Hile (Aldatma) Nedeniyle Sözleşmenin İptali

Hile, Türk Borçlar Kanunu'nda kullanılan güncel ifadeyle aldatma, bir kişiyi hukuki işlem yapmaya yöneltmek amacıyla onda bilerek yanlış kanaat oluşturulması veya mevcut yanlış kanaatin bilinçli biçimde devam ettirilmesidir.

Türk Borçlar Kanunu'nun 36. maddesine göre taraflardan biri, diğer tarafın aldatması sonucunda sözleşme yapmışsa yanılması esaslı olmasa bile sözleşmeyle bağlı değildir. Aldatma üçüncü kişi tarafından gerçekleştirilmişse sözleşmenin diğer tarafının, sözleşme kurulurken aldatmayı bilmesi veya bilecek durumda bulunması gerekir.

Aldatma ile yanılma aynı hukuki kurum değildir. Yanılmada kişi, karşı tarafın kasıtlı yönlendirmesi bulunmaksızın yanlış bilgi veya değerlendirmeyle hareket eder. Aldatmada ise iradenin oluşumu dışarıdan gelen kasıtlı bir davranışla bozulur. Bu ayrım, uygulanacak şartlar ve üçüncü kişinin davranışının sözleşmeye etkisi bakımından önemlidir.

Bir sözleşmenin yalnızca beklenen sonucu vermemesi veya taraflardan birinin sonradan pişman olması iptal için yeterli değildir. Hile nedeniyle sözleşmeyle bağlı olunmadığının ileri sürülebilmesi için belirli unsurların somut olayda ortaya konulması gerekir.

Aldatıcı Bir Davranış Bulunmalıdır

Aldatma çoğu zaman gerçeğe aykırı açık bir beyanla gerçekleşir. Malın niteliği, borcun miktarı, taşınmazın hukuki durumu, şirketin mali yapısı, sözleşmenin içeriği, teminatın kapsamı veya işlemin amacı hakkında bilerek yanlış bilgi verilmesi buna örnek olabilir.

Hile yalnızca yalan söylemekten ibaret değildir. Tarafın dürüstlük kuralı, sözleşme görüşmeleri veya özel bir güven ilişkisi nedeniyle açıklamakla yükümlü olduğu önemli bir hususu kasten gizlemesi de aldatma oluşturabilir. Buna karşılık açıklama yükümlülüğü bulunmayan her susma hile değildir. Gizlenen bilginin sözleşme kararı bakımından önemi ve açıklama yükümlülüğünün kaynağı ayrıca belirlenmelidir.

Aldatma Kastı Bulunmalıdır

Aldatan kişi, verdiği bilginin yanlış olduğunu bilmeli veya karşı tarafın yanlış kanaatini bilerek sürdürmelidir. Basit dikkatsizlik, bilgi eksikliği ya da ağır kusur her durumda aldatma kastı yerine geçmez.

Kastın doğrudan yazılı bir belgeyle ispatlanması çoğu olayda mümkün değildir. Bu nedenle davranışların sırası, çelişkili açıklamalar, gizlenen belgeler, tarafların işlem öncesi ve sonrası tutumu, yazışmalar ve hayatın olağan akışı birlikte değerlendirilir.

Aldatma ile Sözleşme Arasında Nedensellik Bulunmalıdır

Aldatma, sözleşmenin yapılmasına veya mevcut şartlarla kurulmasına etkili olmalıdır. Aldatılan kişi gerçeği bilseydi sözleşmeyi hiç yapmayacak ya da başka şartlarla yapacak idiyse gerekli bağlantı kurulabilir.

Bu nedenle yalnızca gerçeğe aykırı bir beyanın varlığı yeterli değildir. Yanlış beyan ile verilen sözleşme kararı arasındaki etki açıklanmalı ve ispatlanmalıdır.

Yanılmanın Esaslı Olması Gerekmez

TBK m.36'nın önemli sonucu, aldatma hâlinde yanılmanın ayrıca “esaslı” olmasının aranmamasıdır. Kanun, kasıtlı biçimde yanıltan tarafı korumaz. Bununla birlikte aldatmanın sözleşme kararına etkisi yine bulunmalıdır.

