Memleketin sıhhi şartlarını ıslah ve milletin sıhhatine zarar veren bütün hastalıklar veya sairSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri muzır amillerle mücadele etmek ve müstakbel neslin sıhatli olarak yetişmesini temin ve halkı tıbbi ve içtimai muavenete mazhar eylemek umumiSözlük · umumigenel; umumen: genel olarak Devlet hizmetlerindendir.
UmumiSözlük · umumigenel; umumen: genel olarak sıhhat ve içtimai muavenet hizmetlerine ait Devlet vazaifi Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaleti tarafından ifa ve hususi idarelerle belediyelere ve sairSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri mahalli idarelere bırakılan hizmetlerin sureti icrası murakabe olunur. Milli Müdafaa teşkilatınaSözlük · teşkilatörgüt ait sıhhi işler müstesna olmak üzere bütün sıhhat ve içtimai muavenet işlerinin merciiSözlük · merciyetkili makam, başvurulacak yer ve murakıbı bu Vekalettir.
Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaleti bütçeleriyle muayyen hatlar dahilinde olarak aşağıda yazılı hizmetleri doğrudan doğruya ifa eder:
1 - Doğumu (...)3 teshil ve çocuk ölümünü tenkisSözlük · tenkisindirme (mirasta saklı payı aşan kısmın indirilmesi) edecek tedbirler.
2 - Validelerin doğumdan evvelSözlük · evvelönce; evvelce: önceden ve doğumdan sonra sıhhatlerinin vikayesi.
3 - Memlekete sari ve salgın hastalıkların hulülüne mümanaat.
4 - Dahilde her neviSözlük · nevitür, çeşit intani, sari ve salgın hastalıklarla veya çok miktarda vefiatı intaç ettiği görülen sairSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri muzır amillerle mücadele.
5 - Tababet ve şubeleri sanatlarının icrasına nezaret.
6 - (...)4 ilaçları ve bütün zehirli müessir ve uyuşturucu maddelerle yalnız hayvanlar için serumlar ve aşıları murakabe hariç olmak üzere her nevi serum ve aşıları murakabe.5
7 - Çocukluk ve gençlik hıfzıssıhhasınaSözlük · hıfzıssıhhasağlığın korunması ait işlerle çocuk sıhhat ve bünye sinin muhafaza ve tekamülüne ait tesisatın murakabesi.
8 - Mektep hıfzıssıhhası.
9 - Mesai ve san'at hıfzıssıhhası işleri.
10 - Maden suları ile sair havassı şifaiyesi olan sulara nezaret.
11 - Hıfzıssıhha müesseseleri ve bakteriyoloji laboratuvarları ve alelümum hayati muayene ve tahlillere mahsusSözlük · mahsusözgü, ayrılmış müesseseler küşat ve idaresi.
12 - Mesleki tedrisat müesseseleri küşat ve idare veya mümasiliSözlük · mümasilbenzer müessesatı murakabe ve bunlara müsaade itası.
13 - Mecnunlarla sair ruhi hastalıklara mahsus tedavihaneler veya malül veya herhangi bir noksanii hilkate malik olanları kabul edecek yurt veya müesseseler tesis ve idare.
Doğrudan doğruya şehir ve kasabalar, köyler hıfzıssıhhasınaSözlük · hıfzıssıhhasağlığın korunması veya tıbbi ve içtimai muavenete mütaallik işlerin ifası belediyelere ve idarei hususiyelere ve sairSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri mahalli idarelere tevdiSözlük · tevditeslim etme, emanet etme edilir. Vekalet indelicap bu idarelere rehber olmak üzere bazı mahallerde nümune tesisatı vücude getirir.
İKİNCİ FASIL
Madde 5Sıhhat ve İçtimai Muavenet teşkilatı
Sıhhat ve içtimai Muavenet Vekaleti 3 üncü maddede zikredilen hizmetleri ifa için hususi teşkilatSözlük · teşkilatörgüt kanununa tevfikan teşkilSözlük · teşkiloluşturma edilmiş fenni ve idari şubelerden mürekkeptir. Kanunu mahsusunaSözlük · mahsusözgü, ayrılmış tevfikan mülhak bütçe ile idare olunan Hudutlar ve Sahiller Sıhhat Umum Müdürlüğü, Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletine merbut olarak ifayı vazifeSözlük · vazifegörev eyler.
Madde 6
Her vilayette Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletine merbut olmak üzere bir Sıhhat ve İçtimai Muavenet Müdürü bulunur. Sıhhat müdürleri bulundukları vilayetlerde Vekaletin en büyük memuru olmakla beraber valilerin sıhhi müşaviridirler. Valiler mevcut sıhhi mevzuata tevfikan sıhhiye müdürlerini istihdamSözlük · istihdamçalıştırma, iş verme ederler ve sıhhi hususlarda onların rey ve mütalealarını alırlar.6
Madde 7
Sıhhat ve İçtimai Muavenet müdürleri bulundukları vilayetin sıhhi umur ve muamelelerindenSözlük · muameleişlem vali ile beraber mesul olup bütün sıhhi mevzuat ve emirlerin iyi tatbikınaSözlük · tatbikuygulama nezaretle mükelleftirSözlük · mükellefyükümlü; mükellefiyet: yükümlülük.7
Her kazada ve icabı takdirinde nahiye merkezlerinde bir veya mütaaddit Hükümet tabipleri istihdamSözlük · istihdamçalıştırma, iş verme olunur. Hükümet tabipleri doğrudan doğruya vilayet sıhhiye müdürünün emri altında olup memur oldukları mahallerin sıhhi umur ve muamelelerindenSözlük · muameleişlem mesuldür ve kaymakamın sıhhi hususatta sıhhi müşaviridir. Hükümet tabiplerinin maiyyetlerinde sıhhi işlerde kendilerine muavenette bulunmak üzere küçük sıhhat memurları istihdam edilir.
Madde 9
Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaleti üçüncü ve dördüncü maddelerde zikredilen vazifeleriSözlük · vazifegörev ifa ve müesseseleri idare etmek üzere tabipler, baytarlar, eczacılar, sairSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri sıhhi ve idari memurlar tayin ve istihdamSözlük · istihdamçalıştırma, iş verme eder.
Yüksek Sıhhat Şürası azasına her devrei içtimaiyeye mahsusSözlük · mahsusözgü, ayrılmış olmak üzere her sene bütçesinde miktarı muharrer bir hakkı huzur verilir. Ankara haricinden gelenlere harcırahları ve vekaletçe tayin olunacak yevmiyeleri ita olunur.
Vilayet hususi idareleri bütçelerinde hususi kanuna tevfikan tefrikSözlük · tefrikayırma ve Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletinin tensibiSözlük · tensipuygun görme ile sarfolunan sıhhi ve içtimai işlere mahsusSözlük · mahsusözgü, ayrılmıştahsisatSözlük · tahsisayırma, bir amaca özgüleme, vilayet merkezinde veya tensip olunacak sairSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri mahallerde açılacak hastaneler ve dispanserlerle seyyar etıbba teşkilatınaSözlük · teşkilatörgüt ve seyyar etüv tedarikine ve tephirat ve tathirat istasyonları tesisine ve verem ve frengi ve çocuk vefiyatı mücadelesine muhtas hıfzıssıhhaiSözlük · hıfzıssıhhasağlığın korunması içtimaiye dispanserlerine ve sıtma ve frengi ilacı tedarikine ve Sıtma Kanununda tasrih edilen ahvalde sıtma membalarının izalesineSözlük · izalegiderme; izale-i şuyu: ortaklığın giderilmesi sarfolunur.
Vilayetler hususi idarelerine ait sıhhi teşkilatSözlük · teşkilatörgüt ve tesisat mahalli Sıhhat ve İçtimai Muavenet müdürlerinin murakabesi altında bulunup bunlara ait muamelat mevzuata tevfikan sıhhat müdürleri tarafından ifa olunur.8
Vilayet hususi idareleriyle belediyelerin 18 ve 20 inci maddelerde gösterilen hizmetlerini ifa için kanunu mahsuslarınaSözlük · mahsusözgü, ayrılmış tevfikan Vekaletçe tayin olunan etıbba ve sairSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri memurin istihdamSözlük · istihdamçalıştırma, iş verme olunur.
Madde 22
Belediyeler ve vilayetler hususi idarelerince sıhhi ve içtimai hizmetlerden hangilerinin ifası mecburi ve hangilerinin ihtiyari olduğu hususi kanunlarına tevfikan tayin ve bu hizmetlerde istihdamSözlük · istihdamçalıştırma, iş verme edilecek tabip ve memurların kadroları İcra Vekilleri Heyetince musaddak bir talimatname ile tesbit olunur. Hükümet tabipleri olmayan yerlerde belediye tabipleri nizamnamesine tevfikan Hükümet tabiplerinin ifasiyle muvazzaf oldukları vazifelerleSözlük · vazifegörevmükelleftirlerSözlük · mükellefyükümlü; mükellefiyet: yükümlülük.
BEŞİNCİ FASIL
Madde 23Vilayetler ve kazalar umumi hıfzıssıhha meclisleri
Her vilayet merkezinde bir umumiSözlük · umumigenel; umumen: genel olarakhıfzıssıhhaSözlük · hıfzıssıhhasağlığın korunması meclisi toplanır. Bu meclis mahalli sıhhat ve içtimai muavenet müdürü, nafıa mühendisi, maarif, baytar müdürü, mevcutsa sahil sıhhiye merkezi tabibi, bir hükümet ve belediye tabibi ve hastane baştabibi ile garnizon ve kıt'a bulunan yerlerde en büyük askeri tabip ve serbest sanat icra eden bir tabip ve bir eczacıdan ve belediye reisinden mürekkeptir. Meclis valinin veya valiye bilvekale sıhhiye müdürünün riyaseti altında içtima eder. Valinin tensipSözlük · tensipuygun görme edeceği bir zat kitabet vazifesiniSözlük · vazifegörev ifa ve zabıtları tanzimSözlük · tanzimdüzenleme eder.
Kazalarda bu meclisler kaymakamın riyaseti altında Hükümet tabibi, mevcut ise bir Hükümet baytarı ve askeri tabip, belediye tabibi ve serbest icrayi san'at eden ve kaymakam tarafından intihap edilen bir tabip ve serbest eczacı ile belediye reisinden terekküp eder.
Madde 25
UmumiSözlük · umumigenel; umumen: genel olarakhıfzıssıhhaSözlük · hıfzıssıhhasağlığın korunması meclisleri müntehap azası her üç senede bir değişir. Eski azanın yeniden intihabı caizdir. Her defa tebeddülünde kaymakamlar tarafından vilayetlere, valilerce de Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletine bildirilir.
UmumiSözlük · umumigenel; umumen: genel olarakhıfzıssıhhaSözlük · hıfzıssıhhasağlığın korunması meclisleri alelade ayda bir kere içtima ederler. Ahvali fevkalâdedeSözlük · fevkaladeolağanüstü veya bir sari ve salgın hastalık zuhurundaSözlük · zuhurortaya çıkma valinin daveti veya Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletinin talebi üzerine daha sık toplanırlar.
UmumiSözlük · umumigenel; umumen: genel olarakhıfzıssıhhaSözlük · hıfzıssıhhasağlığın korunması meclisleri mahallin sıhhi ahvalini daima nazarı dikkat önünde bulundurarak şehir ve kasaba ve köyler sıhhi vaziyetinin ıslahına ve mevcut mahzurların izalesineSözlük · izalegiderme; izale-i şuyu: ortaklığın giderilmesi yarayan tedbirleri alırlar. Sari ve salgın hastalıklar hakkında istihbaratı tanzimSözlük · tanzimdüzenleme, sari ve içtimai hastalıklardan korunmak çareleri ve sıhhi hayatın faideleri hakkında halkı tenvir ve bir sari hastalık zuhurundaSözlük · zuhurortaya çıkma hastalığın izalesi için alınan tedbirlerin ifasına muavenet eylerler.
UmumiSözlük · umumigenel; umumen: genel olarakhıfzıssıhhaSözlük · hıfzıssıhhasağlığın korunması meclislerinin mukarreratından mahalli vazifelerSözlük · vazifegörev ve salahiyetlerSözlük · salahiyetyetki arasında bulunan işler vali veya kaymakam tarafından icra olunur ve istizana muhtaç olanlar kaymakamlıkça vilayetten ve vilayetçe Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletinden sorulur.
İKİNCİ BAP
Sari ve salgın hastalıklarla mücadele
BİRİNCİ FASIL
Madde 29Hudutlar ve sahiller sıhhi müdafaası
Beşinci maddede zikredilen Hudutlar ve Sahiller Sıhhat Umum Müdürlüğü beynelmilel seyrüsefer ve ticaret sebepleriyle intikalSözlük · intikalgeçme, aktarılma eden beşeri ve salgın hastalıklara karşı milli hudutlar ve sahilleri müdafaa vazifesiyleSözlük · vazifegörevmükelleftirSözlük · mükellefyükümlü; mükellefiyet: yükümlülük.
Madde 30
Hudutlar ve Sahiller Umum Müdürlüğü mer'i olan beynelmilel mukaveleler ve Devletçe mevzuSözlük · mevzukonu mevzuat ile Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaleti tarafından bu mukaveleler ve mevzuatın layıkı ile tatbikınıSözlük · tatbikuygulama temin için verilen emirler dairesinde vazifeyiSözlük · vazifegörev ifa eyler.9
Madde 31
(Değişik: 15/6/1942 - )
Bir Türk limanından diğer bir Türk limanına veya ecnebi limanlarından bir Türk limanına gelen her gemi hareket ettiği limandan bir sıhhat patentası almakla mükelleftirSözlük · mükellefyükümlü; mükellefiyet: yükümlülük.
Türk gemilerinin patentaları üzerinde konsolosluk vizesinin bulunmasını mecburi kılan memleketlere mensup gemilerin Türk limanlarına ihtilât etmek üzere geldikleri ve hareket limanlarında Türk konsolosu mevcut bulunduğu takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde bunların patentaları üzerinde konsolos vizesi bulunması mecburidir.
Patentayı hamil olmaksızın boğazlara gelen transit gemilerin gösterecekleri sıhhi beyanname veyahut uğradıkları ecnebi limanlarından aldıkları gümrük veya liman permilerinde o limanın sıhhi durumu hakkında salahiyetSözlük · salahiyetyetki sahibi makamlar tarafından verilmiş sıhhi meşruhat patenta yerine kaim olur.
Madde 35
(Değişik: 15/6/1942 - )
33 üncü maddede zikredilen vizelere mukabilSözlük · mukabilkarşılıkmahsusSözlük · mahsusözgü, ayrılmış kanun mucibinceSözlük · mucibincegereğince alınacak resimler konsolosluklar tarafından ve konsolos bulunmıyan limanlardan vizesiz olarak gelen gemilerden de muvasalat limanlarında mahalli hükümet memurları tarafından tahsil olunur.
Sıhhat patentaları üzerinde yapılan her türlü tahrifler veya salahiyettarSözlük · salahiyetyetki makamatça tasdik edilmemiş tashihler patentayı hükümden düşürür. Bir geminin hareketinden evvelSözlük · evvelönce; evvelce: önceden 48 saat zarfındaSözlük · zarfındaiçinde (süre için) verilmiş patentalar muteber olup daha evvel verilenlerin hükmü yoktur.
Madde 37
Bir geminin hareket limanında kolera, veba, sarıhümma, lekelihümma ve çiçek vakaları ve yahut Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletince tayin ve ilân edilecek sairSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri tehlikeli bir maraz salgını mevcut olmadığı halde verilmiş olan patentalar temiz addolunur. Bu hastalıklardan hariçten geldiği tebeyyün eden münferit vakaların zuhuruSözlük · zuhurortaya çıkma patentaların temiz addedilmesine maniSözlük · maniengel olmazsa da bu vakalar patentalarda işaret edilmiş olmalıdır.
37 nci maddede zikredilen hastalıklardan hariçten gelmiş olmadığı tahakkukSözlük · tahakkukborcun (vergi, prim) hesaplanıp kesinleşmesi eden kolera, veba ve sarı humma vakalariyle çiçek ve lekeli humma salgınlarının zuhurunuSözlük · zuhurortaya çıkma bildiren patentalar ile mebdeinde temiz olduğu halde Türkiye limanlarından birine gelinceye kadar seyahat müddeti esnasında geminin sıhhi durumunda vukua gelen değişiklik dolayısiyle evsafı değişen patentalar bulaşık addolunur.
Madde 39
Hiç bir patentayı hamil olmıyarak Türkiye limanlarına gelen gemiler bulaşık patenta ile gelmiş gemiler gibi muameleyeSözlük · muameleişlemtabiSözlük · tâbibağlı, uyan; tabiiyet: vatandaşlık olurlar.
Madde 40
(Değişik: 15/6/1942 - )
Ecnebi limanlarından gelen tekmil gemiler ilk vasıl oldukları Türk limanında ve munhasıran Türk limanları arasında muntazam sefer yapan milli yolcu gemileri ise ilk hareket ettikleri ve vardıkları son Türk limanlarında sıhhi muameleyeSözlük · muameleişlem (Sıhhi istintak, pratika, patenta veya vize almak) tabiSözlük · tâbibağlı, uyan; tabiiyet: vatandaşlık olup aynı seferde uğrayacakları diğer Türk limanlarında içlerinde bulaşık hastalıklardan musap veya ölü bulunmamak şartiyle tekrar sıhhi muameleye (Pratika ve vize) tabi tutulmadan serbestçe yolcularını çıkarır ve hareket ederler; şu kadar ki,vapurun sıhhi durumunu tevsikSözlük · tevsikbelgeleme için gemi tabibi veya sıhhat memuru numunesine uygun bir bülteni doldurarak limanda sahil sıhhiye idaresine göndermekle mükelleftirSözlük · mükellefyükümlü; mükellefiyet: yükümlülük.
Muntazam seferler yapan vapurlar haricinde kalan diğer büyük ve küçük bütün gemiler sahil sıhhiye teşkilatıSözlük · teşkilatörgüt bulunan her Türk limanında sıhhi muameleye tabi olup sahil sıhhiye teşkilatı bulunmıyan limanlarda yalnız hareketlerinde vize almakla mükellef tutulur.
Ancak Türk veya ecnebi limanlarından gerek Akdeniz veya Karadeniz boğazlarına vasıl olan tekmil gemiler, transit olarak geçseler dahi, ol bapta mevzuSözlük · mevzukonu hükümler dairesinde Boğazlarda sıhhi muameleye tabi olurlar.
Madde 41
(Değişik: 15/6/1942 - )
Ecnebi limanlardan ilk Türk limanına vasıl olan gemilerle Boğazlarda sıhhi muameleyeSözlük · muameleişlemtabiSözlük · tâbibağlı, uyan; tabiiyet: vatandaşlık tutulan gemiler muvasalatları akabinde ve talimatnamelerle tayin olunan saatlerde Hudut ve Sahiller Sıhhat Umum Müdürlüğü tabip veya memurları tarafından ziyaret ve patentaları ile sıhhi vaziyetleri tetkik olunur. Bu memurlar tarafından serbest pratika verilmedikçe gemilere başkalarının girmesi ve gemilerden 47 nci maddemezkürSözlük · mezkûranılan, sözü edilen talimatname hükümleri haricinde kimsenin çıkması memnudur.
Buharlı veya motörlü alelumum şilepler, Boğazlar hariç olmak üzere uğradıkları bütün Türk limanlarında ve diğer yelkenli motörlü veya kürekli bilümum deniz nakil vasıtaları ise hem Boğazlarda ve hem uğradıkları tekmil Türk limanlarında sıhhi muamelelerini karada sahil sıhhiye dairesinde veya bu vazifeyiSözlük · vazifegörev gören makama müracaatlaSözlük · müracaatbaşvuru yaptırırlar.
