HMK Madde 400: Delil Tespitinin İstenebileceği Hâller
· ≈3 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
HMK 400-405 kapsamında delil tespitinin şartları, hukuki yarar, görevli ve yetkili mahkeme, karşı tarafın dinlenmesi, itiraz ve etkisi açıklanmıştır.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 400
Delil tespitinin istenebileceği hâller
(1) Taraflardan her biri, görülmekte olan bir davada henüz inceleme sırası gelmemiş yahut ileride açacağı davada ileri süreceği bir vakıanın tespiti amacıyla keşif yapılması, bilirkişi incelemesi yaptırılması ya da tanık ifadelerinin alınması gibi işlemlerin yapılmasını talep edebilir.
(2) Delil tespiti istenebilmesi için hukuki yararın varlığı gerekir. Kanunda açıkça öngörülen hâller dışında, delilin hemen tespit edilmemesi hâlinde kaybolacağı yahut ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı ihtimal dâhilinde bulunuyorsa hukuki yarar var sayılır.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
Delil tespiti, ileride kaybolma veya elde edilmesi önemli ölçüde zorlaşma riski bulunan bir delilin dava öncesinde ya da yargılama içindeki sırası gelmeden korunmasını sağlar. Delil tespiti esas uyuşmazlığı çözen bağımsız bir dava değildir.
i. Delil tespitinin konusu
Keşif yapılması, bilirkişi incelemesi, tanık anlatımının alınması, mevcut durumun fotoğraf ve ölçümle kayıt altına alınması delil tespitine konu olabilir. Talep, ileride açılacak veya görülmekte olan davada ispatlanacak belirli bir vakıaya yönelik olmalıdır.
ii. Hukuki yarar
HMK m. 400/2 uyarınca hukuki yarar şarttır. Kanunda açıkça öngörülen hâller dışında, delilin hemen tespit edilmemesi durumunda kaybolması veya ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşması ihtimali bulunmalıdır. Soyut ihtimal veya yalnız karşı tarafın delillerini önceden öğrenme amacı yeterli değildir.
iii. Görevli ve yetkili mahkeme
Dava açılmadan önce delil tespiti, esas davaya bakacak mahkemeden veya üzerinde keşif ya da bilirkişi incelemesi yapılacak şeyin yahut tanık olarak dinlenecek kişinin bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden istenebilir. Dava açıldıktan sonra talep, davaya bakan mahkemeye yapılır. Özel kanunlardaki görev hükümleri saklıdır.
iv. Dilekçenin içeriği
Tespit istenen vakıa, delil, hukuki yarar, karşı tarafın kimliği ve yapılması istenen işlem açıkça belirtilmelidir. İnceleme konusu şey, adres, teknik soru ve aciliyet somutlaştırılmalıdır. Bilirkişiden hukuki sonuç değil teknik tespit istenmelidir.
v. Karşı tarafın dinlenmesi
Kural olarak tespit karşı tarafın katılımıyla yapılır. Ancak hak kaybı tehlikesi bulunan acele hâllerde mahkeme karşı tarafı dinlemeden de karar verebilir. Bu durumda dilekçe, karar, tutanak ve bilirkişi raporu karşı tarafa tebliğ edilmelidir.
vi. İtiraz
Karşı taraf hazır edilerek yapılacak tespitte, HMK m. 402 uyarınca itiraz ve ilave soruların bir hafta içinde bildirilmesi istenir. Acele hâlde karşı taraf dinlenmeden tespit yapılmışsa HMK m. 403 gereğince dilekçe, karar, tutanak ve varsa rapor tebliğ edilir; karşı taraf tebliğden itibaren bir hafta içinde delil tespiti kararına itiraz edebilir. HMK m. 404 ise tespit kararının yerine getirilmesinde ilgili delilin toplanmasına ilişkin hükümlerin uygulanacağını düzenler. Tespit kararı nihai hüküm değildir; tek başına istinaf veya temyize elverişli değildir.
