İşe İade Davası Nasıl Açılır? Süreler, Yargılama Süreci ve Sonuçları

İş K. m. 18 uyarınca dört şart birlikte aranır:

1. İşyerinde otuz veya daha fazla işçi çalışmalıdır. Sayı, işverenin aynı işkolundaki tüm işyerlerindeki işçileri esas alınarak, fesih tarihi itibarıyla belirlenir. Kısmi süreli çalışanlar da tam sayı olarak hesaba katılır. Alt işveren işçilerinin sayıya dâhil olup olmayacağı, muvazaa iddiasının bulunup bulunmamasına göre değerlendirilir.
2. İşçinin en az altı aylık kıdemi bulunmalıdır. Aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde geçen süreler birleştirilir. Yer altı işlerinde çalışanlarda kıdem şartı aranmaz.
3. İş sözleşmesi belirsiz süreli olmalıdır. Belirli süreli sözleşmeyle çalışan işçi kural olarak kapsam dışıdır. Ancak esaslı neden olmaksızın zincirleme yapılan belirli süreli sözleşmeler başlangıçtan itibaren belirsiz süreli sayılır ve işçi iş güvencesinden yararlanır.
4. İşçi işveren vekili konumunda olmamalıdır. İşletmenin bütününü sevk ve idare eden işveren vekilleri ile yardımcıları ve işyerinin bütününü sevk ve idare eden ve işçi alma ile çıkarma yetkisi bulunan işveren vekilleri dava açamaz. Unvan değil, fiilen kullanılan yetki belirleyicidir.

Ayrıca ortada işverence yapılmış bir fesih bulunmalıdır. İstifa, ikale veya belirli sürenin dolmasıyla sona eren ilişkilerde işe iade davası açılamaz; ancak işçi, istifa veya ikalenin geçersizliğini ileri sürerek dava açabilir.

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3 uyarınca işe iade talebi dava şartı arabuluculuğa tabidir. Arabulucuya başvurmadan açılan dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir.

Başvuru süresi: İşçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmalıdır. Bu süre hak düşürücüdür ve hâkim tarafından resen dikkate alınır.

Sürenin başlangıcı, fesih bildiriminin işçiye ulaştığı tarihtir. Fesih sözlü yapılmışsa veya bildirim tebliğ edilmemişse, işçinin feshi öğrendiği tarih esas alınır. Uygulamada işten çıkış bildirgesinin verildiği tarih, ücretin kesildiği tarih ve işyerine alınmama tarihi bu tespitte kullanılır.

Arabuluculuk sürecinde:

• Taraflar anlaşırsa, anlaşma belgesinde işçinin işe başlatılıp başlatılmayacağı, başlatılmayacaksa ödenecek tazminatın miktarı ve boşta geçen süre ücreti açıkça belirtilmelidir. Aksi hâlde anlaşma bu konularda hüküm doğurmaz.
• Anlaşma sağlanamazsa son tutanak düzenlenir.

Arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılamaması hâlinde, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılmalıdır. Bu süre de hak düşürücüdür.

Görevli mahkeme: İş mahkemesi. İş mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla bakar.

Yetkili mahkeme: Davalı işverenin yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer mahkemesi. Bu yetki kuralı kesindir; sözleşmeyle değiştirilemez.

Dava dilekçesine arabuluculuk son tutanağının aslı veya arabulucu tarafından onaylanmış örneği eklenmelidir. Eklenmemesi hâlinde mahkeme bir haftalık kesin süre verir; bu sürede sunulmazsa dava usulden reddedilir.

Alt işveren ilişkisinin bulunduğu hâllerde dava, asıl işveren ve alt işveren aleyhine birlikte açılmalıdır. Aksi hâlde işe iade kararı, davada taraf olmayan işveren bakımından sonuç doğurmaz.

İşe iade davaları basit yargılama usulüne göre görülür ve ivedilikle sonuçlandırılır.

İspat yükü işverendedir. İşveren, feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispatlamak zorundadır. İşçi feshin başka bir sebebe dayandığını iddia ederse, bu iddiasını ispatla yükümlüdür.

Mahkemenin incelediği başlıca hususlar:

• İşçinin iş güvencesi kapsamında olup olmadığı,
• Sürelerin korunup korunmadığı,
• Fesih bildiriminin yazılı yapılıp yapılmadığı ve sebebin açık ve kesin gösterilip gösterilmediği,
• Davranış veya verim kaynaklı fesihte savunma alınıp alınmadığı,
• İşletme gereklerine dayalı fesihte tutarlılık ve son çare ilkesine uyulup uyulmadığı,
• Feshin ölçülü olup olmadığı.

Sık başvurulan deliller: özlük dosyası, fesih bildirimi ve tebliğ belgesi, savunma yazışmaları, tutanaklar, performans raporları, işletmesel karar belgeleri, sosyal güvenlik kayıtları, işe alım ilanları ve tanık beyanları.

İş mahkemesinin kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilir. İşe iade davalarında bölge adliye mahkemesinin verdiği karar kesindir; temyiz yolu kapalıdır. Bu nedenle işe iade süreci, diğer işçilik alacağı davalarına göre daha kısa sürede kesinleşir.