Bilgi gizlemenin hile sayılması için, o bilginin açıklanmasını gerektiren hukuki veya fiilî bir yükümlülük bulunmalıdır. Bu yükümlülük;

• dürüstlük kuralından,
• sözleşme görüşmelerinde kurulan güven ilişkisinden,
• tarafların uzmanlık ve bilgi farkından,
• özel kanun hükümlerinden,
• taraflar arasındaki önceki ilişkiden

doğabilir.

Örneğin satıcının bildiği ağır ve gizli bir ayıbı, işlemin yapılmasını sağlamak amacıyla saklaması hile tartışmasına yol açabilir. Buna karşılık alıcının kolayca inceleyebileceği, açıkça belgede yazılı olan veya kendisine sunulan bir hususu hiç kontrol etmemesi, somut olayın özelliklerine göre hile iddiasının ispatını zayıflatabilir. Bu durum aldatıcının her hâlükârda korunacağı anlamına gelmez; fakat mahkeme, aldatma fiili ve nedensellik bağını değerlendirirken tarafların davranışlarını birlikte inceler.

Aldatma, doğrudan sözleşmenin karşı tarafı tarafından yapılmışsa TBK m.36/1 uygulanır. Aldatma üçüncü bir kişi tarafından gerçekleştirilmişse aldatılan tarafın sözleşmeyle bağlı olmaması için diğer sözleşme tarafının aldatmayı bilmesi veya bilecek durumda olması gerekir.

Burada “üçüncü kişi” kavramı yalnızca sözleşmede adı yazmayan kişi anlamına gelmez. Sözleşmenin hazırlanmasına, görüşülmesine veya kurulmasına karşı taraf adına katılan temsilci, vekil, çalışan ya da yardımcı kişinin davranışı bazı hâllerde karşı tarafın aldatması olarak değerlendirilir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 25.03.2015 tarihli, 2013/19-1707 E. ve 2015/1072 K. sayılı kararında; sözleşmenin hazırlık, müzakere veya kurulma aşamalarına katılan kişinin her durumda TBK m.36/2 anlamında üçüncü kişi sayılamayacağı belirtilmiştir. Sözleşmenin kurulmasında yardımından yararlanılan kişinin aldatması, koşullarına göre sözleşme tarafına yüklenebilir.

Kanun, aldatılan tarafa sözleşmeyle bağlı olmadığını açıklama hakkı tanır. Bu hak;

• karşı tarafa yöneltilen açık bir bildirimle,
• noter ihtarnamesiyle,
• açılacak davayla,
• karşı tarafın talebine karşı savunma yoluyla

kullanılabilir.

Bildirim için kanunda özel bir şekil şartı öngörülmemiştir. Buna rağmen sözlü bildirim, ispat bakımından ciddi risk taşır. Bildirimin hangi sözleşmeye ilişkin olduğu, aldatmanın ne zaman öğrenildiği ve sözleşmeyle bağlı kalınmadığının açıkça belirtildiği yazılı bir yöntem tercih edilmelidir.

Yargıtay uygulamasında, hakkın yalnız dava açılarak kullanılabileceği kabul edilmemektedir. Bir yıllık süre içinde karşı tarafa ulaşan açık bir bağlı olmama bildirimi de yeterli olabilir. Ancak sonradan edimlerin iadesi, tapu kaydının düzeltilmesi veya para alacağının tahsili gerekiyorsa dava açılması gerekebilir.

Türk Borçlar Kanunu'nun 39. maddesine göre aldatılan taraf, aldatmayı öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl içinde sözleşmeyle bağlı olmadığını bildirmez veya verdiği şeyi geri istemezse sözleşmeyi onamış sayılır.

Bu süre sözleşmenin imzalandığı tarihten değil, aldatmanın öğrenildiği tarihten başlar. Öğrenme tarihi somut olayda;

• banka hareketleri,
• tapu veya sicil kayıtları,
• bilirkişi incelemesi,
• yazışmalar,
• suç duyurusu veya resmî başvuru tarihi,
• tanık anlatımları,
• tarafın önceki dava ve ihtarnameleri

üzerinden belirlenebilir.

Bir yıllık süre Yargıtay uygulamasında hak düşürücü süre olarak kabul edilmektedir. Bu nedenle sürenin başlangıcı belirsiz bırakılmamalı, aldatmanın ne zaman ve hangi olayla öğrenildiği açıkça ortaya konulmalıdır. Hak düşürücü sürelerin kural olarak durması veya kesilmesi söz konusu değildir.

