Kanun Numarası : 3780 · Kabul Tarihi : 18/ 1/1940 · Yayımlandığı Resmî Gazete : Tarih : 26/1/1940 Sayı : 4417 · Yayımlandığı Düstur : Tertip : 3 Cilt : 21 Sayfa : 274
BİRİNCİ FASIL
Madde 1Umumi hükümler
FevkaladeSözlük · fevkaladeolağanüstü hallerde Devletin bünyesini İktisat ve Milli müdafaa bakımından takviye maksadiyle İcra Vekilleri Heyetince, bu kanunda gösterilen şekil ve şartlar dairesinde vazifeSözlük · vazifegörev ve salahiyetlerSözlük · salahiyetyetki verilmiştir.
Fevkalade haller şunlardır:
A – UmumiSözlük · umumigenel; umumen: genel olarak veya kısmi seferberlik,
B – Devletin bir harbe girmesi ihtimali,
C – Türkiye Cumhuriyetini de alakalandıran yabancı Devletler arasındaki harb hali.
İcra Vekilleri Heyeti, fevkaladeSözlük · fevkaladeolağanüstü hallerin zuhurunaSözlük · zuhurortaya çıkma binaen, bu kanunla kendisine tevdiSözlük · tevditeslim etme, emanet etme edilen vazifeSözlük · vazifegörev ve salahiyetlerinSözlük · salahiyetyetki ifa ve istimaline lüzumSözlük · lüzumgerek; lüzumlu: gerekli hasıl olduğunu görünce derhalSözlük · derhalhemen, gecikmeden kanunun tatbikınaSözlük · tatbikuygulama başlıyarak keyfiyeti ilan ve Türkiye Büyük Millet Meclisine arzeder.
Madde 3
FevkaladeSözlük · fevkaladeolağanüstü hallerin hitam bulduğu ve bu kanun hükümlerinin tatbikınaSözlük · tatbikuygulamalüzumSözlük · lüzumgerek; lüzumlu: gerekli kalmadığı, Hükümetçe kararlaştırılarak ilan ve Büyük Millet Meclisine arzedilir.
İKİNCİ FASIL
Madde 4Teşkilat
Bu kanun hükümlerine tevfikan İcra Vekilleri Heyetince ittiraz edilecek kararları hazırlamak ve bu işle alakalı vekaletler arasında iş birliği temin etmek üzere bir Koordinasyon Heyeti teşkilSözlük · teşkiloluşturma olunur.
Bu heyet, Başvekilin teklifi üzerine alakalı vekillerden terekküp etmek üzere İcra Vekilleri arasından ayrılır.
Heyete, Başvekil veya tevkil edeceği vekil reislik eder.
Madde 5
(Değişik: 25/12/1940 - )
Koordinasyon Heyetinin mesaisini izhar etmek ve bu kanun hükümlerinin ve İcra Vekilleri Heyetince bu kanuna müstenidenSözlük · müstenitdayanan ittihaz olunan kararların
Madde 6
(Değişik: 3/8/1944 - )
I - Bu kanun hükümlerine uyarak İcra Vekilleri Heyetince ittihaz edilen kararlar alakalı vekaletler tarafından kendi teşkilatıSözlük · teşkilatörgüt ve bu kanuna müstenidenSözlük · müstenitdayanan kurulan veya tavzif edilen teşkilat ve müesseseler vasıtasiyle infaz ve tatbikSözlük · tatbikuygulama olunur;
II - Bu kanunda Hükümete verilen hizmetlerden bir veya bir kaçiyle meşgul olmak ve bu kanundaki salahiyetlerleSözlük · salahiyetyetki teçhiz edilmek üzere lüzumSözlük · lüzumgerek; lüzumlu: gerekli görülen Devlet teşkilatında yeni memuriyetler ihdasınaSözlük · ihdasoluşturma, kurma Hükümet salahiyetlidir.
(Ek: 25/6/1956 - ) Ayrıca görülecek lüzum üzerine bu gibi hizmetler için 3656 ve 3659 sayılı kanunlarla mukayyet olmaksızın kadro ihdası caizdir. İktisat ve Ticaret Vekaletince bu kadrolarda mukavele ile istihdamSözlük · istihdamçalıştırma, iş verme edileceklerin mukaveleleri İcra Vekilleri Heyetince tasdik olunur.
