ve aciliyeti belgelememek.
- Özel kanundaki süre ve teminat hükümlerini gözden kaçırmak.
- Ölçüsüz biçimde borçlunun tüm faaliyetini durduracak koruma istemek.
- Kararın uygulanması ve esas davanın açılması için öngörülen süreleri takip etmemek.
x. Hukuki Değerlendirme
Geçici hukuki koruma talebinde en önemli mesele, doğru kurumu seçmektir. Yanlış koruma türü talep edildiğinde güçlü bir alacak veya hak iddiası bulunsa dahi başvuru reddedilebilir. Talebin konusu, risk, ölçülülük, teminat ve özel kanun hükümleri birlikte kurulmalıdır.
Malvarlığının kaçırılması, delillerin veya malların değişmesi ya da hükmün etkisiz kalması riski bulunan uyuşmazlıklarda hızlı ve doğru başvuru önemlidir. Somut olayınızın uygun geçici koruma yolu bakımından değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
HMK 406, gerekli hâllerde mahkemeye bu yönde karar verme yetkisi tanır. Uygulama, uyuşmazlığın niteliğine ve özel kanun hükümlerine göre değişir.
Konular
Birlikte değerlendirilmesi gereken konular
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Geçici Hukuki Korumalar kısmında (m. 389-406) yer alır.
Delil Tespiti ve Diğer Geçici Hukuki Korumalar — İlgili Maddeler
Atıf Ağı — İlgili Maddeler
Bu maddenin metninde anılan ve bu maddeye atıf yapan diğer HMK maddeleri; ikinci ve üçüncü derece, aradaki maddeler üzerinden.
Aynı Hükümleri Uygulayan Yazılar
- Alacağın Devri (Temliki) Nedir? Şartları, Sonuçları ve Borçlunun HaklarıOrtak hüküm · HMK m. 389 ve 1 hüküm daha
- Banka Hesabındaki Bloke Nasıl Kaldırılır?Ortak hüküm · HMK m. 389 ve 1 hüküm daha
- Borcun Üstlenilmesi Nedir? Şartları, Sonuçları ve Yargıtay UygulamasıOrtak hüküm · HMK m. 389 ve 1 hüküm daha
- Cezai Şart (Ceza Koşulu) Nedir? Geçerlilik Şartları, Türleri ve İndirilmesiOrtak hüküm · HMK m. 389 ve 1 hüküm daha
Hukuk Sözlüğünde
Bu yazının dayandığı maddelere dayanan terimlerin sade açıklamaları.