Madde 42
(Değişik: 15/6/1942 - )
Kaza, fırtına veya ahvali fevkaladeSözlük · fevkaladeolağanüstü sebebiyle bir limana ilticaya mecbur olan gemiler dahi patentalarını veyahut 35 inci maddede yazılı vesikaları mevcut olduğu takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde göstermeğe ve o limandan hareketlerinde vize almağa mecburdurlar. Bu gemiler sahil sıhhat memurlarının murakabesi altında limanda kalıp ihtiyaçlarını da temin edebilirler.
Madde 43
(Değişik: 15/6/1942 - )
Türk limanlarına gelen ecnebi harb gemileriyle ecnebi donanmalarına mensup muavin sefineler ve hükümdarları, Devlet Reislerini ve Türkiye Cumhuriyeti Hükümetini ziyarete gelen zatları hamil hususi yatlar ve gemiler patenta ibrazınaSözlük · ibrazsunma, gösterme (belge) mecbur değildirler. Kara ile ihtilat etmek ve serbest paratika almak istedikleri takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde behemehal sıhhi muameleyeSözlük · muameleişlem ve icabında sıhhi tedbirlere tabiSözlük · tâbibağlı, uyan; tabiiyet: vatandaşlık tutulurlar.
Türk harb sefineleri ve ticaret ile münasebeti olmayıp Hükümete ait bulunan sairSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri gemiler munhasıran hizmetlerine ait işler için Türk limanları arasında seyrüsefer ettikleri ve hiçbir bulaşık limana uğramadıkları ve yolcu, asker ve sair eşhas nakleylemedikleri takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde Türk limanlarına girip çıktıkları zamanlar sıhhi muameleyeSözlük · muameleişlemtabiSözlük · tâbibağlı, uyan; tabiiyet: vatandaşlık değildirler. Fakat gemi içinde sari hastalık zuhurSözlük · zuhurortaya çıkma ettiği takdirde bu gemilerin kaptanları muvasalat limanlarındaki hudut ve sahiller sıhhat memurlarına haber vermeğe mecburdurlar. Bu takdirde tıbbi muayene yapılmadan ve serbest pratika verilmeden kara ile ihtilat edemezler. 37 nci maddede zikredilen hastalıklarla bulaşık limanlardan gelen bu neviSözlük · nevitür, çeşit gemiler sair ticaret sefineleri hakkındaki hükme tabidirler.
Türk limanlarından birinde sari hastalık zuhurSözlük · zuhurortaya çıkma ederse Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletinin emriyle bu limandan hareket eden tekmil gemiler, mütaakiben uğrıyacakları Türk limanlarında ihtilattan evvelSözlük · evvelönce; evvelce: önceden sıhhi muayeneye tabiSözlük · tâbibağlı, uyan; tabiiyet: vatandaşlık tutulurlar.
Madde 46
(Değişik: 15/6/1942 - )
43 ve 44 üncü maddelerde zikredilen gemilerle ve küçük mesafelere gidip hiçbir yere uğramıyarak avdet eden tenezzüh, balıkçı ve süngerci ve tahlisiye gemileri müstesna olmak üzere Türkiye limanlarından ihtilât ederek çıkan her Türk ve ecnebi gemisi bir sıhhat patentasını hamil olur.
Madde 47
Limanlarda gemilerin muvasalat ve hareketlerinde icrası icap eden sıhhi muameleSözlük · muameleişlem, patentaların şekli, vasıf ve sureti itası, yolcu, mürettebatın ve eşyanın tathiri, bulaşık patentalı gemilere tatbikıSözlük · tatbikuygulama icap eden sıhhi tedbirler, muhtelif hastalıklara ait vakalarda yapılacak muamele ve limanlarla hudutlarda müesses tahaffuzanelerin idare sureti ve yirmi dokuzuncu maddede zikredilen sıhhi müdafaaya mütaallik sairSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri bütün muameleler mevcut mukavele ve kanunlara nazaran Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletince neşredilecek talimatnamelerle tayin olunur.
Türkiye konsolosları bulundukları mahalde zuhurSözlük · zuhurortaya çıkma eden ve 37 nci maddede zikredilen hastalık vakalarını ve bunlar hakkında ittihaz edilen tedbirleri Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletine muntazaman bildirirler. Yalnız bunlardan kolera, veba ve sarıhümmadan her vakanın telgrafla ihbarı lazım gelip diğer hastalıklar ancak salgın şekli aldıkları takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde mektup ile haber verilir.
Madde 49
Türkiye limanlarına sari ve salgın hastalıkların duhulüne maniSözlük · maniengel olmak için aşağıda zikredilen tedbirler ittihaz edilir:
1 - Gemilerin tıbbi muayenesi.
2 - Bulaşık olduğundan şüphe edilen yolcuların nezaret altında bulundurulması veya tecridi.
3 - Hastaların tahaffuzane veya sari hastalıklar hastanelerinde şifa buluncıya kadar tedavi ve etrafı için tehlikeleri zail oluncıya kadar tecridi.
4 - Gemilerin ve sıhhat memurlarının görecekleri lüzumSözlük · lüzumgerek; lüzumlu: gerekli üzerine tathiri kabil olan ticaret eşyasiyle zati eşyanın ve gemi eşyasının fenni tathiri.
5 - Hastalık amilini nakle vasıta olan haşeratın ve hayvanların itlafı.
6 - Yolcu ve mürettebata aşı veya serum tatbikiSözlük · tatbikuygulama.
Bu tedbirlerin tatbikı için lazım gelen zaman zarfındaSözlük · zarfındaiçinde (süre için) gemilerin limanlarda tevkifineSözlük · tevkiftutuklama; vergide: kesinti (tevkifat) hudutlar ve sahiller sıhhat memurları salahiyettardırlarSözlük · salahiyetyetki.
Sari ve salgın hastalıkların nakline vasıta olup fenni tathiri mümkün veya faydalı olmıyan her neviSözlük · nevitür, çeşit eşyanın gemilerden tahliye edilmesine veya kara veya deniz tarikiyle memlekete ithaline mümaneata Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaleti salahiyettardırSözlük · salahiyetyetki. Vekalet bu hususta müstaceliyetine binaen karar ittihaz ederek gümrüklere ve postaya tebligat icra ettikten sonra keyfiyeti Cumhurbaşkanının tasvibine arzeder.10
Madde 51
Türkiye ve ecnebi limanlarından bulaşık veya şüpheli olanlar Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletince ilan olunur. Bu takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde bu limanlar müvaredatı, gemilerin patentaları bulaşık olmasa dahi 49 uncu maddede zikredilen tedbirlerden birine tabiSözlük · tâbibağlı, uyan; tabiiyet: vatandaşlık olur. Alınan tedbirler Hariciye Vekaletince alakadar devletlere mer'i mukaveleler dairesinde tebliğ olunur.
Madde 52
(Değişik: 15/6/1942 - )
Bütün Türkiye limanlarında sıhhi muameleSözlük · muameleişlem ifası Hudut ve Sahiller Sıhhat Umum Müdürlüğü memurlarına aittir. Bunların bulunmadığı mahallerde Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletinin göstereceği lüzumSözlük · lüzumgerek; lüzumlu: gerekli üzerine, Hükümet veya belediye tabipleri, liman reisleri veyahut nahiye müdürleri ile gümrük memurları mevzuat hükümleri dairesinde sıhhi müdafaaya terettüp eden vazifeleriSözlük · vazifegörev ifa ederler.11
Madde 53
Hudutlar ve Sahiller Sıhhat Umum Müdürlüğü hizmetlerine ait olan resimler ve tathir, tephir, tahaffuzhane masrafları ve kanuna muhalif hareket eden gemi kaptanlarından alınması icap eden para cezası mahsusSözlük · mahsusözgü, ayrılmış kanuna tevfikan tahsil olunur.
Madde 54
Komşu memleketlerden birinde 37 nci maddede zikredilen hastalıklar zuhurSözlük · zuhurortaya çıkma ettiği takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde kara hudutlarında Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletince vürut edecek yolcularla zati ve ticari eşya hakkında aşağıdaki tedbirler alınır:
1 - Tren, araba veya herhangi bir suretleSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde karadan veyahut nehir yolu ile gelen yolcuların hudutlara dahil oldukları mahalde veya hududa civar münasip bir yerde tıbbi muayeneleri.
2 - Aşı veya serum tatbikıSözlük · tatbikuygulama.
3 - Zati veya ticari eşyadan tathir ve tephiri mümkün ve faydalı görülenlerin tathiri.
4 - Yolcuların tıbbi nezaret altına alınması veya şüpheli şahısların tecridi.
Komşu memleketlerdeki salgın hastalıkların memleket için tehlikeyi mucip bir şekilde devam eyleyerek adi tedbirler ile bu tehlikenin izalesineSözlük · izalegiderme; izale-i şuyu: ortaklığın giderilmesi imkan görülmediği zamanlarda hudutların hastalık bulunan memlekete mücavir kısmı Cumhurbaşkanı karariyle muvakkatenSözlük · muvakkatgeçici seddolunarak her türlü münakaleler tatil olunabilir.12
Madde 56
37 nci maddede zikredilen hastalıklardan birinin hüküm sürdüğü memleketlerden hava nakil vasıtalariyle vürut eden yolcu ve eşyalar hakkında 54 üncü maddede yazılan tedbirler Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletinin münasip göreceği hallerde hudutlarda veya bu vasıtaların karaya indikleri mahallerde tatbikSözlük · tatbikuygulama olunur.
İKİNCİ FASIL
Madde 57Memleket dahilinde sari ve salgın hastalıklarla mücadele
Kolera, veba (Bübon veya zatürree şekli), lekeli humma, karahumma (hummayi tiroidi) daimiSözlük · daimisürekli, kalıcısuretteSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde basil çıkaran mikrop hamilleri dahi - paratifoit humması veya her neviSözlük · nevitür, çeşit gıda maddeleri tesemmümatı, çiçek, difteri (Kuşpalazı) - bütün tevkiatı dahi sari beyin humması (İltihabı sahayai dimağii şevkii müstevli), uyku hastalığı (İltihabı dimağii sari), dizanteri (Basilli ve amipli), lohusa humması (Hummai nifası) ruam, kızıl, şarbon, felci tıfli (İltihabı nuhai kuddamii sincabii haddı tifli), kızamık, cüzam (Miskin), hummai racia ve malta humması hastalıklarından biri zuhurSözlük · zuhurortaya çıkma eder veya bunların birinden şüphe edilir veyahut bu hastalıklardan vefiyat vuku bulur veya mevtin bu hastalıklardan biri sebebiyle husule geldiğinden şüphe olunursa aşağıdaki maddelerde zikredilen kimseler vak'ayı haber vermeğe mecburdurlar. Kudurmuş veya kuduz şüpheli bir hayvan tarafından ısırılmaları, kuduza müptela hastaların veya kuduzdan ölenlerin ihbarı da mecburidir.
İcrayı sanat eder her tabip 57 nci maddede zikredilen vakaları kati veya muhtemel teşhis vaz'ını mütaakıp ilk 24 saat zarfındaSözlük · zarfındaiçinde (süre için) sıhhiye dairesine, hükümet veya belediye tabibi bulunmadığı takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde polis veya jandarma karakoluna hastanın isim ve adresiyle beraber tahriren veya şifahen haber verir. Polis ve jandarma daireleri ittila hasıl eyledikleri bu vakaları hiç vakit kaybetmeden alakadar makamlara bildireceklerdir.
Sari hastalıkların haber verilmesini kolaylaştırmak üzere Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletince hazırlanıp arzu eden tabiplere tevzi edilecek ihbarnameler postalarca meccanen naklolunur.13
Hastane baştabipleri, mektep, fabrika, imalathane, hayır müesseseleri, ticarethane ve mağaza, otel, pansiyon, han, hamam, hapisane sahip veya müstecirleri ve müdürleri, apartman kapıcıları bulundukları mahallede, köy ihtiyar heyetleri köylerinde zuhurSözlük · zuhurortaya çıkma eden ve eczacılar, diş tabipleri ve ebeler, hasta bakıcıları, ölü tabutlıyan ve yıkayanlar sanatlarını icra sebebiyle muttali oldukları 57 nci maddede zikredilen vakaları derakap alakadar makamlara tebliğ ve ihbara mecburdurlar.
Deniz veya nehirlerde seyrüsefer eden her neviSözlük · nevitür, çeşit sefinelerde 57 nci maddedeki vakalardan biri zuhurSözlük · zuhurortaya çıkma ettiği takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde geminin kaptan ve reisi ilk limanda vakayı hükümete haber vermeğe mecburdur.
Madde 63
(Değişik: 15/6/1942 - )
Limanlarda gemilere sıhhat patentası vermekle mükellefSözlük · mükellefyükümlü; mükellefiyet: yükümlülük sahil sıhhat memurları veya teşkilatSözlük · teşkilatörgüt bulunmıyan mahallerde sahil sıhhiye işlerine bakmakla mükellef memurlar 57 nci maddede yazılı hastalıklardan ancak kolera, vebaya ait hakiki vakaları ve çiçek ve lekelihumma salgın halinde ise zuhurSözlük · zuhurortaya çıkma eden vakaları limanlardan hareket edecek bilumum gemilerin sıhhat patentalarına işaret ederler.
57 nci maddede yazılı sairSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri hastalıkların ancak salgın halini aldıkları zamanlarda ve Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletinden verilecek emir üzerine tahakkukSözlük · tahakkukborcun (vergi, prim) hesaplanıp kesinleşmesi eden vaka adetleri hakkında da patentalara şerh verilir.
57 nci maddede zikredilenlerden başka her hangi bir hastalık istilai şekil aldığı veya böyle bir tehlike baş gösterdiği takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde o hastalığın veya her hangi bir hastalık şeklinin memleketin her tarafında veya bir kısmında ihbarı mecburi olduğunu neşrü ilâna ve o hastalığa karşı bu kanunda mezkürSözlük · mezkûranılan, sözü edilen tedabirin kaffesini veya bir kısmını tatbikaSözlük · tatbikuygulama Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaleti salahiyettardırSözlük · salahiyetyetki.
Madde 65
Sari bir hastalık zuhurSözlük · zuhurortaya çıkma ettiği veya zuhurundan şüphelenildiği veya sari ve salgın bir hastalıktan vefat vuku bulduğu veyahut vefatın sari ve salgın bir hastalık tesiri ile husule geldiğinden şüphe edildiği ihbar olunur olunmaz hükümet tabipleri veya bulunmadığı mahallerde belediye tabipleri mahallinde lazım gelen tetkikatı icra ve hastalığın muhakkak olup olmadığını ve zuhuru sebeplerini tahkik ile mafevke işar eyler. Sari hastalıklar tetkikatı yapan tabiplere bütün Devlet kuvvetleri müzaherete mecburdurlar.
65 inci maddede zikredilen tahkikat, sari ve istilai bir maraz zuhuruSözlük · zuhurortaya çıkma ihbar olunmadığı ve fakat Hükümetçe sari bir hastalık vukuundan şüphelenildiği takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde dahi yapılabilir. Bu suretteSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde sari hastalık tetkikatı yapan sıhhat memurları lüzumSözlük · lüzumgerek; lüzumlu: gerekli gördükleri mahallerde hastaları veya maraz amillerini ve sebeplerini taharriye salahiyettardırlarSözlük · salahiyetyetki.
57 nci maddede zikrolunan sari ve salgın hastalıklar vakaları hakkında tetkikat yapan tabip bu tetkikatı kolaylaştırmak üzere hastanın yanına girmeğe ve hastayı ve icabına göre evin sairSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri sakinlerini muayeneye ve hastalığın sureti zuhurSözlük · zuhurortaya çıkma ve seyrine dair izahat ve malumat talebine salahiyettardırSözlük · salahiyetyetki. Bu hususta mümaneatı görülenler bu kanunda zikredilen ahkamı mahsusaSözlük · mahsusözgü, ayrılmışmucibinceSözlük · mucibincegereğince cezalandırılır.
Tabip bulunmıyan mahallerde Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletinin emri ile sari ve salgın hastalıklar hakkında tetkikat yapmağa, bu husus için yetiştirilmiş küçük sıhhat memurları mezundurlar.
Madde 69
Sari ve salgın bir hastalığın vukuu tahakkukSözlük · tahakkukborcun (vergi, prim) hesaplanıp kesinleşmesi eylediği takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde sıhhat memurları derakap lazımgelen tedbirlerin ittihazına ve bütün idari makamlar bu tedbirlerin tatbikSözlük · tatbikuygulama ve icrası hususunda muavenete mecburdurlar.14
Sari ve salgın bir hastalıktan vefat eylediği zan ve şüphe edilen eşhas üzerinde, alakadar tabip tarafından lüzumSözlük · lüzumgerek; lüzumlu: gerekli gösterildiği takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde, fethimeyit icra olunabilir.
Madde 71
Sari ve salgın bir hastalığın hüküferma olduğu veya tehdit eylediği mahallerde Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletince bütün cenazelerin defninden evvelSözlük · evvelönce; evvelce: önceden bir tabip tarafından muayenesi mecburiyeti ilan edilebilir.
57 nci maddede zikredilen hastalıklardan biri zuhurSözlük · zuhurortaya çıkma ettiği veya zuhurundan şüphelenildiği takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde aşağıda gösterilen tedbirler tatbikSözlük · tatbikuygulama olunur:
1 - Hasta olanların veya hasta olduğundan şüphe edilenlerin ve hastalığı neşrü tamim eylediği tetkikatı fenniye ile tebeyyün edenlerin fennen icap eden müddet zarfındaSözlük · zarfındaiçinde (süre için) ve sıhhat memurlarınca hanelerinde veya sıhhi ve fenni şartları haizSözlük · haizsahip, taşıyan mahallerde tecrit ve müşahede altına vaz'ı.
2 - Hastalara veya hastalığa maruz bulunanlara serum veya aşı tatbikı.
3 - Eşhas, eşya, elbise, çamaşır ve binaların ve fennen intana maruz olduğu tebeyyün eden sairSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri bilcümle mevaddın fenni tathiri.
4 - Hastalık neşreden haşarat ve hayvanatın itlafı.
5 - Memleket dahilinde seyahat eden eşhasın icap eden mahallerde muayenesi ve eşyalarının tathiri.
6 - Hastalığın sirayet ve intişarına sebebiyetSözlük · sebebiyetneden olma veren gıda maddelerinin sarf ve istihlakinin men'i.
7 - Dahilinde sari ve salgın hastalıklardan biri zuhur eden umumiSözlük · umumigenel; umumen: genel olarak mahallerin tehlike zail oluncaya kadar set ve tahliyesi.
Madde 73
Kolera ve veba ve ruam musaplarından gayrı hastaların evlerinde tecrit edilmelerine müsaade olunur. Yalnız alakadar sıhhi memurlar tarafından bu tecridin müessir olmasını temin edecek şartların mevcudiyeti kabul edilmiş olmalıdır. Bu takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde hastaların evlerine bir alameti mahsusaSözlük · mahsusözgü, ayrılmış vazedilerek hariçle olan ihtilat menedilir. Kolera, veba, ruam musaplariyle bulunduğu mahallerde tecridi mümkün ve kafiSözlük · kâfiyeterli görülmiyen sairSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri hastalık musapları ve kolera ve vebayı neşir ve sirayet ettirmeleri muhtemel olanlar icap ederse cebri tecride tabiSözlük · tâbibağlı, uyan; tabiiyet: vatandaşlık olurlar. Cebri tecrit, hastaların veya bu maddede zikredilen şüphelilerin Hükümetçe tayin edilecek mahallerde, her türlü ihtilattan memnu olarak ve zabıta murakabesi altında bulundurulmalarıdır.