III - Vekaletlerin merkez teşkilatında ihdas olunacak kadrolar tatbik ve derhalSözlük · derhalhemen, gecikmeden Türkiye Büyük Millet Meclisinin tetkik ve tasdikına arzolunur. Bu kadroların maaş ve ücretleri ile idare masrafları 43 üncü maddedeki sermayeden sarfolunur.
IV - Vekaletlerin merkez teşkilatı haricinde ihdas olunacak vazifeleriSözlük · vazifegörev ve koordinasyon bürosunun kadroları İcra Vekilleri Heyeti karariyle tatbik edilir.
V - Halk ve Milli Müdafaa ihtiyaçlarını temine matuf bilümum ticari ve sınai muameleleriSözlük · muameleişlem ifa etmek ve Hükümet tarafından bu kanundaki salahiyetler dairesinde verilecek diğer işleri görmek üzere İcra Vekilleri Heyeti karariyle hükmi şahsiyeti haizSözlük · haizsahip, taşıyan müesseseler ihdas olunabilir. Bu müesseselerin kadroları İcra Vekilleri Heyetince tasdik olunur ve bunlara bu kanunun 43 üncü maddesindeki paradan lüzumlu miktar sermaye tefrikSözlük · tefrikayırma ve tahsisSözlük · tahsisayırma, bir amaca özgüleme olunabilir.
VI - Bu müesseselerin ve memurlarının halk ile muamele ve münasebetlerinde hususi hukuk hükümleri caridir. Bu müesseselerin sermayeleri ve bütün malları Devlet mallarındandır. Murakabeleri bu kanunun 51 inci maddesi hükümleri dairesinde yapılır.
VII - Yukarıdaki fıkralarda zikredilen vazife ve işleri İcra Vekilleri Heyeti mevcut müesseselere de verebilir.
VIII - İcra Vekilleri Heyeti lüzum göreceği her hangi bir daire veya müesseseyi, bütçe ve teşkilatına mütedair mer'i hükümler mahfuzSözlük · mahfuzsaklı kalmak üzere, tamamen veya kısmen her hangi bir vekalet veya daire emrine vermeğe salahiyetlidir.
IX - Bütün daire ve müesseseler bu kanunun tatbikatına mütedair olan karar ve tebliğleri derhal tatbik ve icra etmekle mükelleftirlerSözlük · mükellefyükümlü; mükellefiyet: yükümlülük. Herhangi bir daire ve müesseseye mensup olursa olsun bu kanunun tatbikında kusuru görülen memur ve müstahdemleri ve belediye reislerini Başvekil inzibati cezalardan herhangi biriyle, tertip gözetmeksizin, cezalandırabilir ve bu cezaları hafifletebilir veya kaldırabilir. Memurların memuriyetten ihraç cezası müstesna olmak üzere diğer inzibati cezalara karşı itiraz olunamaz ve dava açılamaz.
X - (Değişik: 25/6/1956 - ) a) Bu kanuna müsteniden ihdas olunan teşkilat ve müessese kadrolarında istihdam edilenlere birinci derece maaş veya ücreti geçmemek üzere 3656 ve 3659 sayılı kanunlarla mukayyet olmaksızın tayin edildikleri kadronun maaş veya ücret tutarı verilebilir.
Bu suretleSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde istihdam edilenlerin aldıkları maaş ve ücretler kendileri için müktesep bir hak teşkilSözlük · teşkiloluşturma etmez.
b) 3656 ve 3659 sayılı kanunlara tabiSözlük · tâbibağlı, uyan; tabiiyet: vatandaşlık bir vazifede bulunanlardan görülen lüzum üzerine esas vazifesine ilaveten bu kanuna ait işlerde devamlı olarak çalıştırılanlara almakta oldukları maaş veya ücretin bir mislini geçmemek üzere Milli Korunma tahsisatından tazminat verilir.
Bu tazminatın miktarı İktisat ve Ticaret Vekili tarafından tesbit edilir.