vii. Esas davaya etkisi
HMK m. 405 uyarınca tespit dosyası esas dava dosyasının eki sayılır. Tespit raporu kesin delil değildir; delilin türüne göre değerlendirilir. Karşı taraf rapora itiraz edebilir, çelişki varsa yeni bilirkişi incelemesi yapılabilir.
viii. Sık yapılan hatalar
Esas hakkında hüküm talep etmek, aciliyeti somutlaştırmamak, yanlış mahkemeye başvurmak, karşı tarafın adresini saklamak, bilirkişiye hukuki soru yöneltmek ve bir haftalık itiraz süresini gözden kaçırmak sık hatalardır.
ix. Hukuki Değerlendirme
Delil tespiti, acele hâllerde etkili bir koruma aracıdır; fakat talebin vakıa, delil ve kaybolma riski bakımından somut kurulması gerekir. Esas dava stratejisi tespit talebinden önce düşünülmelidir.
x. Günser + Partners ile İletişim
Bu tür uyuşmazlıklarda sürenin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına yol açabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı uygulaması çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın özellikleri, işlem ve dava tarihleri ile güncel mevzuat ayrıca değerlendirilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Hayır. Tespit yalnız delili korur; esas uyuşmazlığı çözmez.
Konular
Birlikte değerlendirilmesi gereken konular
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Geçici Hukuki Korumalar kısmında (m. 389-406) yer alır.
Delil Tespiti ve Diğer Geçici Hukuki Korumalar — İlgili Maddeler
Atıf Ağı — İlgili Maddeler
Bu maddenin metninde anılan ve bu maddeye atıf yapan diğer HMK maddeleri; ikinci ve üçüncü derece, aradaki maddeler üzerinden.
- HMK 106Tespit Davası Nedir? Şartları ve Hukuki SonuçlarıDoğrudan atıf · bu maddeyi anıyor
- HMK 14HMK Madde 14: Şubeler ve Tüzel Kişilerle İlgili Davalarda YetkiBirlikte anılıyor · “Limited Şirkette Ortağın Bilgi Alma ve İnceleme…”
- HMK 147HMK 147 Tarafların Duruşmaya DavetiBirlikte anılıyor · “HMK Madde 148: Mahkemenin Çalışma Zamanı”
- HMK 149E-Duruşma Talebi ve HMK 149Birlikte anılıyor · “HMK Madde 148: Mahkemenin Çalışma Zamanı”
- HMK 199HMK 199 Kapsamında Belge DeliliBirlikte anılıyor · “İş Hukukunda İhtarnameye Cevap Dilekçesi ve Örn…”
Bu Maddeyi Uygulayan Yazılar
- Eser Sözleşmesi Nedir? Şartları, Ayıp, Bedel ve ZamanaşımıDoğrudan atıf · bu maddeyi anıyor
- El Atmanın Önlenmesi Davası Nedir? Şartları, Süresi ve Yargıtay UygulamasıDoğrudan atıf · bu maddeyi anıyor
- İş Hukukunda İhtarnameye Cevap Dilekçesi ve ÖrneğiDoğrudan atıf · bu maddeyi anıyor
- Kalp Krizi İş Kazası Sayılır mı? SGK ve Tazminat HaklarıDoğrudan atıf · bu maddeyi anıyor
Aynı Hükümleri Uygulayan Yazılar
- Kambiyo Senedinde Bedelsizlik İddiası ve Menfi Tespit DavasıOrtak hüküm · HMK m. 106
- Genel İşlem Koşulları Nedir? Geçerlilik ve DenetimOrtak hüküm · HMK m. 106
- Menfi Tespit Davasında Hukuki Yarar Koşulu ve İİK Madde 72 UygulamasıOrtak hüküm · HMK m. 106
- Menfi Tespit ve Tasarrufun İptali Davalarında Zorunlu ArabuluculukOrtak hüküm · HMK m. 106