HMK Madde 398 Kapsamında Tedbire Muhalefetin Cezası

HMK madde 398, 7251 sayılı Kanunla 22.07.2020 tarihinde yeniden düzenlenmiştir. Güncel hükme göre ihtiyati tedbir kararının uygulanmasına ilişkin emre uymayan veya karara aykırı davranan kişi, ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren altı ay içinde şikâyet edilmesi üzerine altı aya kadar disiplin hapsiyle cezalandırılabilir.

Bu yaptırım adli hapis cezası değildir. Disiplin hapsi, seçenek yaptırımlara çevrilmez ve adli sicil sonuçları ceza mahkûmiyetiyle aynı değildir. Buna rağmen kişi özgürlüğünü sınırladığı için usul güvenceleri sıkı uygulanmalıdır.

Öncelikle geçerli ve icra edilebilir bir ihtiyati tedbir kararı bulunmalıdır. Kararın hangi davranışı emrettiği veya yasakladığı açık olmalıdır. Belirsiz, infaz kabiliyeti bulunmayan ya da muhatabı belirlenemeyen karar üzerinden disiplin hapsi kurulamaz.

İhlal şu şekillerde ortaya çıkabilir:

• Tedbir konusu malın devredilmesi veya teslim edilmemesi,
• Yasaklanan faaliyetin sürdürülmesi,
• Kararla koruma altına alınan bilgi, belge veya malvarlığının saklanması,
• İcra memurunun tedbiri uygulamasına engel olunması,
• Tedbirin gerektirdiği olumlu davranışın bilinçli biçimde yerine getirilmemesi.

Her sözleşmeye aykırılık tedbire muhalefet değildir. Davranışın doğrudan mahkeme kararındaki emir veya yasakla çatışması gerekir.

Disiplin hapsi için kişinin tedbir kararından haberdar olduğunun ortaya konulması gerekir. Usulüne uygun tebligat en güçlü delildir. Bununla birlikte kişinin kararı fiilen öğrendiğini gösteren duruşma tutanağı, icra uygulamasında hazır bulunma, elektronik tebligat veya açık yazışmalar da değerlendirmeye alınabilir.

Karardan habersiz kişiye sırf objektif aykırılık nedeniyle disiplin hapsi verilmesi savunma hakkı ve kusur ilkesiyle bağdaşmaz. Tüzel kişi hakkında değil, ihlali gerçekleştiren veya emre uymakla yükümlü gerçek kişi hakkında yaptırım tartışılır.

Şikâyet, ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren altı ay içinde yapılmalıdır. Süre, tedbir kararının verildiği tarihten değil somut aykırılığın öğrenildiği tarihten başlar. Devam eden ihlallerde her davranışın ve öğrenme tarihinin ayrıca belirlenmesi gerekebilir.

Şikâyet dilekçesinde öğrenme tarihi açıkça yazılmalı ve belgeyle desteklenmelidir. Sürenin başlangıcının belirsiz bırakılması, şikâyetin reddine yol açabilir.

Esas dava henüz açılmamışsa tedbir kararını veren mahkeme; dava açılmışsa esas davanın görüldüğü mahkeme görevli ve yetkilidir. Şikâyet ceza mahkemesine değil, HMK'nın belirlediği hukuk mahkemesine yapılır.

Tedbir kararı kanun yolu aşamasında verilmiş veya dosya başka mahkemeye gönderilmişse görev konusu kararın verildiği aşama ve esas davanın mevcut durumu üzerinden dikkatle incelenmelidir.

Mahkeme şikâyet olunana şikâyet dilekçesiyle birlikte duruşma gününü bildirir. Davetiyede savunma ve delillerin duruşmaya kadar sunulması ve gelinmediğinde yargılamaya yoklukta devam edileceği ihtar edilir.

Duruşmaya gelen kişiye CMK madde 147'deki hakları hatırlatılarak savunması alınır. Mahkeme gerekli araştırmayı kendiliğinden yapabilir; ancak şikâyetçinin ihlalin varlığı, fail, öğrenme tarihi ve kararın bilindiğine ilişkin delilleri somutlaştırması gerekir.

Taraflar, kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde itiraz edebilir. İtiraz, aynı yerde birden fazla daire varsa numara olarak takip eden dairece; son numaralı daire için birinci dairece incelenir. Tek daire varsa en yakın yerdeki aynı düzey ve sıfattaki mahkeme görev yapar.

İtiraz mercii bir hafta içinde karar verir. İtiraz üzerine verilen karar kesindir. Disiplin hapsi kararı kesinleşmeden infaz edilemez.

Tedbire aykırı davranış sona erer, tedbirin gereği yerine getirilir veya şikâyetten vazgeçilirse dava ve bütün sonuçlarıyla ceza düşer. Bu düzenleme, yaptırımın cezalandırmadan çok mahkeme emrinin yerine getirilmesini sağlamaya yönelik olduğunu gösterir.

Kesinleşen disiplin hapsi kararı Cumhuriyet başsavcılığınca infaz edilir. Karar, kesinleşme tarihinden itibaren iki yıl geçtikten sonra yerine getirilemez.

Tedbire muhalefet şikâyetlerinde şu deliller öne çıkar:

• İhtiyati tedbir kararı ve infaz şerhi,
• Tebligat mazbatası veya elektronik tebligat kayıtları,
• İcra memuru tutanakları,
• Tapu, trafik, banka ve ticaret sicili kayıtları,
• Kamera görüntüleri ve fotoğraflar,
• E-posta, KEP ve mesaj kayıtları,
• Tanık anlatımları,
• İhlalin öğrenildiği tarihi gösteren belgeler.

Hukuka aykırı elde edilen kayıtlar sırf ihlali ispatlıyor diye kullanılabilir hâle gelmez.

Tedbir kararının kapsamını aşan davranışları şikâyet konusu yapmak, öğrenme tarihini belgelememek, tüzel kişiliği doğrudan şikâyet etmek, tedbirin muhataba bildirildiğini göstermemek ve esas dava açıldıktan sonra yanlış mahkemeye başvurmak en sık görülen hatalardır.

HMK 398 yaptırımı ağır olmakla birlikte otomatik değildir. Kararın açık ve uygulanabilir olması, muhatabın kararı bilmesi, aykırılığın somut delillerle gösterilmesi ve altı aylık şikâyet süresine uyulması gerekir. Şikâyet edilen yönünden de savunma hakkı ve kusur değerlendirmesi gerçek anlamda yapılmalıdır.

Tedbirin yanlış kişiye yöneltilmesi, ihlalin öğrenildiği tarihin ispatlanamaması veya yanlış mahkemeye başvuru yaptırım talebinin reddine neden olabilir. Tedbir kararının uygulanması veya tedbire muhalefet şikâyetinin somut olay üzerinden değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.

Güncellik notu: Metin 31 Temmuz 2026 tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.