XI - Her hangi bir dairede tekaüde tabi maaşlı bir hizmette müstahdem olanlarla bu gibi memuriyetlerden istifa ile ayrılmış bulunanlardan yukarıda yazılı daire ve müesseselerin ücret kadrolarına nakil ve tayin olunanların 3656 numaralı kanunun maaşlı memurlar hakkındaki umumiSözlük · umumigenel; umumen: genel olarak hükümlerine göre almaları icabeden maaş tutarı istihdam edildikleri daire ve müesseselerdeki kadro tahsisatından tesviye olunur. Bunların tekaütlük hakları mahfuz olup buralarda geçen hizmetleri fiili hizmet sayılır. Aylıklarından aidat tevkifiSözlük · tevkiftutuklama; vergide: kesinti (tevkifat) suretiyle tekaüt haklarına malik olan memurlardan bu suretle nakledilecekler hakkında da aynı hüküm tatbik edilir. Şu kadar ki, aylıklarından kesilecek aidatla kendilerini istihdam eden teşkilat ve müesseseler tarafından verilecek muadilleri mensup oldukları tekaüt sandığına yatırılır.2
XII - 3656 numaralı kanuna tabi maaşlı memurlardan veya bu gibi memuriyetlerden istifa ile ayrılmış bulunanlardan yukarıda yazılı daire, teşkilat ve müesseselere nakil ve tayin edilmiş ve edilecek olan memurlar hakkında Memurin Kanununun maaşlı memurlara ait hükümleri tatbik olunacağı gibi bu yerlerde geçen hizmet müddetleri de maaşlı vazifelerde geçmiş sayılır ve terfilerinde bu hizmetleri maaşlı vazifelerde geçen hizmetlerine katılmak suretiyle hesap edilir. Bu memurlara 3656 numaralı kanunun 14 üncü maddesine tevfikan ücret kadrosundaki fark dahi ayrıca ücret olarak verilir.2
XIII - 3656 numaralı kanunun 6 ncı ve 13 üncü maddelerine ve 3659 numaralı kanunun 9 ve 10 uncu maddelerine ve 3968 numaralı kanunun hükümlerine göre istisna, ihtisas ve ihtiyaç mevkilerinde maaş veya ücretle müstahdem iken yukarıda yazılı daire, teşkilat ve müesseselere naklen tayin edilmiş ve edilecek olanlar bu tayinden evvelSözlük · evvelönce; evvelce: önceden müstahdem oldukları mevkilerdeki maaş veya ücretleriyle ve bu mevkilerin müteallik terfi hakları mahfuz olarak tayin edilir ve bu vazifelerinden ayrıldıklarında dahi evvelki mevkilerine veya aynı dereceye tekabülSözlük · tekabülkarşılık gelme eden mevkilere aynı derece ve haklarla tayinleri yapılır.
XIV - Yukarıda yazılı hükümler bu kanuna göre tavzif edilen daire, teşkilat ve müesseselere alınmış ve alınacak memurlara da şamildir.
Hükümet, halk ve Milli Müdafaa ihtiyaçlarını karşılıyabilecek şekil ve hacimde istihsaldeSözlük · istihsalüretim bulunmaları için sanayi ve maadin müesseselerini kontrol ederek bunları lazım gelen faaliyete sevkedebileceği ve imal ve işletme bakımından tadilataSözlük · tadildeğiştirme; tadilat: değişiklik, onarımtabiSözlük · tâbibağlı, uyan; tabiiyet: vatandaşlık tutulabileceği gibi bu müesseselere tesisatta iktiza eden tevsiatıSözlük · tevsigenişletme da yaptırabilir ve bu maksatla sanayi va maadin müesseselerine kredi, malzeme, işçi ve ihtisas elemanları temin edebilir.
Sanayi ve maadin müesseselerinin sahipleri Hükümetçe lüzumSözlük · lüzumgerek; lüzumlu: gerekli görülen tadilat ve tevsiatın yapılmasına muvafakat etmedikleri takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde18 inci maddemucibinceSözlük · mucibincegereğince bu müesseselere el koyarak lüzumlu tadil ve tevsileri Hükümet kendi hesabına yapabilir.