Madde 74
Hastaların tecrit ve tedavisine mahsusSözlük · mahsusözgü, ayrılmış vasıf ve şartları haizSözlük · haizsahip, taşıyan hususi yerleri olmayan mektep, fabrika ve imalathanelerle mütaaddit kimselerin bir arada bulunduğu umumiSözlük · umumigenel; umumen: genel olarak her neviSözlük · nevitür, çeşit müessese ve mebanide sari hastalıklara musap kimselerin alıkonulması memnudur.
Madde 75
Kuduz olan veya kudurmuş olduğundan şüphe edilen hayvanlar tarafından ısırılmış olanların vakit kaybetmeden en yakın kuduz tedavi müessesesine izam olunmaları mecburidir. Bunlardan fakir olanların yol masrafları belediye veya köy sandıklarınca ve bu sandıklar veremedikleri takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde idarei hususiyelerce tediye olunur ve bunlar Devlete ait umumiSözlük · umumigenel; umumen: genel olarak nakil vasıtalarından meccanen istifadeSözlük · istifadeyararlanma ederler.
Madde 76
Etrafında bulunanlara sari ve salgın hastalıklardan birini nakle vasıta olduğu muhakkak olan kimseler muvakkatenSözlük · muvakkatgeçici ve bu zail oluncaya kadar meslek san’atlarının icrasından hıfzıssıhhaSözlük · hıfzıssıhhasağlığın korunması meclisleri karariyle menolunur.
Sari ve salgın hastalıklardan birinin hüküm sürdüğü veya tehdit ettiği mahallerde Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletinin tasvibiyle bütün umumiSözlük · umumigenel; umumen: genel olarak mahallerde vuku bulacak içtimalar tahditSözlük · tahditsınırlama veya menolunabilir. Bundan başka hastalarla hastalığı şüpheli olanların ve hastalığın sirayet ve neşrine vasıta olabilecek eşyanın fenni tathiratile mahzur ve mazarratı izaleSözlük · izalegiderme; izale-i şuyu: ortaklığın giderilmesi edilmeksizin nakillerine ve bütün kara ve deniz ve hava nakil vasıtalarının fenni tathir ve tephire tabiSözlük · tâbibağlı, uyan; tabiiyet: vatandaşlık tutulmadan seyrüseferlerine mümaneat edilir.
Madde 78
Hususi kanuna tevfikan açılmış olan şahıslara ait laboratuvarlarda ve Sıhhat Vekaletince tayin edilecek müessesatı resmiyenin gayrisinde kolera, veba ve ruam mikropları kültürlerinin bulunması memnudur. Diğer sari hastalıklar mikroplarının iyi muhafazasından ve bir mahalden diğerine naklinde yapılacak takayyüdattan laboratuvar sahipleri mesuldür.
Su ile sirayet ettiği fennen muhakkak olan hastalıklardan birinin salgın halinde hüküm sürdüğü mahallerde veya bu mevkilerin etraf ve civarında bulunan umumiSözlük · umumigenel; umumen: genel olarak banyolar ve kuyular, aptesaneler ve şehir ve kasaba veya köylere gelen suların ve çamaşır yıkamağa mahsusSözlük · mahsusözgü, ayrılmış umumi mahallerin ve dere, nehir gibi cari sularla göl sularından şüpheli olanlarının istimali memnudur.
Madde 80
Askeri kuvvetler arasında veya askeri müesseselerde 57 nci maddedemezkürSözlük · mezkûranılan, sözü edilen sari ve salgın hastalıklardan biri zuhurSözlük · zuhurortaya çıkma ettiği takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde bu kanunda zikredilen tedabirin ifasına hususi teşkilatıSözlük · teşkilatörgüt sıhhiyeleri mecburdur. Bu hallerde Milli Müdafaa Vekaleti vukuatın zuhur ve seyrinden Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletini daimiSözlük · daimisürekli, kalıcısuretteSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde malumattar edecek ve halkı sirayetten korumak için müşterekenSözlük · müşterekortak; müştereken: ortaklaşa, birlikte ittihaz ve kabul edilecek tedbirleri tatbikSözlük · tatbikuygulama eyleyecektir. Sıhhat Vekaletince halk arasında görülen sari hastalıklar vakalarından Milli Müdafaa Vekaleti vaktinde haberdar edilir.
Madde 81
Sari ve salgın hastalıklar amilleriyle bulaştığı muhakkak veya şüpheli olupta tathiri ve tephiri masarifi kıymetinden ziyadeye baliğ olacağı anlaşılan veya tephir ve tathiri mümkün görülmeyen eşya ve mevaddı saireSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri imha olunur. Tathir ve tephir masarifi kıymetinden ziyadeye baliğ olacağı anlaşılan eşyanın sahibi tarafından arzu edildiği takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde tathir masarifi kendisi tarafından deruhte edilerek tathiri icra edilir. İmha edilen mevat ve eşya Hükümetçe her kimin elinden alınmış ise belediye ve köy ihtiyar heyetlerince tayin edilecek bedeli o şahsa tazminSözlük · tazminzararı karşılama, ödeme olunur.
Madde 82
Sari ve salgın hastalıklardan birinden vefat edip hususi tedabire tabiSözlük · tâbibağlı, uyan; tabiiyet: vatandaşlık olarak defni iktiza eden cenazeler alakadar memurların nezareti altında tabutlanıp defnolunurlar.
Madde 83
Cebri tecride tabiSözlük · tâbibağlı, uyan; tabiiyet: vatandaşlık olarak müessesatta veya evlerinde tecrit edilen kimselerle 76 ncı maddede zikredilen şahıslardan muhtaç olanlarının kendileri ve ailelerinin iaşeleri masarifi Hükümetçe tesviye edilir.
Madde 84
Sari hastalıkların zuhurSözlük · zuhurortaya çıkma ve intişarına maniSözlük · maniengel olmak üzere münasip fasılalarla umumiSözlük · umumigenel; umumen: genel olarak mebaninin, nakil vasıtalarının, otel, han ve her neviSözlük · nevitür, çeşit temaşa yerleri ve saireSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri gibi içtima yerlerinin veya lüzumSözlük · lüzumgerek; lüzumlu: gerekli görülecek sair müessesatın neşir ve ilan edilecek şartlar dahilinde tathir ve tephirine ve hastalık nakleden haşerat ve hayvanatı itlaf etmeğe Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaleti mezundurSözlük · mezunyetkilidir, izinlidir.
Madde 85
Müstamel elbise ev eşyası ve sairenin fennen tathir edilmeden satılması memnudur.
İçinde sari ve salgın hastalıklardan biri çıkan binalarla bitişik binalar sahipleri hastalığın izalesineSözlük · izalegiderme; izale-i şuyu: ortaklığın giderilmesi hadim ve yayılmasına maniSözlük · maniengel olmak üzere sıhhiye memurlarının gösterecekleri sıhhi mahzurları ıslaha mecburdurlar. Sahipleri yapmazsa Hükümet veya belediyelerce yapılıp, masarifi, maliye memurlarınca Tahsili Emval Kanununa tevfikan tahsil olunur.
Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletince 57 nci maddede zikredilen hastalıkların her birine karşı yapılacak mücadele tedbirlerini ve tathirat ve tephirat ve itlafı haşerat ve hayvanat usullerini ve tathirata tabiSözlük · tâbibağlı, uyan; tabiiyet: vatandaşlık binalar ve eşya ve sairenin ne zamanlarda ve ne suretleSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde tephir ve tathir edileceklerini mübeyyin bir yönetmelik neşrolunur.15
Türkiye dahilinde her fert çiçek aşısı ile mükerrenen aşılanmağa mecburdur. Bu aşının, icrası tarzı ve vesikaların ne suretleSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde ita olunacağı ve aşılarının fennen geri bırakılması icap eden kimseler 87 nci maddede yazılan yönetmelikte zikredilir.16
Madde 89
Türkiye hudutları dahilinde doğan her çocuk doğumu takip eden ilk dört ay zarfındaSözlük · zarfındaiçinde (süre için) aşılanır. Çocuğun peder ve validesi aşı mecburiyetinin ifa edilmesinden aynı suretleSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde mesuldürler. Ebeveyni olmayan çocuklar veya ebeveyni nezdindeSözlük · nezdindeyanında, katında bulunmayan çocuklar için çocuğu bakmak üzere kabul eden şahıslar veya müesseseler müdürleri mesuldürler.
Madde 90
Otuz yaşına kadar olan her şahıs çiçek aşısını beş senede bir tekrar ettirmeğe mecburdur. Çiçek salgını vukuunda sıhhat memurları tarafından lüzumSözlük · lüzumgerek; lüzumlu: gerekli görülecek bütün eşhasa çiçek aşısı tatbikıSözlük · tatbikuygulama mecburidir.
Madde 91
Çiçek aşısı Hükümetçe hazırlanır ve meccanen tevzi ve tatbikSözlük · tatbikuygulama olunur.
Madde 92
Askeri makamlar, askeri hizmetlerini ifa esnasında ve kanunen muayyen olan müddetlerde askerlerin çiçek aşılarını muntazaman ifaya mecburdurlar.
Madde 93
Ticari ve sınai bütün müesseseler sahipleri müstahdemlerini kendi vesaitiyle kanunun gösterdiği müddetlerde çiçek aşısı ile aşılamağa mecburdurlar.
Madde 94
Kanuni mühlet zarfındaSözlük · zarfındaiçinde (süre için) mükerreren aşılandığını vesikalarla ispat edemiyenlerin Devlet, belediye hizmetlerinde veya hususi ve umumiSözlük · umumigenel; umumen: genel olarak ticaret ve sanayi müesseselerinde, büyük çiftliklerde istihdamıSözlük · istihdamçalıştırma, iş verme veya mekteplere kabulü memnudur.
Sari hastalıklara karşı kullanılan her neviSözlük · nevitür, çeşit serum ve aşılar Hükümet tarafından ihzar edilir. Hariçten getirilenlerin Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletince tayin olunan vasıf ve şartları haizSözlük · haizsahip, taşıyan olmaları mecburidir. Dahilde beşeri serum ve aşı imali Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletinin müsaadesine ve murakabesine tabidirSözlük · tâbibağlı, uyan; tabiiyet: vatandaşlık. Bu müesseselerin vasıfları ve şartları Vekaletçe tayin olunur.
Kuduz aşısı ihzar ve tatbikıSözlük · tatbikuygulama için iktiza eden müesseseler Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletince veya onun müsaade ve murakabesi altında resmi teşkilatıSözlük · teşkilatörgüt tarafından açılır ve aşı meccanen tatbik olunur.
ÜÇÜNCÜ FASIL
Madde 97Sıtma ile mücadele
Sıtmalı olduğu Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletince neşir ve ilan edilecek mahallerde sıtmanın her türlü şekillerinin 58, 59, 60, 61 inci maddelerde musarrah olduğu veçhile ihbarı mecburidir.
Madde 98
Sıtma mücadelesi, hususi kanununa ve talimatnamelerine tevfikan icra olunur. Askeri makamlar Sıhhat Vekaletince kabul edilen esaslar dahilinde askeri kıtaat ve teşkilattaSözlük · teşkilatörgüt sıtma mücadelesi yaparlar ve yapılan tedbirleri sıtma mücadele reislerine veya sıhhat müdürlüklerine bildirirler.
DÖRDÜNCÜ FASIL
Madde 99Trahom ile mücadele
Ahalisinin büyük bir kısmının trahom hastalığına müptela olduğu tahakkukSözlük · tahakkukborcun (vergi, prim) hesaplanıp kesinleşmesi eden mahallerde Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaleti tarafından mücadele heyetleri teşkilSözlük · teşkiloluşturma edilir ve iktiza eden müesseseler açılır. Buralarda hastalığın tedavisi için hastalar üzerinde yapılacak bütün tedbirler ve ameliyeler meccanen icra olunur.
Madde 100
Trahomlu olduğu Vekaletçe neşrü ilan edilecek mahallerde trahom hastalığının ve ihtilatlarının 58, 59, 60, 61 inci maddelerde tasrih edildiği üzere ihbarı mecburidir.
Madde 101
Trahom mücadele mıntıkalarında teşkilSözlük · teşkiloluşturma edilecek heyetler bütün ahaliyi muayene ve tescile ve trahoma müptela olduğu anlaşılan hastaları tedavi maksadı ile müesseselere celbe ve iktiza eden tedaviyi tatbikaSözlük · tatbikuygulamasalahiyettardırSözlük · salahiyetyetki.
Gerek trahom mücadele mıntakalarında ve gerekse memleketin sairSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri aksamında trahomun sari devresine musap olan hastaların bu devre devam ettiği müddetçe mektep, fabrika, imalathane veya sair resmi, hususi müessesata devamları menolunur. Trahom mücadele mıntakalarındaki çocukların tedrisatı için Sıhhat ve Maarif Vekaletlerince müşterekenSözlük · müşterekortak; müştereken: ortaklaşa, birlikte hususi tedbirler ittihaz olunur.
Askeri makamlar Sıhhat Vekaletince kabul edilen esaslar dahilinde askeri kıtaat ve teşkilattaSözlük · teşkilatörgüt trahom mücadelesi yaparlar ve yapılan tedbirleri mahallerindeki sıhhat memurlarına bildirirler.
Vücudun hangi kısmında ve ne şekilde tezahür ederse etsin frengi, belsoğukluğu ve yumuşak şankr müptela her şahıs kendisini Türkiye'de sanat icrasına mezun bir tabibe tedavi ettirmeğe mecburdur. Çocukları tedavi ettirmek mecburiyeti ana ve babalarına veya bu çocuklara bakan ve himaye eden kimselerle müesseselere racidir.
Sanatını icra eden her tabip her ay nihayetinde protokol defterlerindeki kayıtlara nazaran o ay zarfındaSözlük · zarfındaiçinde (süre için) kendilerine müracaatSözlük · müracaatbaşvuru eden frengili hastaların ismini, yaşını ve hastalığının devrini, evvelceSözlük · evvelönce; evvelce: önceden bir tabip tarafından tedavi edilip edilmediğini Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletine bildirmek üzere bulunduğu mıntıkanın Sıhhat ve İçtimai Muavenet Müdürlüğüne yazı ile bildirir. Mahrem olarak alınacak bu ihbaratı ifşa eden memurlar hakkında Devletin mahrem kayıtlarını ifşa ve vazifeiSözlük · vazifegörev memuriyetini suiistimal etmenin istilzam ettiği mücazat tayin olunur.
Madde 105
Frengi ve belsoğukluğu ve yumuşak şankr müptelaları bütün resmi sıhhat müesseselerinde veya Hükümet ve belediye tabipleri tarafından parasız tedavi edilir.
Madde 106
Zührevi hastalıklardan biriyle musap olduğundan şüphe ve bu hastalıkları etrafına neşrü tamim ettiğinden endişe edilen kimseleri muayeneye sevk ve sıhhi hallerine dair birer rapor talep etmeğe alakadar Sıhhat ve İçtimai Muavenet Müdürleri ve Hükümet tabipleri mezundurlar. Bu gibi şahıslar arzu ettikleri takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde kendilerini hususi bir tabibe muayene ettirerek ondan alacakları raporu ibrazSözlük · ibrazsunma, gösterme (belge) edebilirler. Bu hususta imzasız ve adressiz ihbarat mesmu olamaz.
Madde 107
Zührevi bir hastalığa müptela olduğu tahakkukSözlük · tahakkukborcun (vergi, prim) hesaplanıp kesinleşmesi ederek hastalığı etrafına neşir ve sirayet ettirdiğinden şüphe edilen kimseler cebren tedaviye sevk olunabileceği gibi hastalığın sirayetine maniSözlük · maniengel olmak üzere bir hastanede tecrit ve tedavi altına alınabilir. Bu hususta kuvvei cebriye istimali dahi caizdir.
Zührevi hastalıklardan birine musap hastalardan biri tedaviyi ikmalSözlük · ikmaltamamlama etmeden ortadan kaybolduğu takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde tedavi eden tabibi,mıntıkası Sıhhat ve İçtimai Muavenet Müdürlüğüne yazı ile malümat vermeğe mecburdur. Sıhhat müdürleri tedaviden ayrılan bu hastanın diğer bir tabip tarafından veya herhangi resmi müessesede tedavi edilip edilmediğini icap ederse bizzat hastanın kendisinden izahat alarak tahkika ve tedavi edilmediği tahakkukSözlük · tahakkukborcun (vergi, prim) hesaplanıp kesinleşmesi edenleri 107 nci maddemucibinceSözlük · mucibincegereğince tedaviye sevke mezundurSözlük · mezunyetkilidir, izinlidir.
Madde 109
Her tabip tedavi altında bulunan zührevi hastalıklar musaplarının ellerine bu hastalığın tehlikesini ve sirayet yollarını bildirecek, nümunesi Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletince tesbit edilmiş bir (Vesayayi sıhhiye varakası) vermeğe mecburdur. Hasta çocuk olduğu takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde bu izahat ve vesaya varakası hastanın ana ve babasına ve olmazsa sairSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri yakınına verilir.
Zührevi hastalıklardan birine düçar olduğunu bildiği veya görünüşe nazaran veyahut tedavisi altında bulunduğu tabiplerinin izahatıyla bu hastalıklardan birine müptela olduğunu bilmesi lazım geldiği halde hastalığı bir diğerine sirayet ettirenler hakkında bu Kanunda mezkurSözlük · mezkûranılan, sözü edilen mücazat tatbikSözlük · tatbikuygulama olunur. Frengili bir çocuğun frengiye musap olduğunu bildiği halde salim bir süt anneye emzirtmek memnudur.
Ahalisinden bir kısmının frengiye musap olduğu anlaşılan veya şüphe edilen mıntakalarda Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaleti tarafından mücadele heyetleri teşkilSözlük · teşkiloluşturma ve lazım gelen müesseseler açılır.
Madde 112
Frengi mücadele heyetleri,mıntakaları dahilinde bütün ahaliyi muayene ve tescile ve frengiye müptela olduğu anlaşılan hastaları tedavi maksadıyle müesseselere celp ve iktiza eden müdavatı tatbikaSözlük · tatbikuygulamasalahiyettardırlarSözlük · salahiyetyetki.
Askeri kıtalarda teşkilattaSözlük · teşkilatörgüt zührevi hastalıklarla mücadele askeri makamlarca temin olunur. Sirayet devresinde zührevi hastalıklar musapları fenni usulle tedavi edilmedikçe terhis edilmez.Askerlik esnasında frengili olduğu tesbit edilenlerin künye defterleri, gördükleri tedavi tarzı hakkındaki malumat ile beraber Müdafaai Milliye Vekaletince Sıhhat Vekaletine gönderilir.
Akciğer ve hançere vereminin her sari şeklinde musap olanlarla veremin herhangi seriri şekline musap olarak vefat edenlerin isim ve adresleriyle ihbarı mecburidir.Musaplar sekiz gün ve vefatlar yirmi dört saat zarfındaSözlük · zarfındaiçinde (süre için) hastalığı veya ölümü teşhis ve tesbit eden her tabip tarafından en yakın sıhhiye dairesine şifahen veya tahriren ihbar edilir.
Madde 114
Veremli hastanın ikametgah değiştirmesi halinde nakilden haberdar olan tabip derakap keyfiyeti ve nakledilecek mahalli evvelceSözlük · evvelönce; evvelce: önceden hastayı haber verdiği sıhhiye dairesine ihbara mecburdur.
Madde 115
Hastanelerde, doğum evlerinde, hapisanelerde, sairSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri resmi veya hususi müesesatı sıhhiye ve hayriyedeki bütün veremli hastalarla buralarda vukua gelen verem vefiyatı yirmi dört saat zarfındaSözlük · zarfındaiçinde (süre için) o müessesenin müdürü tarafından ihbar edilir.
