İflasta Alacak Kaydı ve Sıra Cetveli: İmtiyazlı Alacaklar Nelerdir?

İflasın açılması ilan edilir ve alacaklılar, ilanda belirtilen süre içinde alacaklarını kaydettirmeye davet edilir. Adi tasfiyede bu süre kural olarak bir aydır.

Alacak kaydı dilekçesinde şunlar bulunmalıdır:

• alacaklının kimlik ve iletişim bilgileri,
• alacağın miktarı, para birimi ve doğum tarihi,
• alacağın hukuki sebebi,
• işlemiş faiz ve fer'ilere ilişkin hesap,
• alacağın imtiyazlı olduğu iddia ediliyorsa dayanağı,
• rehin veya teminat varsa bunlara ilişkin bilgiler,
• dayanak belgelerin örnekleri.

Dayanak belge sunulmaması, alacağın reddedilmesinin en yaygın nedenidir. Fatura, sözleşme, teslim belgesi, cari hesap ekstresi, mahkeme kararı, icra dosyası bilgileri ve banka kayıtları eksiksiz sunulmalıdır.

Rehinli alacaklıların da alacaklarını kaydettirmesi gerekir. Rehin hakkı, alacağın masaya bildirilmesi zorunluluğunu ortadan kaldırmaz; yalnız o mal üzerinde öncelik sağlar.

Alacağını süresinde kaydettirmeyen alacaklı, kural olarak kendi ihmalinin sonucuna katlanır. Geç yapılan bildirimler belirli şartlarla incelenebilir; ancak bu durumda alacaklı, geç kayıttan doğan masrafları üstlenmek zorunda kalır ve daha önce yapılmış dağıtımlardan pay alamaz.

Bu nedenle borçlusunun iflas ettiğini öğrenen alacaklıların ilanı takip etmesi ve süreyi kaçırmaması gerekir. İflas ilanları ticaret sicili gazetesi ve elektronik ilan sistemleri üzerinden yayımlanır.

İİK m. 232 uyarınca iflas idaresi, alacak kaydı süresinin bitiminden itibaren kanunda öngörülen süre içinde alacakları inceleyerek sıra cetvelini düzenler. İnceleme sırasında müflisin defterleri ve beyanı da dikkate alınır.

Sıra cetvelinde her alacak için şu hususlar gösterilir:

• alacağın kabul mü ret mi edildiği,
• kabul edilmişse miktarı,
• hangi sırada yer aldığı,
• rehinli ise rehnin kapsamı ve rehin açığı,
• ret gerekçesi.

Sıra cetveli düzenlendikten sonra ilan edilir ve alacaklıların incelemesine açılır. Ayrıca alacağı kısmen veya tamamen reddedilen alacaklılara durum bildirilir.

İİK m. 206 alacakların sırasını belirler. Sıralamanın mantığı şudur: önce rehinli alacaklar kendi teminatlarından karşılanır, sonra imtiyazlı alacaklar sırayla ödenir, en sonda ise imtiyazsız adi alacaklar yer alır.

Rehinli alacaklar: Rehin konusu malın satış bedelinden öncelikle karşılanır. Satış bedeli alacağı karşılamazsa, karşılanmayan kısım için alacaklıya rehin açığı belgesi verilir ve bu kısım adi alacak olarak sıraya girer.

Birinci sıra: İşçilerin iş ilişkisine dayanan ve iflasın açılmasından önceki bir yıl içinde tahakkuk etmiş alacakları ile kıdem ve ihbar tazminatları, işverenlerin sosyal güvenlik primleri, aile hukukundan doğan ve nafaka niteliğindeki bazı alacaklar bu sırada yer alır.

İkinci sıra: Vesayet ve velayet ilişkisinden doğan, malları müflis tarafından yönetilen kişilerin alacakları bu sıradadır.

Üçüncü sıra: Özel kanunlarında imtiyazlı olduğu belirtilen alacaklar bu sırada yer alır.

Dördüncü sıra: Yukarıdaki sıralara girmeyen bütün adi alacaklar burada toplanır. Ticari alacakların büyük bölümü bu sıradadır.