Mahkeme feshin geçersizliğine ve işçinin işe iadesine karar verirse İş K. m. 21 devreye girer.

İşçinin On İşgünlük Başvuru Yükümlülüğü

İşçi, kesinleşen mahkeme kararının kendisine tebliğinden itibaren on işgünü içinde işe başlamak için işverene başvurmak zorundadır. Başvurmazsa, işverence yapılmış olan fesih geçerli bir fesih sayılır ve işveren yalnız geçerli feshin sonuçlarından (kıdem ve ihbar tazminatı) sorumlu olur.

Başvurunun ispatlanabilir olması için noter ihtarnamesi ile yapılması önerilir. Başvuruda işçinin işe başlamak için gerçek ve samimi bir iradesinin bulunması aranır.

İşverenin Bir Aylık Süresi

İşveren, işçiyi başvurusundan itibaren bir ay içinde işe başlatmak zorundadır. İşe başlatma, işçinin önceki görevine veya benzer nitelikte bir göreve, önceki çalışma koşullarıyla alınmasını gerektirir. Ücretin veya görevin esaslı biçimde düşürülmesi, işe başlatmama olarak değerlendirilir.

İşe Başlatmama Tazminatı

İşveren işçiyi bir ay içinde işe başlatmazsa, mahkemece belirlenen ve işçinin en az dört, en çok sekiz aylık ücreti tutarında tazminat ödemekle yükümlü olur. Mahkeme bu tutarı fesih tarihindeki kararında peşinen belirler.

Tazminat miktarının belirlenmesinde işçinin kıdemi, feshin ağırlığı ve işverenin davranışı dikkate alınır. Uygulamada kıdemi az olan işçilerde alt sınıra, uzun kıdemli işçilerde üst sınıra yakın tutarlar belirlenmektedir. Bu tazminat çıplak ücret üzerinden hesaplanır.

Boşta Geçen Süre Ücreti

Kararın kesinleşmesine kadar işçinin çalıştırılmadığı süre için en çok dört aya kadar doğmuş bulunan ücreti ve diğer hakları ödenir. Bu ödeme, işçi işe başlatılsa da başlatılmasa da yapılır ve giydirilmiş ücret üzerinden hesaplanır. Bu süre için sigorta primleri de yatırılmalıdır.

Mahsup

İşçi işe başlatılırsa, peşin olarak ödenen bildirim süresine ait ücret ile kıdem tazminatı, boşta geçen süre ücretinden mahsup edilir. İşe başlatılmayan işçiye bildirim süresi verilmemiş veya bildirim süresine ait ücret peşin ödenmemişse, bu sürelere ait ücret ayrıca ödenir.

Sözleşmeyle Değiştirilemezlik

İş K. m. 21'in işe başlatmama tazminatı ve boşta geçen süre ücretine ilişkin hükümleri sözleşmelerle hiçbir suretle değiştirilemez; aksi yöndeki sözleşme hükümleri geçersizdir.

İşe iade davası, feshin geçersizliğinin tespitine yönelik bir davadır. Kıdem tazminatı, fazla mesai gibi alacaklar bu davanın konusu değildir; ayrı bir alacak davasında istenir. Ancak boşta geçen süre ücreti ve işe başlatmama tazminatı, işe iade davasında hüküm altına alınır.

Uygulamada işçiler, işe iade davasını beklerken alacak davasını da açmakta veya işe iade sonucuna göre alacak davasını şekillendirmektedir. İki dava arasında bekletici mesele ilişkisi kurulabilir.

• Bir aylık arabuluculuk başvuru süresini kaçırmak. En sık ve en telafisiz hatadır.
• Arabuluculuk son tutanağından sonra iki haftalık dava süresini geçirmek.
• Arabuluculuk anlaşma belgesinde işe başlatma ve tazminat konularını açıkça yazmamak.
• Alt işveren ilişkisinde davayı yalnız bir işverene yöneltmek.
• Kesinleşen karar sonrası on işgünlük başvuru süresini kaçırmak veya başvuruyu ispatlanabilir biçimde yapmamak.
• İşe başlatma davetine gitmemek ya da samimi olmayan biçimde başvurup işe başlamamak.
• İşverenin, işçiyi eski görevinden çok daha düşük bir pozisyona çağırarak işe başlatmış sayılmayı beklemesi.
• İşe iade davası açan işçinin, aynı dönemde ikale veya istifa niteliğinde bir belge imzalaması.

İşe iade davası, iş güvencesinin fiilen işlediği tek mekanizmadır ve tamamen süreler üzerine kurulmuştur. Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay, son tutanaktan itibaren iki hafta ve kesinleşmeden itibaren on işgünü; bu üç sürenin herhangi birinin kaçırılması hakkın tümüyle yitirilmesi anlamına gelir.

İşveren bakımından ise savunma, tutanak ve işletmesel karar belgelerinin fesihten önce oluşturulmuş olması belirleyicidir. Fesih sonrası tamamlanan dosyalar mahkemede inandırıcılık kazanmamaktadır. Feshinizin geçerliliğini değerlendirmek veya işe iade sürecini yürütmek için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.