Hükümetçe tadil ve tevsi suretiyleSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde yapılan ilaveler müessesenin sahibinin iadesi tarihinde değer kıymetiyle müessese sahibi tarafından satın alınmak istenmediği takdirde Hükümet müessesenin tamamını işletmeğe yarıyan menkulleriyleSözlük · menkultaşınır; menkul kıymet: hisse senedi, tahvil gibi değerli evrak birlikte usulüne tevfikan istimlak veya eski haline irca ederek sahibine iade edebilir.
Madde 8
(Değişik: 3/8/1944 - )
Hükümet, sanayi ve maadin müesseselerinden ve küçük sanat kooperatiflerinden istihsalSözlük · istihsalüretim programları ve diğer lüzumluSözlük · lüzumgerek; lüzumlu: gerekli malümatı istemek yahut bu müessese ve kooperatiflere doğrudan doğruya bu yolda program vermek salahiyetiniSözlük · salahiyetyetkihaizdirSözlük · haizsahip, taşıyan.
Bu maksatla sanayi ve maadin müesseselerinin ve küçük sanat kooperatiflerinin istihsallerini ve bunların hacmini, miktarını, çeşitlerini, cinslerini ve nevilerini fevkaladeSözlük · fevkaladeolağanüstü hallerin icaplarına ve müessese ve kooperatiflerin tahammülü derecesine göre tayin edebilir.
Hükümet, sanayi ve maadin müesseselerinin istihsalleriniSözlük · istihsalüretim ve diğer iş yerlerindeki mesaiyi, bu kanunun derpiş ettiği ihtiyacı karşılıyabilecek hadde çıkarmak için lüzumluSözlük · lüzumgerek; lüzumlu: gerekli olan işçi kadrosunu ve ihtisas elemanlarını temin eder.
Bu maksatla vatandaşlara ücretli iş mükellefiyetiSözlük · mükellefyükümlü; mükellefiyet: yükümlülük tahmil edilebilir.
Ücretli iş mükellefiyetine tabiSözlük · tâbibağlı, uyan; tabiiyet: vatandaşlık tutulanların iş yerine sevk ve nakillerine ve bu esnada iaşe ve ibatelerine muktazi masraflar ile celbolundukları veya kendiliklerinden müracaatSözlük · müracaatbaşvuru ettikleri tarihten işe başladıkları tarihe kadar çalıştırılacakları iş yerlerinde alacakları ücretin yarısı bunları çalıştıracak müesseselerce ödenir.
Kendilerine ücretli iş mükellefiyeti tahmil edilenlerle bunlardan iş yerlerinden kaçanlar icabında vali ve kaymakamların yazılı emirleri üzerine zabıta kuvvetiyle iş yerlerine sevkolunabilirler.
Sevk ve nakilleri esnasında veya iş yerlerinden kaçan ücretli iş mükelleflerinin iş yerlerine sevkleri ve sevk esnasındaki iaşe ve ibateleri için muktazi masraflar bunları çalıştıran müesseseler tarafından ödenmekle beraber bu masraflar ücretlerinden münasip taksitlerle kesilir.
Hükümetçe lüzumSözlük · lüzumgerek; lüzumlu: gerekli görülen sanayi ve maadin müesseseleriyle bu müesseselere bağlı iş yerlerinde ve bu kanunun derpiş ettiği ihtiyacı karşılamak amaciyle Hükümetçe tayin edilecek diğer iş yerlerinde çalışan işçiler, teknisyenler, mühendisler, ihtisas sahipleri ve sairSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri hizmetliler çalıştıkları müesseseyi veya iş yerlerini, kabule şayan bir mazeret olmaksızın, terkedemezler.
Bu madde hükümleri uyarınca çalışmağa mecbur tutulanlara gördükleri işe karşılık olarak dışardaki emsaline göre normal bir ücret verilir.
Hükümet, sanayi ve maadin müesseselerinin mamullerini ve istihsalleriniSözlük · istihsalüretim normal maliyetlerine yüzde muayyen bir kar ilavesi ile satın alabilir.
Hükümet bunların satış, tevzi, toplama ve sevk işleriyle iştigal edebilir.
Mubayaasına karar verilen maddelerin satın alma kararından evvelSözlük · evvelönce; evvelce: önceden satılmış olsalar da bulundukları yerlerden başka yerlere müsaade alınmaksızın nakledilmeleri yasaktır.