Askeri kıtaat ve teşkilattaSözlük · teşkilatörgüt tedavi edilen veya vefat eden veremliler buralardaki askeri tabipler tarafından ve mensup oldukları kumandanlıklar vasitasiyle alakadar sıhhat makamlarına ihbar olunur.
Madde 116
Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletince küşat edilen verem dispanserlerinin mevcut olduğu mahallerde verem musaplarının doğrudan doğruya dispanser tababetine ihbar edilmesi vekaletçe neşrü ilan edilir.
Madde 117
Resmi bakteroyoloji laboratuvarları veremlilere ait olup tabipler tarafından gönderilen maddeleri meccanen muayene ve neticesini gönderen tabiplere iş'ar ederler.
Madde 118
Hükümet veya belediye tabiplerinin veya tabibi müdavilerinin talebi üzerine veremlilerin ikametgahları ve eşyaları meccanen tathir ve tephir olunur.
Madde 119
Sari şekilde verem hastalığına musap olduğu tebeyyün eden ve etrafında bulunan kimseleri intana duçar edeceğinden şüphe olunan hastaları hastane veya sairSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri bir müessesede tecrit veya tedaviye veya meslek ve sanatları dolayısiyle küçük çocukları verem intanına duçar edecekleri tahakkukSözlük · tahakkukborcun (vergi, prim) hesaplanıp kesinleşmesi edenleri meslek ve sanatlarını icradan men'e Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaleti salahiyettardırSözlük · salahiyetyetki.
Veremle mücadele cemiyetlerine ait müesseselerle bu cemiyetler tarafından tatbikSözlük · tatbikuygulama edilen mücadele tedbirleri Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekale tinin murakabesine tabidirSözlük · tâbibağlı, uyan; tabiiyet: vatandaşlık.
YEDİNCİ FASIL
Madde 122Geçen fasıllar arasında müşterek hükümler
Evlenecek erkek ve kadınlar evlenmeden evvelSözlük · evvelönce; evvelce: önceden tıbbi muayeneye tabidirSözlük · tâbibağlı, uyan; tabiiyet: vatandaşlık. Bu muayenenin sureti icrası ve teferrüatı hakkında Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelik neşrolunur.17
Madde 123
Frengi, belsoğukluğu ve yumuşak şankr ve cüzzama ve bir marazı akliye müptela olanların evlenmesi memnudur. Bu hastalıklar usulü dairesinde tedavi edilip sirayet tehlikesi geçtiğine veya şifa bulduğuna dair tabip raporu ibrazSözlük · ibrazsunma, gösterme (belge) olunmadıkça musapların nikahları aktolunmaz.
Madde 124
İlerlemiş sari vereme musap olanların nikahı altı ay tehirSözlük · tehirerteleme, geciktirme olunur. Bu müddet zarfındaSözlük · zarfındaiçinde (süre için) salah eseri görülmezse bu müddet altı ay daha temdit edilir. Bu müddet hitamında alakadar tabipler her iki tarafa bu hastalığın tehlikesini ve evlenmenin mazarratını bildirmeğe mecburdur.
Madde 125
Süt annelik yapacak kadınlar zührevi hastalıklarla sari vereme ve cüzzama musap olmadıklarını müspit tabip raporları alırlar. Raporlar her altı ayda bir tecdit olunur. Bu raporu olmayan kadınların süt annelik etmesi ve rapor talep etmeden herhangi bir kadının süt anneliğe kabul edilmesi memnudur. Resmi tabipler süt annelik edecek kadınları meccanen muayene ve raporlarını ita ederler.
Gıda üretim ve satış yerleri ve toplu tüketim yerleri ile insan bedenine temasın söz konusu olduğu temizlik hizmetlerine yönelik sanatların ifa edildiği iş yeri sahipleri ve bu iş yerlerinin işletenleri, çalışanlarına, hijyen konusunda bu iş yerlerindeki meslek ve faaliyetin gerektirdiği eğitimi vermeye veya çalışanların bu eğitimi almalarını sağlamaya, belirtilen eğitimleri almış kişileri çalıştırmaya, çalışan kişiler ise bu eğitimleri almaya mecburdurlar. Bizzat çalışmaları durumunda, iş yeri sahipleri ve işletenleri de bu fıkra kapsamındadır.
Bulaşıcı bir hastalığı olduğu belgelenenler ile iş yerinin faaliyet ve hizmetlerinden doğrudan yararlananları rahatsız edecek nitelikte ve görünür şekilde açık yara veya cilt hastalığı bulunanlar, bizzat çalışan iş yeri sahipleri ve işletenleri de dâhil olmak üzere, alınacak bir raporla hastalıklarının iyileştiği belgeleninceye kadar, birinci fıkrada belirtilen iş yerlerinde çalışamaz ve çalıştırılamazlar. Çalışanlar, hastalıkları konusunda işverene bilgi vermekle yükümlüdür.
126 ncı maddede belirtilen iş yerlerindeki hijyen eğitimine yönelik hususlara, bu iş yerlerinde çalışmaya engel bulaşıcı hastalıkların ve cilt hastalıklarının neler olduğuna, iyileşme hâlinin belirlenmesine, hangi meslek ve sanat erbabının 126 ncı madde kapsamında olduğuna ilişkin usûl ve esaslar, Sağlık, İçişleri, Çevre ve Şehircilik ve Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlıklarınca müşterekenSözlük · müşterekortak; müştereken: ortaklaşa, birlikte çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.18
126 ncı maddede belirtilen iş yerlerinde bulaşıcı bir hastalık veya bir salgın hastalık çıkması durumunda, bu hastalıkla alakalı gerekli incelemeler, analiz masrafları iş yeri sahipleri ve işletenlerince karşılanmak üzere ilgili kurumlar tarafından yapılır.
126 ncı maddede belirtilen iş yerlerinde bulaşıcı bir hastalık veya bir salgın hastalık çıkması hâlinde doğacak hukukî sorumluluklar ile bu durumdan zarar gören kişi veya kurumların hukukî yol vasıtasıyla talep edebilecekleri tazminat ödemeleri veya olabilecek diğer ödemeler iş yeri sahiplerine ve işletenlerine aittir.
Fuhşu, sanat ve maişet vasıtası ittihaz eden kadınlardan zührevi hastalıkların her türlü eşkaline, cüzzam, cerp, empetigo, entertrigo, müterakki verem veya Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletinin fennen lüzumSözlük · lüzumgerek; lüzumlu: gerekli göreceği sairSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri hastalıklara musap olanların sanatlarının icrasına icap ederse kuvvei cebriye istimali ile mümanaat olunur. Bunlar lüzum görülürse bir müessesede tecrit ve tedavi edilir.
Madde 130
UmumiSözlük · umumigenel; umumen: genel olarak evlerde her neviSözlük · nevitür, çeşit ispirtolu içkilerin istihlaki memnudur.
Madde 131
Fuhuş sebebiyle intişar eden hastalıklara karşı tedbir ittihazı masarifi belediyelere aittir. Bu husus için umumiSözlük · umumigenel; umumen: genel olarak evler sahiplerinden 128 inci maddede zikredilen yönetmelikte gösterilecek bir ücret alınabilirse de umumi kadınlardan şahsan her neviSözlük · nevitür, çeşit resim veya ücret cibayeti usulü mülgadırSözlük · mülgayürürlükten kaldırılmış.19
Madde 132
UmumiSözlük · umumigenel; umumen: genel olarak kadınlara mütaallik gerek ahlaki ve gerek intizamı umuminoktai nazarından yapılacak takibat ve sagirlerin fuhuş telkinatından vikayesimahsus kanunlarına tevfikan ait olduğu daireler tarafından icra olunur.
DÖRDÜNCÜ BAP
Madde 133Muhacerete ait sıhhi işler
Türkiye'de tavattun etmek üzere topluca ve kafile halinde gelen ecnebi tabiiyetindekiSözlük · tâbibağlı, uyan; tabiiyet: vatandaşlık şahıslar veya tabiiyetini terkederek Türkiye tabiiyetine dahil olmak isteyen muhacirler Sıhhat ve İçtimai Muavenet ve Dahiliye Vekaletlerince müşterekenSözlük · müşterekortak; müştereken: ortaklaşa, birlikte tayin edilecek hudut kapılarından veya limanlarından memlekete dahil olurlar. Türkiye'de azami üç ay kalmak veya tavattun etmek isteyen ecnebilerle tabiiyetini terkederek Türk tabiiyetini kabul etmek isteyen şahıslar münferiden veya bir aile halinde geldikleri takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde her taraftan memlekete dahil olabilirler.
57 nci maddede zikredilen sari ve salgın hastalıklardan veya zührevi hastalıklardan birine musap olanlar, cüzzam, trahom ve Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletince tayin olunacak hastalıklardan birine duçar olanların ve mecnunların ve fuhuşla melüf kadınların 133 üncü maddedemezkürSözlük · mezkûranılan, sözü edilen kimseler meyanında memlekete girmesi memnudur.
134 üncü maddedeki memnuiyite ait istisnalar ve bütün muhacirlere veya tavattun etmek üzere gelen ecnebilere tatbikSözlük · tatbikuygulama edilecek sıhhi tedbirler ve bunların iskan edilecekleri mahallere kadar sevk ve murakabeleri tarzları Sıhhat ve İçtimai Muavenet ve Dahiliye Vekaletlerince müşterekenSözlük · müşterekortak; müştereken: ortaklaşa, birlikte tesbit olunur.
Madde 136
134 üncü maddede zikredilen hastalıklardan birine musap olan şahısları getiren gemiler ve şimendifer idareleri bunları tekrar getirdikleri yerlere iadeye veya sıhhat memurları tarafından müşahede, tecrit ve tedavi altına alınmak üzere bu memurlar tarafından gösterilecek mahalle kadar sevke mecburdurlar. Bu husustaki masarif bu nakil vasıtaları idarelerine aittir.
Madde 137
Ecnebi memleketlerden gelen her vapur kaptanı sıhhi muameleSözlük · muameleişlem esnasında hudutlar ve sahiller sıhhat memurlarına limına çıkacak yolcuların ve kara ile ihtilat edecek taifenin ve topluca ve kafile halinde Türkiyeye gelmek üzere bulunan eşhasın isimlerini bildiren bir liste verecek ve bunların içinde hasta mevcut olduğu takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde gemi tabibinin tasdikiyle musap olduğu veya musabiyetinden şüphe edildiği hastalık bildirilecektir.
Topluca ve kafile halinde muhacir nakleden Türk ve ecnebi gemilerin hükümetlerince musaddak bir tabibi ve hastalık ve müstacel ahvalde kullanmağa mahsusSözlük · mahsusözgü, ayrılmış ecza ve tıbbi levazımı olmalıdır. Vapurların her tarafı ve bilhassa muhacirlerin bulunduğu mahaller gayet temiz ve sıhhi şeraiti haizSözlük · haizsahip, taşıyan olacak ve muhacirler hava şedaidinden mahfuzSözlük · mahfuzsaklı olarak nakledilecektir.
Madde 139Gemiler, demiryolları ve sair nakliyat vasıtaları sıhhi işleri
Yolcu taşıyan Türk gemilerinde hususi kanunda gösterilen şartlar dahilinde istihdamSözlük · istihdamçalıştırma, iş verme edilecek tabiplerin Türkiye'de sanat icrasına mezun ve Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletince tasdik edilmiş olması lazımdır. Bu tabipler gemi tabipliğine tayin olunmak için bu bapta neşredilecek talimatnameye tevfikan Vekaletçe bir imtihana tabiSözlük · tâbibağlı, uyan; tabiiyet: vatandaşlık tutulurlar ve imtihanda muvaffak olanlara gemi tabipliği vazifesiniSözlük · vazifegörev ifa edebileceklerini mübeyyin bir vesika verilir.
139 uncu maddede zikredilen vesikayı hamil olmayan tabiplerin gemi tabipliklerinde istihdamıSözlük · istihdamçalıştırma, iş verme memnudur.
Madde 141
Yolcu gemilerinde bulunması lazım gelen ilaç ve tıbbi levazım ile hasta tedavisi için tefrikSözlük · tefrikayırma edilen mahaller ve bu gemilerin şerait ve yolcu mahallerinin sıhhi vasıfları ve izdihama maniSözlük · maniengel olacak ve yolcuların selamet ve emniyetini temin eyleyecek tedbirler Sıhhat ve İçtimai Muavenet ve İktisat Vekaletlerince müşterekenSözlük · müşterekortak; müştereken: ortaklaşa, birlikte bir yönetmelik ile tesbit olunur.20
Gemi tabipleri, gemi dahilindeki mürettebat ile üçüncü sınıf yolcuları ve deniz tutması, kaza veya sari hastalık vukuunda diğer sınıf yolcuları meccanen tedaviye mecburdur.
Madde 143
Gemi tabipleri musaddak bir defter tutarak her seferdeki sıhhi vakaları hastalananların esami ve hastalıklarını ve yapılan tedaviyi umumiyetleSözlük · umumigenel; umumen: genel olarak geminin sıhhi hallerini kayıt ve imza ve kaptana tasdik ettirir. Bu defter seferden mebde limanına avdette orada sahiller sıhhi işlerine nezaretle mükellefSözlük · mükellefyükümlü; mükellefiyet: yükümlülük memurlara ibrazSözlük · ibrazsunma, gösterme (belge) olunur.
Madde 144
Gemi tabibi memleketi sari ve salgın hastalıklardan korunmağa matuf tedbirleri teshil ve bu hususta ait olduğu makamlarca verilecek emirler ve talimatın icrası ile mükelleftirSözlük · mükellefyükümlü; mükellefiyet: yükümlülük.
Madde 145
Gerek uzun sefer yapan ve gerekse limanlar dahilinde veya kısa mesafeler içinde veya nehirlerde işleyen her neviSözlük · nevitür, çeşit merakıp, sahiller sıhhi işlerine nezaretle mükellefSözlük · mükellefyükümlü; mükellefiyet: yükümlülük memurlar tarafından murakabeye tabidirSözlük · tâbibağlı, uyan; tabiiyet: vatandaşlık. Gemilerin kaptanları veya reisleri sari ve salgın hastalıkların zuhurunaSözlük · zuhurortaya çıkmamaniSözlük · maniengel olmak üzere gerek gemilerde ve gerekse mürettebata tatbikınaSözlük · tatbikuygulama bu makamlarca lüzumSözlük · lüzumgerek; lüzumlu: gerekli gösterilecek tedbirlere riayetleSözlük · riayetuyma mükelleftir.
Madde 146
Demiryolu, tramvay, otobüs ve omnibüs gibi umumiSözlük · umumigenel; umumen: genel olarak nakil vasıtaları vagon ve arabalarında sari va salgın hastalıkların intikalSözlük · intikalgeçme, aktarılma ve sirayetine maniSözlük · maniengel olmak üzere tatbikınaSözlük · tatbikuygulama sıhhi memurlarca lüzumSözlük · lüzumgerek; lüzumlu: gerekli gösterilecek tedbirlerin ifasına, bu nakil vasıtaları idareleri mecburdurlar. Şahıslara ait ve fakat umumi nakil işlerinde kullanılan vasıtalar sahipleri dahi aynı mecburiyete tabidirler.
Madde 147
Sari ve salgın hastalıklara müptela şahıslar ancak sıhhat memurlarının müsaadesi ile ve bu husustaki kaidelere riayetSözlük · riayetuyma etmek şartı ile umumiSözlük · umumigenel; umumen: genel olarak nakil vasıtaları ile naklolunabilir. Müsaadesiz umumi nakil vasıtaları ile sari hastalık musaplarının nakli memnudur.
Madde 148
Sıhhat ve İçtimai Muavanet Vekaletince görülecek lüzumSözlük · lüzumgerek; lüzumlu: gerekli üzerine sari ve salgın hastalıkların zuhurSözlük · zuhurortaya çıkma ettiği mahallerden gelen yolcu ve eşyanın muayenesi için şimendifer istasyonlarında muayene mevkileri tesis olunur.
Madde 149
Şimendifer idarelerince büyük demiryolu istasyonlarında ve yolcu katarlarında kaza ve müstacel hastalık vakalarında istimal edilecek levazım ve mevaddı tıbbiyenin hazır bulundurulması mecburidir.
Madde 150
Gemi süvarileri ve çarkçı ve dümencileri, demiryolu makinistleri, otomobil ve otobüs şoförleri veya lüzumSözlük · lüzumgerek; lüzumlu: gerekli görülecek sairSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri vesaiti nakliye müstahdeminin hizmete duhulden evvelSözlük · evvelönce; evvelce: önceden bedeni, akli, ruhi ve basari, üzni muayenelerinin icrasına mütaallik olmak üzere hususi hükümler vazedilecek ve bu muayenelere tabiSözlük · tâbibağlı, uyan; tabiiyet: vatandaşlık olmadan hiç bir şahıs bu gibi hizmetlere kabul edilmeyecektir. Bu muayeneler resmi sıhhat müesseseleri tarafından meccanen yapılır.
Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaleti küçük çocuk hıfzıssıhhasıSözlük · hıfzıssıhhasağlığın korunması ve bunlarda görülen vefiyatın azaltılması için lazım gelen müesseseler açarak idare eder ve çocuk hıfzıssıhhası faydalarının halk arasında intişar ve tatbikınıSözlük · tatbikuygulama teshil edecek tedbirleri ittihaz eyler.
Madde 152
(....)21 çocuk düşürmeğe vasıta olup Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletince tayin olunacak alat ve levazımın ithal ve satışı memnudur. Bunların tababette müstamel envaı Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletinin tayin edeceği şartlar dairesinde ithal edilir ve eczanelerde reçete ile satılır.
Devletin resmi müesseselerinde doğum yardımı meccanidir. (MülgaSözlük · mülgayürürlükten kaldırılmış cümle:4/7/2012-) (…)
(Ek fıkra: 4/7/2012-) Gebe veya rahmindeki bebek için tıbbi zorunluluk bulunması hâlinde doğum, sezaryen ameliyatı ile yaptırılabilir.
(Ek fıkra: 4/7/2012-) Gerekli tedbirlerin alınmasına rağmen, doğumu takiben anne veya bebekte meydana gelebilecek istenmeyen sonuçlardan dolayı hekim sorumlu tutulamaz.
Madde 154
Hükümet ve belediye tabipleri ve ebeleri fakir kadınların doğurmasından meccanen yardıma mecburdurlar.
Madde 155
Kendisi ve çocuğunun sıhhati için bir zarar husule getirmeyeceği bir tabip tarafından tahriren tasdik edilmedikçe kadınların doğumlarından mukaddem üç hafta ve doğurmasını mütaakip yine üç hafta zarfındaSözlük · zarfındaiçinde (süre için) fabrika, imalathane ve umumiSözlük · umumigenel; umumen: genel olarak ve hususi müesseselerde çalışması ve çalıştırılması memnudur.
Sütninelik edecek kadınlar kendi çocuklarının yedi aylıktan fazla olduğuna dair resmi vesikalar ibrazSözlük · ibrazsunma, gösterme (belge) etmedikleri ve kafiSözlük · kâfiyeterli emzirme kabiliyeti mevcut olmadığı takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde sütninelik etmelerine müsaade edilmez. Süt annenin çocuğu yedi aylıktan küçük olduğu halde bunun başka kadın tarafından emzirildiği ispat olunmak lazımdır. Bu vesikalar süt annelerin 125 inci maddede gösterilen muayenesi esnasında talep edilir.
Madde 158
Yedi yaşından aşağı olan metrük, öksüz veya babası ve anası hayatta çocukları gerek para ile ve gerek parasız kabul ederek bakan resmi ve hususi bütün müesseseler Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletinin murakabe ve teftişine bağlıdır. Bu tarzdaki müesseselerin küşadı, sahipleri tarafından Vekalete ihbar olunur.