İİK m. 207 uyarınca aynı sıradaki alacaklılar, alacakları oranında garameten pay alır. Bir sıradaki alacaklar tamamen karşılanmadıkça sonraki sıraya geçilmez. Uygulamada birçok dosyada dördüncü sıraya hiç pay kalmaz.

Kamu alacaklarının sırası, ilgili özel kanun hükümlerine göre belirlenir ve uygulamada ayrı bir inceleme gerektirir.

İİK m. 235 uyarınca sıra cetveline itiraz, cetvelin ilanından itibaren on beş gün içinde yapılır. İtirazın konusuna göre iki farklı yol izlenir:

Sıra cetveline itiraz davası: Alacaklı, başka bir alacaklının alacağının varlığına, miktarına veya sırasına itiraz ediyorsa dava açar. Dava, o alacaklıya karşı yöneltilir. Kabul edilirse itiraz eden alacaklı, davalının payından yararlanır; karar diğer alacaklılar bakımından sonuç doğurmaz.

Şikâyet: Sıra cetvelinin düzenlenmesinde usule aykırılık, hesap hatası veya kanunun açık hükmüne aykırılık varsa şikâyet yoluna gidilir.

Kendi alacağının reddedilmesine veya sırasının yanlış belirlenmesine itiraz eden alacaklı ise, iflas idaresinin kararına karşı dava açar.

Görevli mahkeme, iflasın açıldığı yerdeki asliye ticaret mahkemesidir. Süreler hak düşürücüdür ve uzatılamaz.

Haciz yolunda da birden fazla alacaklının aynı mal üzerinde hacizleri varsa sıra cetveli düzenlenir. Ancak iki cetvel arasında önemli farklar vardır:

• Haciz yolunda sıra cetvelini icra dairesi düzenler; iflasta iflas idaresi düzenler.
• Haciz yolunda belirleyici olan haciz tarihleri ve hacze iştirak kurallarıdır; iflasta ise alacağın kanuni sırasıdır.
• Haciz yolunda cetvel yalnız satılan mala ilişkindir; iflasta tüm masayı kapsar.
• İtiraz süreleri ve görevli mahkeme farklıdır.

Bu ayrımın karıştırılması, uygulamada yanlış mercie başvurulmasına ve sürelerin kaçırılmasına yol açar.

Sıra cetveli kesinleştikten sonra, satışlardan ve tahsilatlardan elde edilen tutar üzerinden pay cetveli düzenlenir ve dağıtım yapılır. Tasfiye uzun sürerse kısmi dağıtımlar yapılabilir.

Alacağını tam olarak alamayan alacaklıya, alamadığı kısım için aciz belgesi verilir. Bu belge, müflise karşı ileride yeniden takip yapma ve tasarrufun iptali davası açma imkânı sağlar.

• Alacağı bir aylık süre içinde masaya kaydettirmemek.
• Dayanak belgeleri eksik sunmak.
• Rehinli alacağın kaydettirilmesine gerek olmadığını sanmak.
• İşçilik alacaklarında imtiyaz iddiasını ve dayanağını göstermemek.
• Sıra cetveline itiraz süresini on beş günden fazla sanmak.
• İtiraz davası ile şikâyet yolunu karıştırmak.
• İtiraz davasını yanlış alacaklıya yöneltmek.
• Kısmi dağıtımları takip etmeyerek hak kaybına uğramak.

İflas tasfiyesinde alacağın akıbetini belirleyen iki teknik adım vardır: alacağın süresinde ve belgeleriyle birlikte kaydettirilmesi ile sıra cetvelinin dikkatle incelenmesi. Bu iki adımın ihmali, esasen haklı bir alacağın tamamen karşılıksız kalmasına yol açabilir.

Özellikle rehinli ve imtiyazlı alacak iddialarında dayanağın açıkça ortaya konması, alacağın hangi sırada yer alacağını doğrudan etkiler. Borçlusu iflas etmiş bir alacağın masaya kaydı, sıra cetvelinin incelenmesi ve itiraz yollarının değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.