Bunların bulundukları yerlerde sahipleri veya zilyedleriSözlük · zilyetbir şeyi fiilen elinde bulunduran tarafından Hükümet emrine teslim olunmaları mecburidir.
Tevzi olunan malların hangi ihtiyaç için kullanılması Hükümetçe veya salahiyetliSözlük · salahiyetyetki kılınan makam ve müesseselerce tesbit edilmişse ancak o ihtiyaca hasredilmesi mecburidir.
Alakalı vekaletin yazılı muvafakatı alınmaksızın bu maddelerin satılması, rehin edilmesi, her hangi bir suretteSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde başkasına verilmesi yasaktır.
Şu kadar ki, şahsi ihtiyaç ve istihlak için tevzi edilen maddelerin kar temini maksadına matuf olmaksızın yardım hissiyle veya zaruret sebebiyle örf ve adetin cevaz verdiği miktarı tecavüz etmemek üzere her ne suretle olursa olsun başkalarına devri yukarıki fıkra hükmünden müstesnadır.
Hükümet, bu kanunun derpiş ettiği hizmetleri ifa maksadiyle salahiyetleriniSözlük · salahiyetyetki kullanırken icabeden müesseselere ve küçük sanat erbabına ve iş sahiplerine lüzumuSözlük · lüzumgerek; lüzumlu: gerekli olan krediyi temin eder.
Bu kredi, nakit, ham madde, veya yardımcı malzeme vermek ve yahut bir banka tavsit edilmek suretiyleSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde yapılabilir.
Bu kredinin tahsisSözlük · tahsisayırma, bir amaca özgüleme edildiği işde kullanılması mecburidir.
Madde 13
(Değişik: 3/8/1944 - )
I - Hükümet Milli Korunma Kanununun mer'i bulunduğu müddet zarfındaSözlük · zarfındaiçinde (süre için) primleri veya sürprimleri herhangi bir sebeple olursa olsun ödenmeyen her neviSözlük · nevitür, çeşit hayat sigortalarını inkıtaa tabiSözlük · tâbibağlı, uyan; tabiiyet: vatandaşlık tutabilir.
II - Sigortalının inkıta devresi esnasında vefatı halinde, inkıta tarihine kadar tahakkukSözlük · tahakkukborcun (vergi, prim) hesaplanıp kesinleşmesi etmiş riyazi ihtiyatlar, bu tarihten tediye tarihine kadar hesap edilmiş teknik faizleriyle birlikte hak sahiplerine ödenir. İnkıta devresi esnasında sigortalının tenzil ve iştiraSözlük · iştirasatın alma haklarına halel gelmez.
III - İnkıta devresi içinde askeri vazifedeSözlük · vazifegörev iken ölen sigortalıların hak sahiplerine 3.000 liraya kadar olan müemmen meblağların tamamı ve bu miktardan yukarı olanlarının 3.000 liradan aşağı olmamak üzere Hükümetçe tayin edilecek miktarı ve fazlasının riyazi ihtiyatı ve harbde ölen sigortalıların hak sahiplerine müemmen meblağların tamamı ödenir. Sigorta bedelinin Hükümetçe tayin edilecek kısma ait ödenmemiş primlerle sürprimler teknik faizleriyle birlikte bu tediyeden tenzil edilir.
IV - Sigortası inkıtaa tabi tutulmuş olan sigortalı inkıta devresi sonunda hayatta ise sigorta mukavelesi tıbbi muayeneye lüzumSözlük · lüzumgerek; lüzumlu: gerekli kalmadan yeniden mer'iyet iktisap eder ve sigortalılar inkıta devresine ait primlerle sürprimlerin teknik faizleriyle birlikte tediyesiyle Hükümetçe tesbit edilecek şartlar dairesinde mükellefSözlük · mükellefyükümlü; mükellefiyet: yükümlülük tutulur veyahut sigorta müddeti o nispette uzatılmak suretiyleSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde inkıta müddetine ait prim ve sürprim borçlarından ibra olunur.