NezdineSözlük · nezdindeyanında, katında yedi yaşından aşağı çocukları para mukabilindeSözlük · mukabilkarşılık bakmak üzere alan eşhasın evvela mahalli belediyesinden müsaadei mahsusaSözlük · mahsusözgü, ayrılmış alması mecburidir. Belediye heyeti sıhhiyesince bu gibi eşhasın ikametgahı ve sairSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri şartları muvafık görüldüğü tasdik edilmeden bu müsaade ita edilmez. Bu gibi eşhasın ikametgahları da 158 inci maddede bahsedilen teftişe tabidirSözlük · tâbibağlı, uyan; tabiiyet: vatandaşlık.
Kabul ettikleri çocukların sıhhat ve hayatlarını muhafaza için lazım gelen vasıtalar noksan olur veya çocukların sıhhat ve hayatını duçarı tehlike eden mahzurlar mevcut bulunursa 158 ve 159 uncu maddelerde zikredilen müesseseler ve şahıslar, sıhhat memurlarının tahriri ihtarlariyleSözlük · ihtaruyarı bu noksanlar ve mahzurları izaleyeSözlük · izalegiderme; izale-i şuyu: ortaklığın giderilmesi mecburdurlar. Bu ihtarları on beş gün zarfındaSözlük · zarfındaiçinde (süre için) icra ettirmeyenlerin çocukları nezdlerindeSözlük · nezdindeyanında, katında bulundurmalarına müsaade edilmez ve müesseseleri kapatılır.
Madde 161
Metrük çocukları altı yaşını ikmalSözlük · ikmaltamamlama edinceye kadar mahalli belediyeleri, belediye olmayan yerlerde köy heyeti ihtiyariyeleri himayeye mecburdurlar. Hususi müesseseleri olmayan yerlerde belediyeler bu çocukları icap ederse bir ücret mukabilindeSözlük · mukabilkarşılık bakılmak ve büyütülmek üzere aileler nezdineSözlük · nezdindeyanında, katında verirler. Altı yaşından sonra bu çocukların himayesi ve tahsil ettirilmesi Maarif Vekaletince deruhde olunur.
Madde 162
Nüfusu on binden fazla olan mahallerde belediyeler bir "Süt çocuğu muayene ve müşavere evi" tesis ederler. Bu müesseselerin vasıf ve şartları ve vazifeleriSözlük · vazifegörev Sıhhat Vekaletince tayin olunur. Nüfusu kırk binden fazla olan mahallerde bunlara merbut olmak üzere bir "Süt damlası"tesis edilir. Nüfusu yüz binden fazla olan mahallerde bu müesseseler ihtiyaca göre tezyit olunur.
Madde 163
Bilümum mekteplerin bina ve sıhhi şartları ve sari salgın hastalıklardan vikayeleri hususları Sıhhat ve içtimai Muavenet Vekaletinin murakabesi altındadır. Yalnız talebenin şahıslarına ait sıhhi murakabe bu mekteplerin tabiSözlük · tâbibağlı, uyan; tabiiyet: vatandaşlık oldukları makamlar, cemiyetler veya şahıslar tarafından ifa edilir.
Madde 164
Alelümum mekteplerde muayyen fasılalarla talebenin beden, ruh ve göz ve kulaklarına ait muayeneler mekteplerin hususi tabipleri tarafından icra ve her talebeye mahsusSözlük · mahsusözgü, ayrılmış ayrı kayıt varakalarına tesbit olunur.
Madde 165
On yaşından aşağı çocuğun babası, anası veya öksüz olanlarda sairSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri hısımları tarafından hayat ve sıhhatı ve ahlakını tehlikeye maruz bırakacak fena muameleyeSözlük · muameleişlem, teşviklere veya cebre duçar olduğu takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde bunların belediye veya Devlet müesseselerine kabul edilmek üzere nezdindeSözlük · nezdindeyanında, katında bulunduğu kimselerden ayrılması caizdir.
Madde 166
On iki yaşından aşağı çocukların yanlarında ebeveyni veya velileri olduğu halde dahi meyhanelere girmesi ve on sekiz yaşından aşağı gençlere her neviSözlük · nevitür, çeşit ispirtolu içki verilmesi veya satılması memnudur.
Madde 167
On iki yaşından aşağı çocukların, sinema ve tiyatro ve dans salonu ve bar gibi mahallere getirilmesi ve kabul edilmesi memnudur. Altı yaşından yukarı olanların gündüzün terbiyevi veya hususi mahiyetteSözlük · mahiyetnitelik, öz olan sinema veya tiyatrolara getirilmesine müsaade olunabilir.
Madde 168
Her şehir ve kasaba belediyeleri o şehir ve kasabanın vüs'at ve nüfusunun adedine göre icap eden büyüklükte küçük çocukların temiz hava almasına mahsusSözlük · mahsusözgü, ayrılmış bir veya mütaaddit bahçeler ve spor meydanları vücude getirmeğe mecburdurlar.
Madde 169
Kız liselerinde ve orta tahsilli kız mekteplerinde mektep idarelerince münasip görülecek sınıflarda talebeye fenni çocuk bakımı usulleri nazari ve ameli suretteSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde öğretilmek üzere haftada laakal bir saatlik mahsusSözlük · mahsusözgü, ayrılmış bir ders küşat olunur.
İKİNCİ FASIL
Madde 170Süt hakkında
ila 172 - (MülgaSözlük · mülgayürürlükten kaldırılmış: 24/6/1995 - ; Aynen kabul : 27/5/2004-)
YEDİNCİ BAP
Madde 173İşçiler hıfzıssıhhası
On iki yaşından aşağı bütün çocukların fabrika ve imalathane gibi her türlü sanat müesseseleriyle maden işlerinde amele ve çırak olarak istihdamıSözlük · istihdamçalıştırma, iş verme memnudur.
On iki yaş ile on altı arasında bulunan kız ve erkek çocuklar günde azami sekiz saatten fazla çalıştırılamaz.
Madde 174
On iki yaş ile on altı yaş arasında bulunan çocukların saat yirmiden sonra gece çalışmaları memnudur.
Madde 175
Bütün amele için gece hizmetleriyle yer altında icrazı lazımgelen işler 24 saatte sekiz saatten fazla devam edemez.
Madde 176
Mahalli belediyelerince bar, kabare, dans salonları, kahve, gazino ve hamamlarda on sekiz yaşından aşağı çocukların istihdamıSözlük · istihdamçalıştırma, iş verme menolunur.
Madde 177
Gebe kadınlar doğumlarından evvelSözlük · evvelönce; evvelce: önceden üç ay zarfındaSözlük · zarfındaiçinde (süre için) çocuğunun ve kendisinin sihhatine zarar veren ağır hizmetlerde kullanılamaz. Doğurduktan sonra 155 inci maddede tayin edilen muayyen müddet istirahatını mütaakıp işe başlıyan emzikli kadınlara ilk altı ay zarfında çocuğunu emzirmek üzere mesai zamanlarında yarımşar saatlik iki fasıla verilir.
Her neviSözlük · nevitür, çeşit sanat müesseseleri ve maden ocakları ve inşaat yerleri dahilinde veya yakınında ispirtolu meşrubat satışı veya umumiSözlük · umumigenel; umumen: genel olarak evler açılması memnudur.
Aşağıdaki mevaddı ihtivaSözlük · ihtivaiçerme eylemek üzere işçilerin sıhhatini korumak için İktisat ve Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletleri tarafından müşteken bir nizamname yapılır.
1 - İş mahallerinin ve bunlara ait ikametgah ve saireSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri gibi müştemilatın haizSözlük · haizsahip, taşıyan olması lazımgelen sıhhi vasıf ve şartlar.
2 - İş mahallerinde kullanılan alat ve edevat, makineler ve iptidai maddeler yüzünden zuhuruSözlük · zuhurortaya çıkma melhuz kaza, sari veya mesleki hastalıkların zuhuruna maniSözlük · maniengel tedabir ve vesait.
Kadınlarla 12 den 16 yaşına kadar çocukların istihdamıSözlük · istihdamçalıştırma, iş verme memnu olan sıhhate mugayir ve muhataralı işlerin neden ibaret olduğu iş kanununda tasrih edilecektir.
Madde 181Yenilecek ve içilecek şeyler ile kullanılacak bazı maddeler
(…)23umumiSözlük · umumigenel; umumen: genel olarak sıhhate taalük edip (183) ncü maddede envaı zikredilen eşya ve levazım, Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletinin teftiş ve murakabesine tabidirSözlük · tâbibağlı, uyan; tabiiyet: vatandaşlık. Belediye teşekkül etmiş olan mahallerde bu murakabe vekaletin bu kanun dairesinde ıstar edeceği nizamnamelerle talimatlara tevfikan belediye tarafından ve belediyelerin bulunmadığı yerlerde vekalet sıhhi teşkilatınaSözlük · teşkilatörgüt mensup memurlar tarafından icra edilir.24
(Ek fıkra: 22/9/1983 - ) Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı belediyelerin bu teftiş ve murakabe hizmetlerini sürekli kontrol edebileceği gibi, lüzumSözlük · lüzumgerek; lüzumlu: gerekli gördüğü yerlerde veya lüzum görülen işlerde doğrudan doğruya teftiş ve murakabe etmek üzere memur görevlendirir. Gerektiğinde (…)23 183 üncü maddede sayılan eşya ve levazımın bakanlıkça tespit edilecek laboratuvarlarda tetkikini sağlar.
183 üncü maddede zikredilen eşya ve levazımı bunların gerek evsaf ve terkibi ve gerekse nezafetsizliği dolayısiyle kullananların sıhhatini az veya çok ihlal edecek suretteSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde muhafaza veya sevketmek veya bu neviSözlük · nevitür, çeşit eşya ve levazımı satmak üzere nezdindeSözlük · nezdindeyanında, katında bulundurmak, satılığa çıkarmak veya satmak ve yahut gıda maddelerine ait olduğu herkesçe malüm ve üzerinde buna dair alamet mevcut bulunan kaplar derununa muzır ve zehirli maddeler koyarak satılığa çıkarmak memnudur.25
Halkı aldatmak üzere gıda maddelerini ve 183 üncü maddenin ikinci fıkrasındamezkürSözlük · mezkûranılan, sözü edilen eşyayı taklit veya tağşiş etmek veya mahlütluğunu ve bunun nisbetini bildirmeyerek taklit veyahut mağşuş gıda maddelerini satmak üzere nezdindeSözlük · nezdindeyanında, katında bulundurmak, satılığa çıkarmak ve satmak memnudur.25
Gıda maddelerini yanlış unvan ve vasıflarla veya halkın aldan masını mucip olabilecek alametlerle ticarete çıkarmak, satmak üzere nezdindeSözlük · nezdindeyanında, katında bulundurmak ve satmak memnudur.25
Sokaklarda, pazar yerlerinde seyyar olarak gıda maddeleri ve 183 üncü maddede zikredilen eşya ve levazımı satanların sattıkları eşya dahi teftişe tabiSözlük · tâbibağlı, uyan; tabiiyet: vatandaşlık olup bunlardan lüzumunaSözlük · lüzumgerek; lüzumlu: gerekli göre nümune alınabilir.
Madde 195
(Değişik: 27/5/2004-)
Seyyar esnaf, alakadar memurların teftişlerini ve numune almalarını kolaylaştırmaya ve kendilerine istedikleri izahatı vermeye mecburdurlar.
Madde 196
Teftiş yapan memurların vakı teftişlerine ait olmak üzere merbut oldukları makamlara tevdiSözlük · tevditeslim etme, emanet etme eyliyecekleri raporlarla kanuna muhalif hallerin ihbarı müstesna olmak üzere teftişleri esnasında muttali oldukları malümatı ve bazı gıda maddelerinin ihzar tarzlarına dair sanat esrarını ifşa eylemeleri memnudur.
Madde 197
Bu kanunun mer'iyeti tarihinden itibaren beş sene zarfındaSözlük · zarfındaiçinde (süre için) her mahallin belediyesi o yerin ihtiyacına muvafık vüs'atte Dahiliye ve Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletlerince evsaf ve şeraiti ile beraber yapılacak bir nizamnamenin göstereceği tiplerden birisini kabul ederek bir mezbaha inşa ettirecek veya mevcut olanı bu esasa göre ıslah eyleyecektir.
(…)26 bu kanunda zikredilen kullanılacak eşya ve levazımın ayrı ayrı hususi vasıflarını ve bunların ne gibi ahvalde bozulmuş, taklit veya tağşiş edilmiş addedilebileceğini ve tahlil için alınacak nümune miktarını gösterir bir nizamname Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletince tanzimSözlük · tanzimdüzenleme olunacaktır.
DOKUZUNCU BAP
Madde 200Maden suları ve kaplıcalar
Türkiye Cumhuriyeti arazisi dahilinde bulunan her neviSözlük · nevitür, çeşit maden suları ile kaplıcaları işletmek için hususi hükümlerine tevfikan alınması lazımgelen müsaade ile beraber bu suların şifalı hassalarının Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaleti tarafından tasdik edilmiş olması lazımdır. Bu vekaletçe şifalı hassaları veya tesisatının fenne muvafık olduğu tasdik edilmeyen maden suları bu nam ve unvan ile ticarete çıkarılamayacağı gibi kaplıcalara da tedavi maksadiyle eşhas kabul edilemez.
Madde 201
İçmeğe mahsusSözlük · mahsusözgü, ayrılmış maden suları ile yıkanmağa mahsus her neviSözlük · nevitür, çeşit sıcak, soğuk kaplıcaların işletilmesinden evvelSözlük · evvelönce; evvelce: önceden sahipleri veyahut bir şirket namına ise o şirketin idare meclisi reisi tarafından bir istida ile Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletine müracaatSözlük · müracaatbaşvuru edilir. Bu istidaya suyun işletilmesi için vekaleti aidesinden istihsalSözlük · istihsalüretim edilmiş olan ruhsatname sureti ve mütehassıs bir mühendis tarafından yapılan menbaın nısıf kutru asgari beş yüz metrelik bir daire dahilindeki etraf ve civarının 1/200 mikyasında bir haritasiyle beraber suyun hikemi vasıflarını ve miktarını ve ne suretleSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde bendedildiğini, mevcut veya mutasavver tesisatın şekil ve vasıflarını gösterir bir beyanname ve bir de tahlil raporu leffolunur. Vekaletçe lüzumSözlük · lüzumgerek; lüzumlu: gerekli görüldüğü takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde mahsus memurlar vasıtasiyle sudan nümune alınıp Devletmüessesatında suyun tahlili tekrar icra ettirilir. Bu husustaki masarif istida sahibine aittir. Hali hazırda mevcut ve işletilmekte olan maden suları ve kaplıcalar da bu mecburiyete tabidirler. Bunların sahip veya müstecirlere kanunun mer'iyeti tarihinden itibaren bir sene zarfındaSözlük · zarfındaiçinde (süre için) bu maddede zikredilen vesikaları Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletine tevdiSözlük · tevditeslim etme, emanet etme ederler.
Madde 202
Maden suları ve kaplıcalar sıhhi noktai nazardan Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletinin murakabesi altında olup bunlar her zaman teftişe tabidirler. Bu sanayi sahip veya müstecirleri bu hususta her türlü kolaylığı göstermeğe mecburdurlar.
Madde 203
İçilmeğe mahsusSözlük · mahsusözgü, ayrılmış olarak hususi kablar derununda ticarete çıkarılan maden suları derununa her neviSözlük · nevitür, çeşit kimyevi maddeler veya suyun terkibine yabancı gazlar ilavesi memnudur. Maden suları derununda mevcut bazı gazların çoğaltılması için aynı cinsten sun'i gaz ilave etmek caiz isede bunun evvelceSözlük · evvelönce; evvelce: önceden Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletine ihbar edilmesi ve suyu havi kablar üzerine sun'i gaz ilave edildiğinin aşikar suretteSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde yazılması lazımdır.
Madde 204
Şifalı hassaları kabul edilmiş olan maden suları ve kaplıcaların etrafında bir himaye mıntakası tesisini sahip veya müstecirleri talep edebilirler. Bunun için bir istida ve esbabı mucibeSözlük · mucibincegereğince ve laakal üç senedenberi tedavi maksadiyle gelen kimselerin adedini bildiren bir beyanname ile Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletine müracaatSözlük · müracaatbaşvuru olunur. İstida üzerine Sıhhat ve İçtimai Muavenet ve İktisat Vekaletleri müşterekenSözlük · müşterekortak; müştereken: ortaklaşa, birlikte talebi tetkik ettikten başka mahallinde tefahhus ettirerek suyun umumun menfaatına yarayıp yaramadığını tesbit ve himaye mıntakasının hududu tayin olunur. Bu himaye mıntakası dahilinde her neviSözlük · nevitür, çeşit yer altı toprak ameliyatı ve sondaj icrası memnudur.
Madde 205
Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaleti tesisatın vüs'atine ve müracaatSözlük · müracaatbaşvuru eden hastaların miktarına göre havassı şifaiyeyi haizSözlük · haizsahip, taşıyan içme ve kaplıca mahallerinde fenni hususattan da mes'ul olmak üzere Vekaletçe ihtısası tasdikli bir tabibin istihdamınıSözlük · istihdamçalıştırma, iş verme sahip veya müstecir veyahut heyeti idaresinden talep edebilir. Bu takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde görülecek lüzumSözlük · lüzumgerek; lüzumlu: gerekli üzerine daimiSözlük · daimisürekli, kalıcı veya tedavi mevsimine munhasır olmak üzere ihtiyaca göre bir veya bir kaç tabip tayini mecburidir.
Ecnebi memleketlerinden gelecek maden suları için evvelemirde Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletinden memlekete ithal için müsaade alınır. Vekaletçe ithaline müsaade edilmeyen maden sularının gümrüklerce geçirilmesine müsaade edilmez.
Madde 207
Gerek dahilde imal ve gerekse hariçten ithal olunan bütün suni maden suları ile gazlı sular üzerinde, suni olduğuna dair alıcının görebileceği tarzda yazılmış bir etiketin bulunması mecburidir. Bu neviSözlük · nevitür, çeşit suni maden sularına malik olmadıkları şifalı hassalar atıf ve isnat edilmek suretiyleSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde her çeşit reklam icrası memnudur.
Madde 208
Hududu dahilinde veya yakınında havassı şifaiyesi ve umumun istifadesineSözlük · istifadeyararlanma yaradığı ait olduğu dairelerce kabul ve tasdik edilen bir veya mütaaddit madeni menbalar veya kaplıcalar bulunan şehir ve kasabalar belediyelerinin talebi üzerine Sıhhat ve İçtimai Muavenet ve Dahiliye ve İktisat Vekaletlerince yapılacak tetkikat neticesinde o şehir ve kasaba içme veya kaplıca mahalli olarak ilan olunur.
Madde 209
(MülgaSözlük · mülgayürürlükten kaldırılmış: 1/7/1948 - 5237/51 md. Bkz: TBMM. nin 4/5/1956 tarih ve 1964 sayılı Tefsir Kararı.)
209 uncu maddedeki resim, içme veya kaplıca mahalli olarak ilan edilen şehir ve kasabada mütemekkin olmayıp mevsiminde buralarda gelenlerden cibayet edilir. Harb malülleri ve mecruhları ve hükümetçe meccanen tedavisine lüzumSözlük · lüzumgerek; lüzumlu: gerekli görülen hastalar ve fakirliği musaddak olanlar bu resimden muaftırlar.