Sözleşmenin onanmış sayılması, aldatmadan doğan tazminat hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Ancak tazminat talebinin hukuki sebebi, zarar kalemleri ve tabi olduğu zamanaşımı ayrıca değerlendirilmelidir.

Aldatılan taraf süresinde sözleşmeyle bağlı olmadığını bildirirse, sözleşmenin sonuçları geçmişe etkili biçimde ortadan kaldırılabilir. Tarafların daha önce yerine getirdiği edimlerin iadesi gündeme gelir.

Talebin niteliği, sözleşmenin konusuna göre değişir:

• Para ödenmişse bedelin iadesi,
• taşınır teslim edilmişse eşyanın geri verilmesi,
• taşınmaz devredilmişse tapu iptali ve tescil,
• aynen iade mümkün değilse bedel veya sebepsiz zenginleşme alacağı,
• ayrıca şartları varsa maddi zararların tazmini

istenebilir.

İade talebinin hukuki dayanağı ve kapsamı, devredilen hakkın niteliğine göre belirlenir. Taşınmazlarda tapu siciline güvenerek hak kazanan iyiniyetli üçüncü kişilerin durumu ayrıca incelenmelidir. Bu nedenle taşınmaz devrinde yalnız TBK m.36 değil, Türk Medeni Kanunu'nun tapu siciline ilişkin hükümleri de önem taşır.

TBK m.39/2, aldatma nedeniyle bağlayıcılığı bulunmayan sözleşmenin onanmış sayılmasının tazminat hakkını ortadan kaldırmayacağını açıkça düzenler.

Tazminat talebi bakımından şu hususlar ayrı ayrı incelenir:

• hukuka aykırı davranış,
• kusur,
• zarar,
• zarar ile aldatma arasındaki nedensellik,
• talebin sözleşme öncesi sorumluluğa mı, haksız fiile mi yoksa özel bir düzenlemeye mi dayandığı,
• uygulanacak zamanaşımı.

Sözleşmenin iptal edilmesiyle tazminat talebi aynı şey değildir. İptal, sözleşmeyle bağlılığın ortadan kaldırılmasına; tazminat ise aldatma nedeniyle doğan zararın giderilmesine yöneliktir.

Hileyi ileri süren taraf, aldatıcı davranışı, kastı ve bu davranışın sözleşme kararına etkisini ispatlamakla yükümlüdür. Bu sonuç HMK m.190'daki genel ispat yükü kuralıyla uyumludur.

Hile çoğu zaman kapalı ilişkiler içinde ve doğrudan belge bırakılmadan gerçekleşir. Bu sebeple tek bir delilden ziyade, delillerin birlikte oluşturduğu tablo önemlidir.

Tanıkla İspat Mümkün müdür?

Evet. HMK m.203/1-ç, hukuki işlemlerde irade bozukluğu iddialarını senetle ispat zorunluluğunun istisnaları arasında sayar. Bu nedenle sözleşme yazılı veya resmî şekilde yapılmış olsa dahi hile iddiası tanıkla ve diğer delillerle ispatlanabilir.

Ancak “tanık dinlenebilir” olması, her tanık beyanının hileyi ispatladığı anlamına gelmez. Tanığın olayı bizzat görüp görmediği, anlatımın somutluğu, taraflarla ilişkisi, diğer delillerle uyumu ve çelişkiler değerlendirilir.

Hangi Deliller Kullanılabilir?

Somut olaya göre şu deliller önem taşıyabilir:

• sözleşme ve ekleri,
• noter ihtarnameleri,
• e-posta ve mesajlaşma kayıtları,
• banka dekontları,
• ses ve görüntü kayıtları hukuka uygun elde edilmişse bunlar,
• reklam, teklif ve tanıtım metinleri,
• tapu, ticaret sicili ve diğer resmî kayıtlar,
• bilirkişi incelemesi,
• tanık beyanları,
• tarafların isticvabı,
• ceza soruşturması veya dava dosyasındaki deliller.

HMK m.199 uyarınca elektronik veriler, fotoğraf, film, görüntü ve ses kaydı gibi bilgi taşıyıcıları belge niteliğinde olabilir. Bununla birlikte delilin hukuka uygun elde edilmesi, bütünlüğünün korunması ve ilgili kişiyle bağlantısının kurulması gerekir.