V - Ticaret Kanununun 1000 inci maddesinin ve mevcut sigorta mukavelenamelerinin bu maddenin II, III ve IV öncü fıkralarına ve bu fıkralara müstenidenSözlük · müstenitdayanan alınacak kararlara muhalif hüküm ve şartları tatbikSözlük · tatbikuygulama olunmaz.
VI - Bu maddenin II, III ve IV üncü fıkralarında yazılı hükümlere aykırı hareket edenler, sigorta şirketlerinin teftiş ve murakabesine dair 3392 sayılı kanunun 10 uncu maddesine göre cezalandırılır.
VII - Milli Müdafaanın ve halkın ihtiyacı için ithal edilen maddelerin ve bunlara mukabilSözlük · mukabilkarşılık yapılan ihracatın ve Milli Koruma Kanunu hükümlerine tevfikan yapılan ve yaptırılan stokların ve bunlara ait tesisatın harb tehlikesine karşı sigortasının bizzat veya yangın ve nakliyat sigortalariyle iştigal eden şirketler müşterekSözlük · müşterekortak; müştereken: ortaklaşa, birlikte yapmağa ve bu işlerle meşgul olmak üzere alakalı Devlet teşekkül, müessese ve ofisleri nezdindeSözlük · nezdindeyanında, katında bürolar kurmağa ve sigorta edilen maddelerin satış fiyatına zam yapmak suretiyle prim tahsiline Hükümet mezundurSözlük · mezunyetkilidir, izinlidir.
VIII - Sigorta masraflarının ve primle tamamen karşılanmıyan hasar tazminatının karşılığı olmak üzere sarfına lüzum görülecek mebaliğ Milli Korunma Kanununun 43 üncü maddesine tevfikan temin edilecek sermayeden ayrılır. Primler, tefrikSözlük · tefrikayırma olunan paralar miktarına baliğ olduğu ve sigorta tazminatının tediyesine rağmen sigorta işlerinin tasfiyesinden para arttığı takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde artan para Hazineye intikalSözlük · intikalgeçme, aktarılma eder.
I - Hükümet, halkın ve Milli Müdafaanın ihtiyacı olan her neviSözlük · nevitür, çeşit madde ve yardımcı malzemeyi değer fiatının tediyesi mukabilindeSözlük · mukabilkarşılık el koyarak almağa ve maksada göre tevzie ve satmağa ve ihtiyacı olanlara karsız vermeğe salahiyetlidirSözlük · salahiyetyetki.
II - Birinci bentte yazılı maddelerin ve yardımcı malzemenin elkoyma kararından evvelSözlük · evvelönce; evvelce: önceden satılmış bulunmaları dolayısiyle veya her hangi bir sebeple bulundukları yerlerden başka mahallere müsaade alınmaksızın nakledilmeleri memnu olup bulundukları yerlerde sahipleri veya zilyedleriSözlük · zilyetbir şeyi fiilen elinde bulunduran tarafından Hükümet emrine teslim olunmaları mecburidir.
III - Hükümet, hakiki ve hükmi şahıslardan ellerinde bulunan her nevi madde ve yardımcı malzemenin nev'i, miktar ve vasıflarının bildirilmesini ve bunlar hakkında lüzumluSözlük · lüzumgerek; lüzumlu: gerekli görülecek diğer bütün malümatın verilmesini istiyebilir. Bu malümatın alakalılar tarafından doğru ve tam olarak Hükümetçe tayin olunan müddet içinde verilmesi mecburidir. Bu beyannameler damga resminden muaftır.
IV - Hükümetçe veya salahiyetli kılınan makam ve müesseselerce hakiki ve hükmi şahıslara tevzi olunan, satılan ve ihtiyacı olanlara karsız verilen maddelerin veya yardımcı malzemenin bunlar tarafından kullanılması ve hangi ihtiyaç için kullanılması tesbit edilmişse ancak o ihtiyaca hasredilmesi mecburidir. Alakalı vekaletin yazılı muvafakati alınmaksızın bu maddelerin ve yardımcı malzemenin satılması ve rehin edilmesi ve her hangi bir suretleSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde başkasına devredilmesi ve muvakkatSözlük · muvakkatgeçici veya daimiSözlük · daimisürekli, kalıcı olarak bir başkasına verilmesi yasaktır.