ONUNCU BAP
Mezarlıklar, ölülerin defni, mezardan çıkarılması ve nakli
Mezarlık ittihaz olunan yerlerden başka yerlere ölü defni memnudur. FevkaladeSözlük · fevkaladeolağanüstü hallerde ve sıhhi mahzur mevcut olmadığı takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde Cumhurbaşkanı karariyle muayyen ve malüm mezarlıklar haricinde ölü defnine müsaade edilir.27
Madde 212
Her şehir ve kasaba belediyesi şehir ve kasabanın haricinde ve meskenlerden kafiSözlük · kâfiyeterli miktar uzakta olmak üzere şehir ve kasabanın nüfusuna ve senelik vefiyatı umumiyesineSözlük · umumigenel; umumen: genel olarak nisbetle lazım gelen bir veya müteaddit mezarlık mahalli tesisine mecburdur. Mezarlık olmak üzere intihap edilecek mahallerin toprağı, vasıfları ve civarındaki meskenler veya su menbaları için sıhhi bir mahzur bulunup bulunmadığı ve mesahai sathiyesinin kifayeti sıhhiye memurlarınca tayin olunur. Bu mezarlıkların tanzimSözlük · tanzimdüzenleme ve iyi bir halde muhafazası mahalli belediyelerine aittir. Mezarlıkların etrafı behemehal duvarlarla tahditSözlük · tahditsınırlama edilir.
Köyler için tesis edilecek mezarlık mahalleri bu köylerin merbut olduğu kaza kaymakamlarınca Hükümet tabiplerinin mutalaası alınarak tayin olunur. Mütaaddit ve yekdiğerine mücavir köyler için bir mezarlık mahalli tesis olunabilir. Köy mezarlıklarının iyi halde muhafazaları ihtiyar heyetlerine aittir.
Madde 214
Fenni şartları ve vasıfları haizSözlük · haizsahip, taşıyan olmayan ve sıhhi mahzurları görülen mevcut mezarlıklar hali üzerine terk olunarak yeni mezarlıklar ihdasSözlük · ihdasoluşturma, kurma ve tesis edilir.
Madde 215
Bu kanunun tarifi dahilinde defin ruhsatiyesi alınmadıkça ve ibrazSözlük · ibrazsunma, gösterme (belge) olunmadıkça hiç bir cenazenin defni caiz değildir. Ruhsatnameler mevtanın hüviyetini, adresini, bilindiği halde vefatın sebebini muhteviSözlük · muhteviiçeren olacak ve defnine ruhsat verildiği sarahatla kaydedilecektir.
(Değişik birinci cümle: 20/8/2016-6745/1 md.) Defin ruhsatiyeleri belediye tabipleri, toplum sağlığı merkezi tabipleri ile aile hekimleri tarafından mevtanın muayenesinden sonra verilir ve bu ruhsatiyelerin yerleşim yeri bazında hangi tabipler tarafından verileceği Türkiye Halk Sağlığı Kurumu tarafından belirlenir. Ölümüne sebep olan hastalık esnasında tedavi eden tabibin verdiği ruhsatname resmi tabipler tarafından tasdik edilmek şartiyle muteberdir.
Madde 217
Hükümet veya belediye tabipleri icabı halinde esbabı vefatı tayine medar olmak üzere tabibi müdavinin raporunu talep edebilirler. Tabibi müdaviler talep vukuunda bu raporu vermeğe mecburdurlar.
Madde 218
Bütün hastane ve sairSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri sıhhi müesseselerde ölenlere ait defin ruhsatiyeleri o müessesenin müdür ve baştabibi tarafından verilir ve usulü dairesinde resmi tabipler tarafından tasdik edilir. Kendine ait hususi mezarlığı olan müesseselerdeki ölülerin ismi ve hüviyeti sebebi vefatiyle birlikte yirmidört saat zarfındaSözlük · zarfındaiçinde (süre için) belediye dairesine bildirilir.
Tabip bulunmayan yerlerde ölülerin muayeneleri küçük sıhhat memurları veya bu iş için yetiştirilmiş veya tavzif edilmiş memurin tarafından icra ve ruhsatnameleri verilir. Bunların bulunmadığı yerlerde defin ruhsatiyesi ya jandarma karakol kumandanları veya köy muhtarları tarafından ita olunur. Her şehir, kasaba veya köyde ölü muayenesi yapacak ve defin ruhsatını verecek olanlar en büyük mülkiye memuru tarafından tayin ve ilan olunur.
Madde 220
Her belediye ve belediye olmayan yerlerde defin ruhsatiyesi verenler nezdindeSözlük · nezdindeyanında, katında vefiyatın kayıt ve zaptına mahsusSözlük · mahsusözgü, ayrılmış bir defter bulundurulacak ve bu deftere meyitin ismi, adresi, tarihi vefatı, malüm ise mevti intaç eden hastalık ve defin ruhsatiyesi verenin ismi kaydedilecektir. Bu malümat her ay nihayetinde toplanarak öbür ayın on beşine kadar en yakın Hükümet tabibi ve sıhhiye müdiriyetine bildirilir ve sıhhat daireleri tarafından da mahalli nüfus idarelerine ihbar olunur.
Madde 221
Ölü muayene edenler veya defin ruhsatnamesi verenler vefat sebebinin kazaen veya bir sari hastalık neticesi olduğuna dair şüphe veya kanaat hasıl ettikleri takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde ait olduğu makamı haberdar etmeden defin ruhsatiyesi veremezler. Tabip olmayan yerlerde sari hastalık şüphesiyle vefat edenler içindefin ruhsatiyesi verilip hadiseden akabinde makamı aidesine malümat verilir.
Madde 222
Her şehir ve kasabada cenazelerin bulunduğu mahalden mezarlığa kadar ne suretleSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde nakledilecekleri hakkında mahalli sıhhiye memurlarının mutalaası alınmak şartiyle belediyelerce bir talimatname çıkarılır. Cenazelerin kolayca ve usulü dairesinde nakline nezaret ve bu bapta lazım gelen vasıtaların ihzarına belediyeler mecburdurlar. UmumiSözlük · umumigenel; umumen: genel olarak nakil vesaitinin cenaze nakline veya cenaze nakline mahsusSözlük · mahsusözgü, ayrılmış vasıtaların sairSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri hususlara tahsisiSözlük · tahsisayırma, bir amaca özgüleme memnudur.
Madde 223
Mezarlıklarda her mezara bir ölü defnolunur ve mezarlıkların mebniSözlük · mebni-den dolayı, -e dayanarak olduğu arazinin tabiatına nazaran tayin olunacak zaman mürur etmeden aynı mahalde ikinci bir ölünün defnine ruhsat verilmez. Bu müddet beş seneden aşağı olmaz. Mezarlıkların vüs'ati müsait olan mahallerde münasip bir mahal ayrılarak isteyenlere aile mezarlığı olarak satılması caizdir.
Madde 224
Ölülerin yakılması için fenni usulü dairesinde fırınlar yaptırmak istiyen belediyeler evvelSözlük · evvelönce; evvelce: önceden emirde bu hususta Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletine müracaatSözlük · müracaatbaşvuru ederek hazırlattıkları projeleri tasdik ettirip müsaade aldıktan sonra tesisata başlıyabilirler.
Madde 225
Bir cesedi ihrak fırınlarında yaktırmak için aşağıda yazılı vesikaların vücudu lazımdır:
1 - Ölünün hastalığı esnasında tedavisiyle meşgul olmadığı malüm ve sabit olan resmi bir tabip tarafından verilmiş olup vefatın her hangi gayritabii bir sebepten mütevellit olmadığını bildiren bir rapor ve defin ruhsatiyesi.
2 - Cesedinin yakılmasını arzu ettiğini mübeyyin olup mevtanın hayatta ikenyazdığı vesika veya bu hususta şifahen arzu izhar ettiğini işitenlerden laakal üç zatın tahriri şehadet ve tasdikleri.
3 - Müteveffanın ölümünü mucip olan sebebin herhangi cinai bir fiilden münbais olduğuna dair hiç bir şüphe mevcut olmadığını bildiren ve mahalli polis idaresi tarafından verilen vesika.
İşbuSözlük · işbubu vesikalar ihraktan laakal yirmi dört saat evvelSözlük · evvelönce; evvelce: önceden mahalli belediyesine ibrazSözlük · ibrazsunma, gösterme (belge) olunarak alelüsul vefat defteri mahsusunaSözlük · mahsusözgü, ayrılmış işaret edildikten sonra ihrak müsaadesi verilir. Defnedilen ölülerin defninden sonra ihrak için kabirden çıkarılmalarına müsaade edilmez.
Madde 226
İhrak neticesi cesetten hasıl olan bakaya hususi kablar derununda mezarlık dahilinde bir dairei mahsusadaSözlük · mahsusözgü, ayrılmış hıfzedilir.
İKİNCİ FASIL
Madde 227Ölülerin çıkarılması ve nakli
Cesetlerin tamamiyle tahallül ve tefessühünden evvelSözlük · evvelönce; evvelce: önceden mezarlar açılarak ölülerin çıkarılması için behemehal mahalli belediyesinin müsaadesi alınmak lazımdır. Bu hususta sıhhat memurlarının mutalaası alınmalıdır. Adli otopsiler bu hükümden müstesnadır. Yalnız mahalli belediyesine keyfiyet bildirilir.
Bir ölünün gerek defninden evvelSözlük · evvelönce; evvelce: önceden ve gerek defninden sonra bir kasabadan diğerine nakli için vefat veya defin mahalli olan şehir veya kasaba belediyesinin vesikası istihsalSözlük · istihsalüretim olunur. Bu vesikanın alınması için ölü henüz defnedilmemiş ise defnine ruhsat verildiğini mübeyyin vesikanın ibrazıSözlük · ibrazsunma, gösterme (belge) lazım gelir. Defnedilmiş ölüler için evvelce vefiyat hakkındaki defteri mahsusunaSözlük · mahsusözgü, ayrılmış işaret edilmiş olan kayıtların bir sureti çıkarılır ve bundan başka da her iki halde vefatın sebebi nakli halinde sıhhi bir mahzur tevellüt etmiyeceğine dair tabibin tasdiki iktıza eder.
Kolera, veba, çiçek, şarbon, cüzam ve ruam hastalıklarından vefat edenlerin nakli memnu olduğu gibi kolera, veba, çiçek veya lekeli humma hastalıklarından vefat etmiş olanların bir sene geçmedikçe mezardan çıkarılarak başka bir mahalle nakilleri de memnudur.
Madde 230
Bir şehir ve kasabadan diğerine nakledilecek ölülerin Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletince tertip edilerek belediyelere tebliğ olunacak talimatnamede mündemiç fenni usuller dahilinde tabutlanması lazımdır. Bu tarzda tabutlanmayan ölülerin nakline mümanaat edilir.
Madde 231
Şimendiferlerle nakledilecek ölüler 228 inci maddede gösterildiği suretteSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde müsaade alındıktan ve ölünün tabutlanmasının usulü fenniyesi veçhile yapıldığı tevsikSözlük · tevsikbelgeleme olunduktan sonra şimendifer idaresine teslim ve ancak seyri seri ile naklolunur. Hava tarikiyle sevkedilecek ölüler için aynı surette muameleSözlük · muameleişlem olunur.
Madde 232
Uzun müddet devam edecek nakiller için veya sıcak mevsimlerde, sıhhat memurlar tarafından talep edildiği takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde, ölülerin tahnit edilmesi mecburidir.
Madde 233
Deniz tarikiyle yapılacak ölü nakliyatı için evvelceSözlük · evvelönce; evvelce: önceden ait olduğu makamdan istihsalSözlük · istihsalüretim edilen vesikalar ölünün gemiye tahmilinden evvel bulunduğu limandaki Hudutlar ve Sahiller Sıhhat Umum Müdürlüğünün memuruna veyahut hudutlar ve sahiller sıhhat işlerine nezaret edenlere tasdik ettirilmelidir. Başka suretleSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde ölülerin gemilere yükletilmesi memnudur.
Madde 234
(Değişik: 15/6/1942 - )
Ecnebi memleketlerden getirilen ölülerin nakline müsaade edildiğini ve naklinde sıhhi mahzur bulunmadığını tevsikSözlük · tevsikbelgeleme için mahalli idareden verilmiş ölü nakil vesikası ibrazSözlük · ibrazsunma, gösterme (belge) edilmesi mecburidir.
ON BİRİNCİ BAP
Şehir ve kasabalar hıfzıssıhhası
BİRİNCİ FASIL
Madde 235İçilecek ve kullanılacak sular
Hususi kanuna tevfikan belediyelerce idare edilen sularla işletilmesi şirketlere bırakılan suların sıhhi hususları Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletinin murakabesine tabidirSözlük · tâbibağlı, uyan; tabiiyet: vatandaşlık.
Madde 236
İçilmek ve kullanılmak için getirilecek suların fennen içilmesine müsaada edilecek evsafta olması şarttır. Olmadığı takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde bunların fennen icap ettiği suretteSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde temizlenmesine ve evsafının ıslahına belediyeler mecburdurlar.
Şehir ve kasabalarda tevzi edilmek üzere celbedilen su menbalarının etrafında behemehal bir himaye mıntakası tesis edilmelidir. Bu mıntakaların hudutları sıhhat memurları huzuriyle ihtisas erbabı tarafından menbaın gıda havzası üzerinde tayin edilir.
Madde 238
Himaye mıntakası olmak üzere menbalar etrafında tayin ve tahditSözlük · tahditsınırlama edilen arazi belediye mıntakası haricinde de olsa belediye tarafından Belediye İstimlak Kanununa tevfikan istimlaki mecburi olup bu arazinin mesken yapılmak, ekilmek ve sairSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri her hangi hususlar için istimali memnudur.
Madde 239
Suları içilmeğe ve ev işlerinde kullanılmağa mahsusSözlük · mahsusözgü, ayrılmış hususi ve umumiSözlük · umumigenel; umumen: genel olarak kuyuların ve sarnıçların televvüs eyledikleri veya televvüse maruz bulundukları takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde bunların ıslahını takibe belediyeler mecburdurlar. Sahipleri tarafından ıslah ve televvüs tehlikesi bertaraf edilmiyen kuyular masarifi sahibinden Devlet emvali gibi tahsil edilmek üzere belediye tarafından ıslah edilir.
Madde 240
Umuma satılan menba suları mahalli belediyesinin sıhhi murakebesi altında bulunur. Bunlara ve bütün içme suları nakliyatına ait kapların vasıfları ve bu kablara doldurma ve sevkleri tarzı belediyelerce tayin olunur. Menbaların sahipleri veya müstecirleri menbaların ve su nakledenler suların televvüsten vikayesi için gösterilecek tedbirleri tatbikaSözlük · tatbikuygulama mecburdur.
Madde 241
Sularının içilmesi fennen ve sıhhat için tehlikeli olan menba, kuyu, çeşme ve saireSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri gibi mahallere belediyece o suyun mazarratlı olduğunu gösteren ve harici tesirler ile yazıları bozulmayan levhalar asılır.
Madde 242
Dere, nehir ve çayların ve çeşmelerin televvüsünü mucip tesisat yapılmasına veya eşhas tarafından bu tarzda telvisat ikaına mümanaat olunur. Fabrika sularının fenni mahzurları tahakkukSözlük · tahakkukborcun (vergi, prim) hesaplanıp kesinleşmesi eden yerlerde mazarratı izaleSözlük · izalegiderme; izale-i şuyu: ortaklığın giderilmesi edilmeden nehir ve derelere dökülmesi memnudur.
Madde 243
Buz fabrikaları ve imalathaneleri sıhhi murakabe altında bulunur. Buz imal edilecek sular behemehal 236 ncı maddede zikredilen içme suları evsafını haizSözlük · haizsahip, taşıyan olmalıdır.
İKİNCİ FASIL
Madde 244Mecralar ve müzahrefat imhası
MahsusSözlük · mahsusözgü, ayrılmış kanununa tevfikan belediyelerce inşa ettirilmiş ve ettirilecek lağım ve çirkef mecralarının fenni mahzuru olmadığı kabul ve tasdik edilmedikçe dere, çay, nehirlere akıtılması memnudur. Fenni usul dairesinde mecralar muhteviyatınınSözlük · muhteviiçeren imhası için kullanılacak sahaların meskenlerden uzak olması ve bunların istimlak edilerek başka suretleSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde istimal edilmemesi lazımdır.
Mecra inşası mümkün olmayan yerlerde yapılacak çukurların fenni vasıf ve şartları Sıhhat ve İçtimai Muavenet vekaletince tayin olunur. Bu çukurların muayyen fasılalarla temizlenmesi için belediyelerce münasip ve sıhhi mahzurlardan salim tahliye ve nakil vasıtaları tedarik olunup ücret mukabilindeSözlük · mukabilkarşılık halka tahsisSözlük · tahsisayırma, bir amaca özgüleme edilir. Çukurlar muhteviyatınınSözlük · muhteviiçeren dökülmesi için madde 244 de yazılı olduğu tarzda bir saha tahsis edilmelidir. Beşeri mevaddı gaitanın her neviSözlük · nevitür, çeşit sebze ve saireSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri zeriyatında gübre olarak istimali memnudur.
Madde 246
Yirmi binden fazla nüfusu olan şehirlerde umumiSözlük · umumigenel; umumen: genel olarak caddelerde veya belediyelerce tayin edilecek mıntakalar içinde hayvan ahırı bulundurulması memnudur.
Madde 247
Şehirler ve kasabalar belediye hudutları dahilinde görülen hayvan leşlerinin ortadan kaldırılması ve mazarratlarının izalesiSözlük · izalegiderme; izale-i şuyu: ortaklığın giderilmesi belediyeye aittir. Köyler ve köyler civarındakiler köy ihtiyar heyetlerince gömülürler.
Madde 248
Belediyesi olan her şehir ve kasabada sokakların yıkanmak ve süpürülmek suretiyleSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde temiz tutulması mecburidir. Toplanan süprüntüler bunların etrafa yayılmasına ve dökülmesine maniSözlük · maniengel olacak vasıtalarla nakledilerek şehir ve kasabanın vaziyetine göre en münasip olarak kabul edilen şekilde imha veya ihrak edilir. Nüfusu elli binden fazla olan şehirlerde bu süprüntüden istifadeSözlük · istifadeyararlanma edilmek üzere lazımgelen tesisat yapılır. Sokaklarda veya evler içinde süprüntü birikip kalmaması için belediyelerce tedabir ittihaz olunur.
Madde 249
Belediyelerce şehir ve kasaba dahilinde telvisata meydan vermemek üzere münasip mahallerde fenne muvafık şekilde aptes yerleri tesis ve mevcutları ıslah olunur. Belediye teşkilatıSözlük · teşkilatörgüt olmayan yerlerde bu mecburiyet köy ihtiyar heyetlerine aittir. Cadde ve sokaklarda ve meskenler kurbünde ve belediyelerce tayin edilecek hudutlar dahilinde açıktan defihacet etmek kati suretteSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde menedilir.
ÜÇÜNCÜ FASIL
Madde 250Meskenler
Mahalli belediyelerin ruhsatı olmaksızın her neviSözlük · nevitür, çeşit mesken ve umuma mahsusSözlük · mahsusözgü, ayrılmış binalar inşası memnudur. Müsaadenin istihsaliSözlük · istihsalüretim için binanın projesi belediyeye tevdiSözlük · tevditeslim etme, emanet etme edilir. Bunlardan umuma mahsus binalara ait bulunanlar hakkında sıhhiye heyetinin mutalaası alındıktan ve meskenlere ait olanların Sıhhat Vekaleti tarafından tesbit edilecek, sıhhi şartlara muvafık bulunduğu ve her nevi binanınki mevzuSözlük · mevzukonu nizamlara da uygun olduğu anlaşıldıktan sonra proje sahibine iade ve inşaata müsaade olunur. Bina sahipleri projelerin tevdiinden itibaren nihayet yirmi gün zarfındaSözlük · zarfındaiçinde (süre için) bir cevap almadıkları takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde inşaata başlamakta muhtardırlar.