Resmî Senede Karşı Hile İddiası İleri Sürülebilir mi?

Türk Medeni Kanunu'nun 7. maddesi uyarınca resmî sicil ve senetler belgeledikleri olguların doğruluğuna kanıt oluşturur; ancak içeriklerinin doğru olmadığının ispatı, kanunda aksine hüküm yoksa belirli bir şekle bağlı değildir.

Bu nedenle tapu müdürlüğünde veya noterlikte düzenlenen resmî belge, hile iddiasını baştan engellemez. Buna karşılık resmî senedin okunmuş olması, belgede taşınmazın veya işlemin açıkça tanımlanması ve kişinin önceki deneyimi, mahkemenin delilleri değerlendirirken dikkate alacağı olgulardır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 11.02.2021, 2017/1216 E., 2021/60 K.

Karar, başka bir taşınmaz gösterilerek farklı ve daha düşük değerli bir taşınmazın satıldığı iddiasına ilişkindir. Hukuk Genel Kurulu;

• aldatmanın tanımını ve unsurlarını,
• üçüncü kişinin aldatmasını,
• vekilin sözleşmedeki konumunu,
• hilenin her türlü delille ispatlanabileceğini,
• ispat yükünün aldatılan tarafta olduğunu

ayrıntılı biçimde değerlendirmiştir.

Kararda tanık deliline hukuken başvurulabileceği kabul edilmekle birlikte, somut tanık anlatımları ve resmî işlem belgeleri hileyi ispatlamaya yeterli görülmemiştir. Bu kararın uygulamadaki temel önemi şudur: Delil serbestisi, ispat standardının ortadan kalktığı anlamına gelmez.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 25.03.2015, 2013/19-1707 E., 2015/1072 K.

Kararda, sözleşmenin hazırlık, görüşme veya kurulma aşamasına katılan kişinin TBK m.36/2 anlamında gerçek bir üçüncü kişi olup olmadığı tartışılmıştır. Kurul, sözleşmenin kurulmasında karşı tarafın yardımından yararlandığı kişinin davranışının, koşullarına göre doğrudan sözleşme tarafının aldatması sayılabileceğini kabul etmiştir.

Bu yaklaşım özellikle banka kredileri, vekâletle yapılan işlemler, aracılar, şirket çalışanları ve satış organizasyonları bakımından önemlidir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 20.10.2010, 2010/1-502 E., 2010/536 K.

Karar, hilenin gerçek durumu bilmesi hâlinde kişinin kabul etmeyeceği bir hukuki işlemi kabul etmesine yol açılması şeklindeki yerleşik tanımı benimsemiştir. Ayrıca hile iddiasının her türlü delille ispatlanabileceği ve sözleşmeyle bağlı olmama hakkının dava, savunma veya karşı tarafa yöneltilen irade açıklamasıyla kullanılabileceği vurgulanmıştır.

Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, 14.09.2017, 2015/735 E., 2017/4328 K.

Daire, aldatmanın öğrenildiği tarihten itibaren bir yıllık hak düşürücü sürenin incelenmesi gerektiğini; süre içinde olduğu belirlenirse taraf delilleri toplanarak hile iddiasının esasının değerlendirilmesini kabul etmiştir.

Öğretide aldatma, irade bozukluğu hâllerinden biri olarak ele alınır. Baskın yaklaşım, aldatılan tarafın sözleşmeyle bağlı olmama yönündeki bozucu yenilik doğuran hakkını süresinde kullanmasıyla sözleşmenin geçmişe etkili biçimde ortadan kalktığı yönündedir. Kullanılan terminoloji eserler arasında “iptal edilebilirlik”, “düzelebilir hükümsüzlük” veya “tek taraflı bağlamazlık” şeklinde değişebilse de uygulamadaki temel mesele, hakkın bir yıllık sürede ve karşı tarafa yöneltilerek kullanılmasıdır.

Tartışmalı alanlardan biri pasif aldatmadır. Bir bilginin açıklanmamasının hile sayılması için susan tarafın açıklama yükümlülüğü bulunmalıdır. Açıklama yükümlülüğünün kapsamı, sözleşmenin türüne, tarafların uzmanlığına, bilgiye erişim imkânına ve dürüstlük kuralına göre belirlenir.