Madde 251
Müsaade talep edilmeden veya teklif olunan sıhhi şartlar nazarı dikkate alınmadan inşaat yapıldığı takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde bu inşaatın itmamına ve itmam edilmiş ise sıhhi şartları veya müsaade muamelesiniSözlük · muameleişlemikmalSözlük · ikmaltamamlama etmedikçe iskanına ve istimaline mümanaat olunur.
Madde 252
Yeni inşa edilerek sahibi oturacak veya kiraya verilecek binaların ilk defa iskanından evvelSözlük · evvelönce; evvelce: önceden içinde oturacaklar için sıhhi ve fenni mahzurları olmadığı belediyelerce tasdik edilmeden iskan ve icari memnudur. Bu tasdik için binanın, aralarında bir sıhhat memuru da bulunduğu bir heyet tarafından tetkiki ve rapor verilmesi lazımdır.
Nüfusu elli binden fazla olan şehirlerde belediyeler ikametgahların sıhhi şartlarını daima nazarı teftişte bulundurmak üzere bir meskenler idaresi tesisine mecburdurlar. Bu idareler azami iki odayı havi evlerle daha büyük olmakla beraber kiraya verilen evleri, bekar ikametgahlarını ve pansiyonları ve ameleye tahsisSözlük · tahsisayırma, bir amaca özgüleme edilen veya odaları, bodrum ve tavan aralarında bulunan ve icara verilen ikametgahları teftiş ve murakabe ederler.
Madde 254
İnşaatı itmam edilmiş olsun veya olmasın içinde oturanların veya komşularının sıhhatine veya hayatına ehemmiyetli zarar vereceği anlaşılan meskenlerin ıslahına sahipleri mecburdurlar. Bunun için meskenler idaresi olan yerlerde bu idarelerin mevcut bulunmayan mahallerde belediyenin sıhhat ve fen memurlarının verecekleri esbabı mucibeliSözlük · mucibincegereğince raporlar belediye reislerince vilayetlerde valiye ve kazalarda kaymakamlara tevdiSözlük · tevditeslim etme, emanet etme edilir. Vali ve kaymakamlar esbabı mucibeli raporları mahalli hıfzıssıhhaSözlük · hıfzıssıhhasağlığın korunması meclislerine tevdi ile karar talep eyler.
Madde 255
HıfzıssıhhaSözlük · hıfzıssıhhasağlığın korunması meclislerince verilen karar belediyelerce zikredilen esbabı mucibeyiSözlük · mucibincegereğince kabul ve tasvip eder veya ret eyler mahiyetteSözlük · mahiyetnitelik, öz olsa da her iki halde bu kararlar Vilayet İdare Heyetlerinin temyizen tasdikiyle muteber olur.
Madde 256
Sıhhi mahzurları görülen binaların sahipleri belediyelerin esbabı mucibeliSözlük · mucibincegereğince raporlarını görmeğe salahiyettarSözlük · salahiyetyetki oldukları gibi hıfzıssıhhaSözlük · hıfzıssıhhasağlığın korunması meclisleri huzurunda beyanı mutalaa etmeğe veya vekilleri vasıtasiyle fikirlerini söyletmeğe mezundurlar. Bu husustaki müzakerattan, laakal 15 gün evvelSözlük · evvelönce; evvelce: önceden binaların sahipleri keyfiyetten tahriren haberdar edilmelidir.
Madde 257
Mahzurları görülen binaların hıfzıssıhhaSözlük · hıfzıssıhhasağlığın korunması meclisleri kararı ve Vilayet İdare Heyetlerinin tasvibiyle takarrür eden tadilatSözlük · tadildeğiştirme; tadilat: değişiklik, onarım, ıslahat veya tamirat icra edilmeden tamamen veya kısmen mesken olarak istimali memnudur. Etrafında bulunanların hayat ve sıhhati için tehlike iras eden binalar hakkında da aynı suretleSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimdemuameleSözlük · muameleişlem icra edilir ve bu tehlikenin vukuu yakın olduğu takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde belediyelerce tehlikenin süratle izalesiSözlük · izalegiderme; izale-i şuyu: ortaklığın giderilmesi temin ve masarifi Devlet emvali gibi sahibinden tahsil olunur.
DÖRDÜNCÜ FASIL
Madde 258Hanlar, oteller ve umumi mahaller
Bütün oteller, hanlar ve misafirhanelerin sıhhi şartları mecburi ve asgari olarak ihtivaSözlük · ihtivaiçerme etmeleri lazım gelen müştemilatı belediyelerce, belediye hudutları haricindeki yerlerde vilayet veya kaza sıhhat memurlarınca tayin ve murakabe edilir.
Madde 259
Sıhhi şartları haizSözlük · haizsahip, taşıyan olmayan ve hastalıkların intikalineSözlük · intikalgeçme, aktarılma vasıta olduğu görülen, otel, han ve sairSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri misafirhaneler her türlü mahzurdan salim bir suretteSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde ıslahı sabit oluncaya kadar kapatılır.
Madde 260
Otelcilik, hancılık edecek veya her hangi suretleSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde olursa olsun ücretle misafir kabul edecek olanlar hususi müsaadeyi haizSözlük · haizsahip, taşıyan olmalıdır. Bu müsaadeler belediye hudutları dahilinde belediyelerce, bu hudutlar haricinde valiler veya kaymakamlarca ita edilir. Müsaade verilmeden evvelSözlük · evvelönce; evvelce: önceden bu mahallerin sıhhi mahzurlardan ari ve lazım gelen şartları haiz olduğu sıhhat memurlarınca da tesbit olunur.
Madde 261
Bütün eğlence mahalleri, tiyatro, sinema, bar ve gazino ve kahve ve emsali yerler ve halkın bir arada toplanmasına mahsusSözlük · mahsusözgü, ayrılmışsairSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeriumumiSözlük · umumigenel; umumen: genel olarak mahaller ve hamamlarda halkın sıhhatini vikaye ve selametini temin için riayetiSözlük · riayetuyma lazım gelen tedbirler mahalli belediyelerce neşrü ilan olunur. Bu tedbirlere kısmen veya tamamen riayet edilmiyen mahallerde her türlü içtimalar menedilir.
BEŞİNCİ FASIL
Madde 262Yeni tesis olunacak veya tevsi edilecek şehir ve kasabalar
Nüfusu yirmi bin veya daha ziyade olan şehir ve kasabalar belediyeleri bu kanunun mer'iyeti tarihindan itibaren üç sene zarfındaSözlük · zarfındaiçinde (süre için) şehir veya kasabanın tevsiSözlük · tevsigenişletme ve ıslahı için bir müstakbel şekil projesi tanzimSözlük · tanzimdüzenleme etmeğe mecburdur.
Bu proje yeniden yapılacak veya ıslah edilecek sokakların istikamet ve genişliğini, meydanların, umumiSözlük · umumigenel; umumen: genel olarak mahallerin, bahçelerin ve abidelerin yerlerini ve vaziyetlerini gösteren bir haritayı ve yapılacak tesisatın senelere taksim edilmiş olmak üzere belediye meclisinde tasdik edilmiş bir programı ihtivaSözlük · ihtivaiçerme etmelidir.
Madde 263
Nüfusu yirmi binden az ve beş binden fazla olan şehir ve kasabalar belediyeleri de nüfusları her iki nüfus tahriri devresi arasında % 15 miktarında bir çoğalma gösterdikleri takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde bu tarzda bir proje ihzarına mecbur oldukları gibi nüfusu her neye baliğ olursa olsun 228 inci maddede yazılı olduğu veçhile içme veya kaplıca mahalli olarak kabul edilen şehir ve kasabalarda bu projeyi tanzimSözlük · tanzimdüzenleme ettirirler.
Belediyelerce tanzimSözlük · tanzimdüzenleme ettirilecek olan bu plan ve projeler icabında tetkik edilmek üzere Dahiliye ve Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletlerince talep edilebilir. Bu takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde bu vekaletlerce teklif edilecek tadilatınSözlük · tadildeğiştirme; tadilat: değişiklik, onarım kabulü mecburidir.
Madde 266
Her şehir ve kasaba belediyesi bu kanunun mer'iyeti tarihinden itibaren bir sene zarfındaSözlük · zarfındaiçinde (süre için) o şehir veya kasabanın ihtiyaçlarına göre bu kanunun gösterdiği sıhhi hususlara ait bir zabıta talimatnamesi tertip eder. Bu nizamname, meskenlerin ihtivaSözlük · ihtivaiçerme etmeleri lazım gelen asgari müştemilatı, umumiSözlük · umumigenel; umumen: genel olarak ve müşterekSözlük · müşterekortak; müştereken: ortaklaşa, birlikte ikametgahlardaki ikamet şeraitini, gıda maddeleri satılan veya sairSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri temizliğe mütaallik işlerle iştigal edilen mahallerin, han, otel, misafirhane, eğlence mahalleriyle bütün umumi yerlerin sıhhi şartlarını ve umumiyetle şehrin sıhhat ve temizliğine taallük eden hususlara ait riayetleriSözlük · riayetuyma lazımgelen kaideleri ihtiva eder.
Belediyelerin mensup oldukları vilayetler vasıtasiyle gönderecekleri sıhhi zabıta talimatnameleri Dahiliye ve Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletince tetkik ve tasvip edilmeden mer'iyete konulamaz.
Bu talimatnamede yapılacak esasa mütaallik tadillerSözlük · tadildeğiştirme; tadilat: değişiklik, onarım aynı şartlara tabidirSözlük · tâbibağlı, uyan; tabiiyet: vatandaşlık.
ON İKİNCİ BAP
Madde 268Gayrisıhhi müesseseler
Civarında ikamet eden halkın sıhhat ve istirahatini ihlal eden müesseseler ve atelyeler bu kanunun neşrinden itibaren, resmi müsaade istihsalSözlük · istihsalüretim edilmeksizin açılamaz.
268 inci maddede zikredilen müesseseler ve atelyeler üç sınıfa tefrikSözlük · tefrikayırma olunur:
Birinci sınıf - Hususi meskenlerden behemehal uzak bulundurulmaları icap edenler.
İkinci sınıf - Hususi meskenlerden behemehal uzaklaştırılması icap etmemekle beraber müsaade verilmezden evvelSözlük · evvelönce; evvelce: önceden civarında ikamet edenlerin sıhhat ve istirahatleri üzerine gerek tesisatları ve gerekse vaziyetleri itibariyle bir mazarrat yapmayacağına kanaat husulü için tetkikat yapılması iktiza eden müesseseler.
Üçüncü sınıf - Meskenlerin yanında kalabilmekle beraber yalnız sıhhi nezarete tabiSözlük · tâbibağlı, uyan; tabiiyet: vatandaşlık tutulması icap eden müesseselerdir.
Madde 270
Bu kanuna müteferri olmak üzere bu üç sınıf müessese ve atelyelerin bir listesi Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletince İktisat Vekaletinin de mutalaası alınmak şartiyle tanzimSözlük · tanzimdüzenleme olunur. Bu listede münderiç olmayan müessese ve atelyelerin hangi sınıftan addedileceği badehu yine aynı suretleSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde tayin edilir.
Madde 271
Birinci sınıf müesseselerin tesisi için ancak Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletince müsaade olunur ve İktisat Vekaletine malümat verilir. Bu hususta müsaade almak üzere müessesenin bulunduğu mahalde en büyük mülkiye memuruna bir istida ile müracaatSözlük · müracaatbaşvuru edilir. Bu istida müessesenin neviSözlük · nevitür, çeşit ne ile iştigal edeceği ve sairSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri tafsilat kaydedilmelidir. Bu müracaat evrakı mahalli sıhhatmemurlarının raporiyle Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletine gönderilir. Vekaletçe icabında yaptırılacak tetkikat ve tahkikattan sonra resmi müsaade verilir.
Madde 272
İkinci ve üçüncü sınıf müesseselerin tesisi için mahalli sıhhat memurlarının muvafık raporları üzerine mahalli en büyük mülkiye memurunca resmi müsaade verilir ve Sıhhat ve İktisat Vekaletlerine bildirilir.
Madde 273
Birinci sınıf müesseseler ve atelyeler civarında ve Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletince tasdik edilecek mesafe dahilinde meskenler veya insanların ikametine mahsusSözlük · mahsusözgü, ayrılmışsairSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri mahallerin bulunması memnudur.
Madde 274
Bu kanunun neşri tarihinde mevcut olup civarında mukim halkın sıhhat ve istirahatlerini ihlal eylediği mahalli sıhhat memurlarının raporu ve Vilayet İdare Heyetine tasvibi ile tebeyyün eden birinci sınıfa dahil müesseselerin İktisat ve Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletleri karariyle nakli ve sahibinin mümanaatı halinde seddi caizdir.
Madde 275
Birinci sınıfa dahil bulunan müessese ve atelyelerden işbuSözlük · işbubu kanundan evvelSözlük · evvelönce; evvelce: önceden tesis edilmiş olanlar başka bir mahalle naklettikleri veya faaliyetlerini altı ay müddetle tatil eyledikleri takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde yeniden tesis edilecek müessese mahiyetindeSözlük · mahiyetnitelik, öztelakkiSözlük · telakkisayma, kabul etme edilerek müsaade istihsaliSözlük · istihsalüretim lazım gelir.
ON ÜÇÜNCÜ BAP
Madde 276Sıhhi istatistik ve coğrafya ve propaganda
Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletine ait istatistik hizmetleri aşağıda gösterilmiştir:
1 - Doğum, evlenme, ölüm ve ölüm sebepleri.
2 - Kara, deniz, hava tarikleri üzerinde yapılan sıhhi tedbirler.
3 - Hastane, dispanser, sanatoryumlardaki ve sairSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri tedavi müesseselerindeki hastalar ve zaifler halinekahette bulunanlar.
4 - Sari ve istilai hastalıklar.
5 - Meslek hastaları.
6 - Memleketin sıhhi coğrafyasına ait malümat.
7 - Sıhhi ve içtimai hizmetlere taallük edip Yüksek Sıhhat Şürası tarafından tayin edilecek sair mesail.
Devlete ait hava rasat müesseseleri Sıhhat Vekaletinin tıbbi ve sıhhi istatistik ve coğrafya tanzimiSözlük · tanzimdüzenleme için icap eden her neviSözlük · nevitür, çeşit malümatı itaya mecburdurlar.
Madde 278
Devlet umumiSözlük · umumigenel; umumen: genel olarak istatistik dairesi her ay nihayetinde 276 ncı maddede zikredilen hususlara mütaallik olup ittıla hasıl eylediği ihsai malümatı Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletine verir.
Madde 279
Bilümum hususi hastaneler, sanatoryumlar, dispanserler müdürleri Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletince talep edilecek istatistikleri muayyen mühletler dahilinde vermeğe mecburdurlar.
Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaleti sari ve salgın hastalıklardan korunma, çocuk büyütme ve sıhhi şartlar dairesinde yaşama gibi sıhhi meseleler hakkında halkı tenvir için kitap, levha, risale neşreder, sıhhi propaganda müessesatı yapar ve konferanslar verdirir ve her neviSözlük · nevitür, çeşit sinema filimleri gösterir. Bu gibi hizmetler meccanidir.İcabı takdirinde lazım gelen vasıtaları haizSözlük · haizsahip, taşıyan seyyar sıhhi propoganda kolları teşkilSözlük · teşkiloluşturma olunur.
(Ek: 22/9/1983 - ) Ana sütü ile beslenmenin önem ve üstünlüğünün öğretilmesi, yaygınlaştırılması,süt çocukları ve küçük çocukları besleme yönteminin öğretilmesi konularındaki eğitim ve öğretim; halk eğitimi ve beslenme konularında uygulamalı eğitim yapan gerçek ve tüzelkişilerle birlikte, Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı tarafından sağlanır. Bu eğitim, ana sütü ile beslenmenin yaygınlaştırılmasını önleyici veya çocuk besinlerini reklam edici nitelikte olamaz.
Madde 281
Bütün mekteplerde en son ilmi müktesebata tevfikan hıfzıssıhhaSözlük · hıfzıssıhhasağlığın korunması dersi tedrisatı mecburidir. Bu dersler mütehassıs zat tarafından tedris ve programları Maarif Vekaletiyle Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaleti tarafından müşterekenSözlük · müşterekortak; müştereken: ortaklaşa, birlikte tesbit olunur.
Bu Kanunda yazılı olan yasaklara aykırı hareket edenler veya zorunluluklara uymayanlara, fiilleri ayrıca suç oluşturmadığı takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde, ikiyüzelli Türk Lirasından bin Türk Lirasına kadar idarî para cezası verilir.
Madde 283
(Değişik: 23/1/2008-)
Bu Kanunda yazılı belediye vazifelerineSözlük · vazifegörev taallûk edip 266 ncı maddede gösterilen sıhhi zabıta nizamnamesinde mezkurSözlük · mezkûranılan, sözü edilen memnuiyetlere muhalif hareket edenlerle mecburiyetlere riayetSözlük · riayetuyma etmeyenler, 15/5/1930 tarihli ve 1608 sayılı Kanunla değişik 16/4/1924 tarihli ve 486 sayılı Kanun mucibinceSözlük · mucibincegereğince cezalandırılır.
Madde 284
66 ve 67 inci maddelerde zikredildiği üzere sari hastalıklar hakkında tetkikatta bulunmağa salahiyettarSözlük · salahiyetyetki memurlara muhalefet eden kimseler Türk Ceza Kanununun 195 inci maddesimucibinceSözlük · mucibincegereğince cezalandırılır.28
Madde 285
(Değişik: 23/1/2008-)
78 inci maddede yazılı memnuiyete rağmen laboratuvarlarında kolera ve veba ve ruam kültürleri bulunduranlar elli günden az olmamak üzere adlî para cezası ile cezalandırılır.
Madde 286
Tathir ve tephir edilmeden satılığa çıkarılan 85 inci maddede yazılı eşyaya vaziyed ve tathiratı icra ve bu hizmetten mütevellit bütün masarif sahibinden tahsil olunduktan sonra iade olunur.
Madde 287
(Değişik: 23/1/2008-)
101 inci maddede zikredilen tedbirlere muhalefet edenler veya tedaviye icabet etmeyenler, Kabahatler Kanununun 32 nci maddesine göre cezalandırılır.
Madde 288
(Değişik: 23/1/2008-)
103 üncü maddedeki mecburiyete riayetSözlük · riayetuyma etmeyenlere, yüz Türk Lirası idarî para cezası verilir.
Madde 289
(Değişik: 23/1/2008-)
109 uncu maddedeki mecburiyete riayetSözlük · riayetuyma etmeyen tabiplere yüzelli Türk Lirası idarî para cezası verilir.
Madde 290
(Değişik: 23/1/2008-)
110 uncu maddede yazılı yasaklara aykırı hareket edenler, Türk Ceza Kanunu hükümlerine göre cezalandırılır.
Madde 291
(Değişik: 23/1/2008-)
112 nci maddede gösterilen tedbirlere riayetSözlük · riayetuyma etmeyen ve tedaviye icabet eylemeyenler, Kabahatler Kanununun 32 nci maddesine göre cezalandırılır.
Madde 292
(Değişik: 23/1/2008-)
137 nci maddede gösterilen mecburiyete riayetSözlük · riayetuyma etmeyen gemi süvarilerine ikiyüzelli Türk Lirası idarî para cezası verilir.
Madde 293
138 inci maddedeki şeraite muvafık olmayan gemilerin kaptanları, Gemi Sağlık Resmi Kanununda yer alan para cezalarının on katı idarî para cezasıyla cezalandırılır.29
Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletiyle İktisat Vekaleti tarafından 141 inci maddede gösterildiği veçhile müşterekenSözlük · müşterekortak; müştereken: ortaklaşa, birlikte tespit edilen yönetmelikte mündemiç levazım ve saireyi bulundurmayan ve yolcuların selamet ve emniyetini temin eyleyecek tedbirlere riayetSözlük · riayetuyma etmeyen gemi sahip veya süvarilerine dörtyüz Türk Lirası idarî para cezası verilir ve bu levazım ikmalSözlük · ikmaltamamlama edilinceye kadar gemilerin seyrüseferlerine mümanaat olunur.30
Bu Kanunda yazılı olan idarî para cezaları mahallî mülkî amir tarafından verilir.
Madde 295
(Değişik: 23/1/2008-)
179 uncu maddede zikredilen nizamname ile Sıhhat ve İçtimai Muavenet ve İktisat Vekaletlerince müşterekenSözlük · müşterekortak; müştereken: ortaklaşa, birlikte tespit edilen tedbirlere riayetSözlük · riayetuyma etmeyen iş sahiplerine beşyüz Türk Lirası idarî para cezası verilir. Bu yüzden şahsî veya umumiSözlük · umumigenel; umumen: genel olarak zarar hasıl olduğu takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde ahkamı umumiye mucibinceSözlük · mucibincegereğince takibatı kanuniye ifa edilir.
Madde 296
(Değişik: 23/1/2008-)
185 inci maddedeki memnuiyet hilafınaSözlük · hilafaksine, karşıt hareket edenler altı aya kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
Madde 297
(Değişik: 23/1/2008-)
186 ve 187 nci maddelerdeki fiilleri işleyenler, üç aydan altı aya kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
Madde 298
(Değişik: 23/1/2008-)
205 inci maddedeki mecburiyete riayetSözlük · riayetuyma edilmeyen mahaller, gerekli yükümlülükler yerine getirilinceye kadar mahallî mülkî amir tarafından faaliyetten men edilir.
Madde 299
(Değişik: 23/1/2008-)
215 inci maddede zikredilen defin ruhsatiyesi olmadan cenaze defneden mezar bekçileri veya ölü sahipleri Kabahatler Kanununun 32 nci maddesine göre cezalandırılır.
Madde 300
227 inci maddede zikredilen istisna haricinde lazım gelen müsaadeyi almadan herhangi suretleSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde olursa olsun mezarları açanlar altı aydan bir seneye kadar hapsedilir.
Madde 301
(Değişik: 23/1/2008-)
Müsaadesiz olarak bir şehir ve kasabadan diğerine ölü nakledenler Kabahatler Kanununun 32 nci maddesine göre cezalandırılır.
Madde 302
(Değişik: 23/1/2008-)
Belediyelerce 252 nci maddeye tevfikan sıhhi mahzuru olmadığı tasdik edilmeden sahip oldukları binaları iskan ettirenler veya icara verenlere yüz Türk Lirası idarî para cezası verilir.
ON BEŞİNCİ BAP
Madde 303Umumi hükümler
Bu kanunda zikredilen sıhhat memurları; Devlet, belediye ve idarei hususiye işlerinde kullanılan tabipler ve Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletinin lüzumSözlük · lüzumgerek; lüzumlu: gerekli göreceği ve mezuniyet vereceği hususlarda tabiplerin maiyetinde bulunan küçük sıhhat memurlarıdır.31
Bu kanunda zikredilen nizamname, talimatname ve saireSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri kanunun mer'iyeti tarihinden itibaren bir sene zarfındaSözlük · zarfındaiçinde (süre için) tertip ve ikmalSözlük · ikmaltamamlama olunur. Elyevm mevcut ve aynı işlere müteallik nizamname ve talimatnamenin hükümleri bu kanun hükümlerine tearuz etmedikçe yenileri neşredilinceye kadar muteberdir.
Madde 305
İşbuSözlük · işbubu kanunda yazılı resmi vazifeleriSözlük · vazifegörev ve muameleleriSözlük · muameleişlem yapacak olan Hükümet ve belediye hekimleri ile küçük sıhhiye memurları veya bunların makamına kaim olacak sairSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri memurlar bu muamelelerden dolayı hiç bir sebep ile alakadarlardan ücret alamazlar.
Madde 306
Bu kanunun mer'iyeti tarihinden itibaren 28 Haziran 1300 tarihli ceraimi sıhhiye kanunu ve 1316 tarihli mamulatı dahiliyeden olan sade yağlarının muhafazai safiyetine dair nizamname ve 1323 tarihli aşı nizamnamesi ve 31 Mart 1336 tarihli emrazı sariye ve istilaiye nizamnamesi ve 25 Ağustos 1330 tarihli tifo aşısının lüzumSözlük · lüzumgerek; lüzumlu: gerekli görülecek mahallerde tatbikınınSözlük · tatbikuygulama mecburi olduğuna dair kararname ve 1 Haziran 1331 tarihli Kastamonu vilayeti ve Bolu sancağı frengi mücadele teşkilatıSözlük · teşkilatörgüt sıhhiyesi hakkındaki nizamname ve 30 Eylül 1331 tarihli kolera aşısının lüzum görülecek mahallerde tatbikı mecburi olduğuna dair olan irade ve 4 Nisan 1333 tarihli sakarinin gümrüklerden imrarı hakkındaki kanun ve 5 Şubat 1337 tarihli ve 90 numaralı frenginin men ve tahdidiSözlük · tahditsınırlama sirayeti hakkındaki kanun ve 26 Şubat 1927 tarihli emrazı sariye ve istilaiye nizamnamesine ilave edilen ahkam hakkındaki kanun hükümleri mülgadırSözlük · mülgayürürlükten kaldırılmış.
Madde 307
Şubat 1331 tarihli Sıhhiye Nezareti teşkilatınaSözlük · teşkilatörgüt ait kanunla teşkilSözlük · teşkiloluşturma edilmiş olan Meclisi Alii Sıhhi mülgadırSözlük · mülgayürürlükten kaldırılmış.Muhtelif kanunlarla bu meclise verilmiş olan vazifelerSözlük · vazifegörev Yüksek Sıhhat Şürası tarafından ifa kılınır.
Ek Madde 1
(Ek: 14/11/1972 - )
Bu kanunda yazılı suçları işleyenler hakkında 303 üncü maddede yazılı kimseler tarafından düzenlenen tutanaklar aksi sabit oluncaya kadar muteberdir.
Ek Madde 2
(Ek: 14/11/1972 - )
Bu Kanunun 69 uncu maddesi gereğince alınmış olan tedbirlerden çevre sağlığı ile ilgili olanlara uyulmaması halinde 303 üncü maddede yazılı yetkililerce 10 liradan 30 liraya kadar para cezası alınır.
Bu cezaya tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde o yer sulh ceza hakimliğine itirazda bulunulabilir. Süresinde itiraz olunmaz veya itiraz reddedilirse bu para cezaları yetkili memurlarca derhalSözlük · derhalhemen, gecikmeden tahsil olunur.
Bu tahsilat Muhasebei UmumiyeSözlük · umumigenel; umumen: genel olarak Kanunu hükümlerine göre sağlık ocakları veya Hükümet tabipliklerinde görevlendirilecek muhasip mutemetleri vasıtasiyle ve mutemet makbuzları karşılığında yapılır.
Tahsilat derhal yapılmadığı takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde tebliğ tarihinden itibaren üç gün içinde ilgili yerlere ödeyenler hakkında ayrıca takibat yapılmaz. Bu süre içinde ödenmeyen cezalar iki kat olarak 15 gün içerisinde tahsil olunur.
Bu süre içinde de ödenmeyen cezalar üç kat olarak Amme Alacaklarının Tahsil Usulü hakkındaki 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre sağlık ocakları veya Hükümet tabipliklerince tahsil olunur.
Bu Kanunun 185, 186, 187 (…)32 inci maddelerinde sayılan yasaklara aykırı fiilleri sebebiyle mahküm edilenler hakkında da Türk Ceza Kanununun 402 nci maddesinin ikinci fıkrası hükmü uygulanır.
Bu Kanun kapsamına giren ve umumun sıhhatine (…)32 ilişkin davalara, mahkemelerce, 3005 sayılı Meşhud Suçların Muhakeme Usulü Kanununun 1 inci maddesindeki yer ve 4 üncü maddesindeki zaman kaydına bakılmaksızın suçüstü hükümlerine göre bakılır ve hükümler kesinleştikten sonra bunların birer sureti Cumhuriyet savcılıklarınca doğrudan doğruya Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığına gönderilir.
127 nci maddede belirtilen yönetmelik, bu maddenin yayımı tarihinden itibaren altı ay içinde yürürlüğe konulur ve anılan yönetmelik yürürlüğe girinceye kadar ilgili mevzuat hükümlerinin uygulanmasına devam edilir.
Madde 308
Bu kanun neşri tarihinden itibaren altı ay sonra mer'idir.
Madde 309
Bu kanun hükümlerinin icrasına İcra Vekilleri Heyeti memurdur.
Metne işlenemeyen hükümler
1. 17/1/1949 tarihli ve 5305 sayılı Kanunun Geçici Maddesi:
Geçici Madde – Bu kanunun yürürlüğe girmesiyle halen görevli bulunan üyelerin üyelikleri düşer. Bunlar 11 inci maddedeki hükümlere göre yeniden seçilebilirler.
1593 SAYILI KANUNA EK VE DEĞİŞİKLİK GETİREN MEVZUATIN
YÜRÜRLÜĞE GİRİŞ TARİHİNİ GÖSTERİR LİSTE
Değiştiren
Kanunun/
KHK’nin
Numarası
1593 Sayılı Kanunun Değişen veya İptal Edilen Maddeleri
Yürürlüğe Giriş Tarihi
1961
–
19/5/1932
2410
–
19/4/1934
3987
–
31/3/1941
4255
–
20/6/1942
5237
1, 4, 5 ve 9 uncu maddeleri ile 51 inci maddesinin bu maddelerle ilgili hükümleri
Diğer maddeleri
1/1/1949
1/8/1948
5305
–
21/1/1949
5882
–
22/2/1953
7269
–
25/5/1959
557
1 ve 2 inci maddeleri
Diğer Maddeleri
10/4/l965
10/7/1965
1627
–
23/11/1972
2890
–
24/9/1983
KHK/560
–
28/6/1995
4854
–
6/5/2003
5179
3, 20, 170, 171, 172, 181,182, 183, 184, 188, 189, 190, 191, 192, 195, 198,199, 297 ve Ek Madde 3
5/6/2004
1593 SAYILI KANUNA EK VE DEĞİŞİKLİK GETİREN MEVZUATIN
YÜRÜRLÜĞE GİRİŞ TARİHİNİ GÖSTERİR LİSTE
Değiştiren
Kanunun/
KHK’nin
Numarası
1593 sayılı Kanunun değişen veya iptal edilen maddeleri
Yürürlüğe Giriş Tarihi
5728
110, 282, 283, 284, 285, 287, 288, 289, 290, 291,
292, 294, 295, 296, 297, 298, 299, 301, 302
8/2/2008
KHK/663
10, 11, 12, 13, 14, 15, 17, 126, 127, 180, Geçici Madde 1
24/6/2018 tarihinde birlikte yapılan Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri sonucunda Cumhurbaşkanının andiçerek göreve başladığı tarihte (9/7/2018)
7153
127
10/12/2018
Anayasa Mahkemesinin 16/7/2026 tarihli ve E.: 2025/144; K.: 2026/164 sayılı Kararı
128
17/11/2026
Dipnotlar
[1]Bu Kanunda, il özel idaresinin sorumlu ve yetkili kılındığı görev ve hizmetlerle ilgili olarak, 22/2/2005 tarihli ve 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu hükümlerine aykırılık bulunması durumunda, 5302 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanacağı, söz konusu Kanunun 70 inci maddesi ile hüküm altına alınmıştır.
[2]Bu Kanunda, belediyenin sorumlu ve yetkili kılındığı görev ve hizmetlerle sınırlı olarak, 3/7/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanunu hükümlerine aykırılık bulunması durumunda, 5393 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanacağı, söz konusu Kanunun 84 üncü maddesi ile hüküm altına alınmıştır.
[3]Bu bentteki "doğumu tezyit" hakkındaki hüküm 1/4/1965 tarih ve 557 sayılı Kanunun 8 inci maddesi ile yürürlükten kaldırılmiş olduğundan "tezyit" ifadesi metinden çıkarılmıştır.
[4]24/6/1995 tarihli ve 560 sayılı KHK'nin 21 inci maddesiyle bu bentte yer alan "Gıdalar ile" ifadesi, yürürlükten kaldırılmış olup, bu değişiklik 27/5/2004 tarihli ve 5179 sayılı Kanunun 37 nci maddesiyle değiştirilmeden kabul edilerek Kanunlaşmıştır.
[5]16/4/1934 tarih ve 2410 sayılı Kanunun 1 inci maddesiyle bu bentte yer alan "aşılar" ifadesi "aşıları murakabe" şeklinde değiştirilmiştir.
[6]2/7/2018 tarihli ve 700 sayılı KHK’nin 9 uncu maddesiyle, bu fıkrada yer alan “kanun, nizam ve talimatlara” ifadesi “mevzuata” şeklinde değiştirilmiştir.
[7]2/7/2018 tarihli ve 700 sayılı KHK’nin 9 uncu maddesiyle, bu maddede yer alan “kanun, nizam, talimat” ifadesi “mevzuat” şeklinde değiştirilmiştir.
[8]2/7/2018 tarihli ve 700 sayılı KHK’nin 9 uncu maddesiyle, bu maddede yer alan “kanun ve nizamnamelerine” ifadesi “mevzuata” şeklinde değiştirilmiştir.
[9]2/7/2018 tarihli ve 700 sayılı KHK’nin 9 uncu maddesiyle, bu maddede yer alan “kanunlar, nizamlar ve talimatlar” ifadesi “mevzuat” ve “, kanunlar, nizamlar ve talimatların” ifadesi “ve mevzuatın” şeklinde değiştirilmiştir.
[10]2/7/2018 tarihli ve 700 sayılı KHK’nin 9 uncu maddesiyle, bu maddede yer alan “icra Vekilleri Heyetinin” ifadesi “Cumhurbaşkanının” şeklinde değiştirilmiştir.
[11]2/7/2018 tarihli ve 700 sayılı KHK’nin 9 uncu maddesiyle, bu maddede yer alan “kanun ve nizam ve talimatnameler” ifadesi “mevzuat” şeklinde değiştirilmiştir.
[12]2/7/2018 tarihli ve 700 sayılı KHK’nin 9 uncu maddesiyle, bu maddede yer alan “İcra Vekilleri Heyeti” ifadesi “Cumhurbaşkanı” şeklinde değiştirilmiştir.
[13]18/5/1935 tarih ve 2721 Sayılı Kanunun 8 inci maddesiyle "posta muafiyeti" kaldırılmış, sonradan 2721 sayılı Kanun da 2/3/1950 tarih ve 5584 sayılı Kanunun 68 inci maddesiyle yürürlükden kaldırılmıştır.
[14]Bu hükmün uygulanmasında ek 2 nci maddeye bakınız.
[15]2/7/2018 tarihli ve 700 sayılı KHK’nin 9 uncu maddesiyle, bu maddede yer alan “nizamname” ifadesi “yönetmelik” şeklinde değiştirilmiştir.
[16]2/7/2018 tarihli ve 700 sayılı KHK’nin 9 uncu maddesiyle, bu maddede yer alan “nizamnamede” ifadesi “yönetmelikte” şeklinde değiştirilmiştir.
[17]2/7/2018 tarihli ve 700 sayılı KHK’nin 9 uncu maddesiyle, bu maddede yer alan “Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletince bir nizamname” ifadesi “Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelik” şeklinde değiştirilmiştir.
[18]29/11/2018 tarihli ve 7153 sayılı Kanunun 28 nci maddesiyle bu fıkraya “İçişleri” ifadesinden sonra “, Çevre ve Şehircilik” ifadesi eklenmiştir.
[19]2/7/2018 tarihli ve 700 sayılı KHK’nin 9 uncu maddesiyle, bu maddede yer alan “nizamnamede” ifadesi “yönetmelikte” şeklinde değiştirilmiştir.
[20]2/7/2018 tarihli ve 700 sayılı KHK’nin 9 uncu maddesiyle, bu maddede yer alan “nizamname” ifadesi “yönetmelik” şeklinde değiştirilmiştir.
[21]Bu maddenin başındaki "ilkaha mani veya"ifadesi 1/4/1965 tarih ve 557 sayılı Kanunun 8 inci maddesiyle kaldırılmış olduğundan metinden çıkarılmıştır.
[22]Bu Bap'ın 24/6/1995 tarihli ve 560 sayılı KHK'ye aykırı hükümleri, söz konusu KHK'nin 21 inci maddesi ile yürürlükten kaldırılmıştır. Bu KHK 27/5/2004 tarihli ve 5179 sayılı Kanun ile değiştirilerek kabul edilmiş, ancak gerek Meclis Tutanaklarında gerekse Kanun metninde bu hüküm yer almamıştır.
[23]27/5/2004 tarihli ve 5179 sayılı Kanunun 37 inci maddesiyle bu maddenin; birinci fıkrasında yer alan, “Bütün gıda maddeleriyle” ifadesi ile ikinci fıkrasında yer alan “gıda maddeleri ile“ifadesi, madde metninden çıkartılmıştır.
[24]26/3/1941 tarih ve 3987 sayılı Kanunun 1 inci maddesiyle bu fıkrada yer alan (182) rakamı (183) olarak değiştirilmiştir.
[25]Bu hükmün uygulanmasında ek 3 üncü maddeye bakınız.
[26]27/5/2004 tarihli ve 5179 sayılı Kanunun 37 nci maddesiyle bu fıkrada yer alan, “Her gıda maddesi ile” ifadesi madde metninden çıkarılmıştır.
[27]2/7/2018 tarihli ve 700 sayılı KHK’nin 9 uncu maddesiyle, bu maddede yer alan “İcra Vekilleri Heyeti” ifadesi “Cumhurbaşkanı” şeklinde değiştirilmiştir.
[28]23/1/2008 tarihli ve 5728 sayılı Kanunun 50 nci maddesiyle; bu maddede yer alan “Ceza Kanununun 263 üncü” ifadesi “Türk Ceza Kanununun 195 inci” şeklinde değiştirilmiştir.
[29]24/4/2003 tarihli ve 4854 sayılı Kanunun 1 inci maddesiyle, 293 üncü maddede yer alan "500 numaralı Rüsumu Sıhhiye Kanununda mündemiç cezayı nakdilerin on misli alınmak suretiyle" ifadesi, "Gemi Sağlık Resmi Kanununda yer alan para cezalarının on katı idarî para cezasıyla olarak 6/5/2003 tarihinden geçerli olmak üzere değiştirilmiştir.
[30]2/7/2018 tarihli ve 700 sayılı KHK’nin 9 uncu maddesiyle, bu fıkrada yer alan yer alan “nizamnamede” ifadesi “yönetmelikte” şeklinde değiştirilmiştir.
[31]Bu hükmün uygulanmasında ek 1 inci maddeye bakınız.
[32]27/5/2004 tarihli ve 5179 sayılı Kanunun 37 nci maddesiyle bu maddenin birinci fıkrasında yer alan “ve 188” ifadesi ile son fıkrada yer alan “,yenecek ve içilecek şeylere “ ifadesi, madde metninden çıkarılmıştır.
Metin, büronun mevzuat arşivindeki 25.06.2024 tarihli sürümdür (kaynak: UYAP Mevzuat). Güncel ve resmî metin için Resmî Gazete ve Mevzuat Bilgi Sistemi esas alınmalıdır.