Bir diğer tartışma, aldatılan kişinin kendi dikkatsizliğinin sonuca etkisidir. Kasıtlı aldatma karşısında aldatılanın yanılmasının esaslı olması aranmaz. Buna rağmen kişinin kolayca ulaşabileceği açık bilgileri hiç incelememiş olması, mahkemenin aldatma ve nedensellik değerlendirmesinde önem taşıyabilir. Her olayda tek başına “belgeyi okumadı” veya “tacirdi” denilerek hile iddiası reddedilemez; fakat bu olgular diğer delillerle birlikte değerlendirilir.

Başlıca doktriner kaynaklar arasında Fikret Eren'in Borçlar Hukuku Genel Hükümler adlı eseri ile Ahmet M. Kılıçoğlu'nun Borçlar Hukuku Genel Hükümler çalışmaları yer almaktadır. Bu eserlerde aldatmanın aktif ve pasif görünüm biçimleri, üçüncü kişinin aldatması, iptal hakkı ve tazminat sonuçları ayrıntılı olarak incelenmektedir.

Hile, tek başına mahkemenin görevini belirleyen bağımsız bir dava türü değildir. Görevli mahkeme, sözleşmenin ve uyuşmazlığın niteliğine göre belirlenir.

Genel kural olarak malvarlığı haklarına ilişkin davalarda, aksine özel düzenleme yoksa asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Bununla birlikte;

• tüketici işleminden doğan uyuşmazlıkta tüketici mahkemesi,
• kira ilişkisinde sulh hukuk mahkemesi,
• ticari davada asliye ticaret mahkemesi,
• iş ilişkisinde iş mahkemesi

görevli olabilir.

Dava açılmadan önce zorunlu arabuluculuk bulunup bulunmadığı da temel ilişkinin türüne göre ayrıca kontrol edilmelidir. Ticari para alacakları, tüketici uyuşmazlıkları, iş uyuşmazlıkları ve kira ilişkileri bakımından özel düzenlemeler bulunabilir.

Yetki yönünden davalının yerleşim yeri mahkemesi genel yetkilidir. Sözleşmenin ifa yeri mahkemesi de koşulları varsa yetkili olabilir. Taşınmazın aynına veya zilyetliğine ilişkin davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinin kesin yetkisi gündeme gelir.

Dava konusu hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı, imkânsız hâle geleceği veya gecikme nedeniyle ciddi zarar doğacağı ispatlanabiliyorsa HMK m.389 ve devamı uyarınca ihtiyati tedbir talep edilebilir.

Örneğin hileyle devredildiği ileri sürülen taşınmazın üçüncü kişilere devri riski varsa tapu kaydına tedbir konulması istenebilir. Tedbir kararı otomatik değildir. Yaklaşık ispat, ölçülülük, teminat ve taraf menfaatleri mahkemece değerlendirilir.

Hileye dayalı davalarda verilen nihai kararlara karşı, kararın niteliği ve dava değerine göre istinaf ve gerektiğinde temyiz yolları uygulanabilir. Kanun yolu parasal sınırları her yıl değişebildiğinden, karar tarihindeki güncel sınırlar ayrıca kontrol edilmelidir.

Kanun yolu incelemesinde özellikle şu hatalar önem taşır:

• hile iddiasının yanlış hukuki nitelendirilmesi,
• bir yıllık sürenin başlangıcının araştırılmaması,
• HMK m.203/1-ç gereğince dinlenebilecek tanıkların reddedilmesi,
• delillerin birlikte değerlendirilmemesi,
• üçüncü kişi ile yardımcı kişi ayrımının hatalı kurulması,
• ihtiyati tedbir talebinin gerekçesiz reddi.

Hile iddiası, genel ve soyut ifadelerle değil, kronolojik vakıalarla kurulmalıdır. Dava veya bildirim hazırlanırken şu sorular açıkça cevaplandırılmalıdır:

1. Hangi bilgi yanlış verildi veya hangi husus gizlendi?
2. Bu davranışı kim gerçekleştirdi?
3. Aldatan kişi sözleşmenin tarafı, vekili, çalışanı, aracısı veya bağımsız üçüncü kişi miydi?
4. Yanlışlığın ne zaman ve nasıl öğrenildiği hangi delille sabittir?
5. Gerçek durum bilinseydi sözleşme hiç yapılmayacak mıydı, yoksa farklı şartlarla mı yapılacaktı?
6. Bir yıllık süre içinde karşı tarafa hangi bildirim yapıldı?
7. İade edilmesi gereken edimler nelerdir?
8. Üçüncü kişilere devir veya mal kaçırma riski var mıdır?
9. Tazminat isteniyorsa zarar hangi belgelerle hesaplanacaktır?
10. Temel ilişki bakımından görev, yetki ve zorunlu arabuluculuk doğru belirlenmiş midir?

Sözleşmenin İmzalandığı Tarihi Sürenin Başlangıcı Sanmak

Bir yıllık süre kural olarak sözleşme tarihinden değil, aldatmanın öğrenildiği tarihten başlar. Ancak öğrenme tarihi belgesiz bırakılırsa uyuşmazlık doğar.

Her Sözleşmeye Aykırılığı Hile Olarak İleri Sürmek

Sözleşmenin sonradan ihlal edilmesi, borcun ödenmemesi veya vaat edilen sonucun gerçekleşmemesi tek başına aldatma değildir. Sözleşmenin kurulduğu sırada mevcut kast ve yanıltıcı davranış gösterilmelidir.

Yalnız Ceza Şikâyetine Güvenmek

Dolandırıcılık şikâyeti yapılması, hukuk davasındaki bir yıllık süreyi kendiliğinden korumaz. Sözleşmeyle bağlı olunmadığı yönündeki bildirimin ayrıca süresinde karşı tarafa yöneltilmesi gerekir.

Tanık Delilini Tek Başına Yeterli Görmek

Tanık dinletme imkânı vardır; ancak soyut, duyuma dayalı veya diğer kayıtlarla çelişen anlatımlar yeterli olmayabilir.

Yanlış Mahkemede Dava Açmak

Görev, temel sözleşme ilişkisine göre belirlenir. Yanlış görev veya zorunlu arabuluculuk değerlendirmesi ciddi zaman kaybına ve hak kaybına yol açabilir.

İptal ile Tazminatı Birbirine Karıştırmak

Sözleşmeyle bağlı olmama, edimlerin iadesi ve zararların tazmini farklı taleplerdir. Her birinin hukuki sebebi ve talep sonucu ayrı kurulmalıdır.

Hile nedeniyle sözleşmeyle bağlı olmama iddiasında en kritik konu, aldatma kelimesinin kullanılması değil, aldatmanın somut vakıalarla kurulmasıdır. Mahkeme; verilen veya gizlenen bilgiyi, kastı, tarafların konumunu, sözleşme sürecini, öğrenme tarihini ve delillerin birbirini destekleyip desteklemediğini inceler.

Özellikle taşınmaz, şirket payı, kredi, kefalet, teminat, araç satışı ve yüksek bedelli ticari işlemlerde belge zincirinin erken aşamada korunması gerekir. Yazışmaların silinmesi, ihtarnamenin geciktirilmesi, öğrenme tarihinin belirsiz bırakılması veya yanlış hukuki talep kurulması, haklı görünen bir iddianın dahi reddine neden olabilir.

Hileye dayalı uyuşmazlıklarda bir yıllık sürenin kaçırılması, sözleşmeyle bağlı olunmadığı yönündeki bildirimin ispatlanamaması, yanlış mahkemede dava açılması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir.

Somut olayınızın güncel mevzuat, sözleşme belgeleri ve uygulanabilir yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.

Mevzuat

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m.36 ve m.39.
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m.2, m.6, m.10, m.12, m.190, m.199, m.203 ve m.389 vd.
• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m.2 ve m.7; taşınmaz uyuşmazlıklarında ilgili tapu sicili hükümleri.

Yargı Kararları

• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 11.02.2021, 2017/1216 E., 2021/60 K.
• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 25.03.2015, 2013/19-1707 E., 2015/1072 K.
• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 20.10.2010, 2010/1-502 E., 2010/536 K.
• Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, 14.09.2017, 2015/735 E., 2017/4328 K.

Öğreti

• Fikret Eren, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 30. Baskı, 2025.
• Ahmet M. Kılıçoğlu, Borçlar Hukuku Genel Hükümler - Genel Bilgiler, 2. Baskı, 2024.

Mevzuat ve içtihatların somut olaya uygulanabilirliği, işlem ve dava tarihindeki güncel durum esas alınarak ayrıca kontrol edilmelidir.