On birinci maddenin son fıkrasında yazılı istisnai hüküm bu fıkranın tatbikındaSözlük · tatbikuygulama da caridir.
V - Hükümet tarafından tevzi edilen veya ettirilen veya satılan veyahut karsız olarak verilen maddelerin ve yardımcı malzemenin nerede ve ne suretle kullanılacağını veya sarfedildiğini gösteren kayıtların tutulması ve tevsikSözlük · tevsikbelgeleme edilmesi mecburi kılınabilir.
VI - Yukardaki bentlere tevfikan Hükümet tarafından tevzi edilen, satılan ve ihtiyacı olanlara karsız verilen her türlü madde ve yardımcı malzemenin tahsisSözlük · tahsisayırma, bir amaca özgüleme edildiği işlerde kullanılmaması halinde alakalıların keyfiyeti mahallin en büyük mülkiye memuruna bildirmeleri mecburidir Bu maddelerin ve yardımcı malzemenin tahsis edildiği işlerde kullanılmadığı gerek alakalıların bildirilmesi ve gerekse sairSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri surette öğrenilmesi halinde mezkürSözlük · mezkûranılan, sözü edilen maddelerin ve yardımcı malzemenin mahallin en büyük mülkiye memurunun yazılı emriyle ve kendisinin evvelce verdiği bedeli geçmemek üzere değer pahası verilmek şartiyle Hükümet emrine geri alınması yoluna gidilebilir.
Her hangi bir sebep dolayısiyle metrük veya muattal veya natamam bir halde kalmış olan sanayi ve maadin müesseselerini ve diğer iş yerlerini Hükümet, bulundukları hal ve vaziyete göre tayin edilecek bir taviz mukabilindeSözlük · mukabilkarşılık işler hale getirebilir.
Hükmi ve hakiki şahıslar elinde bulunan madenlerden azami cevher alabilmek ve istihsalleriSözlük · istihsalüretim bir elde toplamak maksadiyle Hükümet, bunları birleştirerek işletebilir. Bu maddenin tatbikıSözlük · tatbikuygulama dolayısiyle işletmeden mahrum kalan maden sahiplerinin devam eden mahrumiyet müddetlerine ait zararları ödenir.
Linyit taharri ruhsatnamesini haizSözlük · haizsahip, taşıyan olanların, imtiyaz kararnamesinin istihsaline ait muameleyiSözlük · muameleişlem takiple beraber, Maadin Nizamnamesinin 26 ncı maddesinde tayin olunan miktardan fazla dahi linyit ihraç etmelerine müsaade olunabilir.3
Hükümet, sahiplerine kati lüzumuSözlük · lüzumgerek; lüzumlu: gerekli olmıyan makine, alat, edevat ve tesisatı vesair her neviSözlük · nevitür, çeşitistihsalSözlük · istihsalüretim vasıtalarını sahiplerinin işlerini sekteye uğratmamak şartiyle ihtiyacı olan müesseselere vermek üzere değer pahası mukabilindeSözlük · mukabilkarşılık satın alabilir.
Hükümet un fabrikalarına ve değirmenlerine ve diğer sanayi ve maadin müesseselerine el koyarak işletebilir. Bu işletmenin devamı müddetince müessese sahiplerine münasip tazminat verilir.
I - Sanayi ve maadin müesseseleriyle diğer iş yerlerinde fazla çalışmağa Hükümetçe lüzumSözlük · lüzumgerek; lüzumlu: gerekli görülen hallerde, işlerin mahiyetineSözlük · mahiyetnitelik, öz ve ihtiyacın derecesine göre, günlük iş saatleri, gündüz ve gece çalışmalarında tatbikSözlük · tatbikuygulama edilmek üzere, üçer saate kadar artırılabilir. İşbuSözlük · işbubu fazla saatlerde çalışmalara ait ücretler İş Kanununun 37 nci maddesimucibinceSözlük · mucibincegereğince ödenir.
II - Kadınların ve 12 yaşından yukarı kız ve erkek çocukların sanayi işlerinde ve 16 yaşından yukarı erkek çocukların maden işlerinde çalışmaları hakkındaki 151. 1593 ve 3008 numaralı kanunlarda mevcut tahdidiSözlük · tahditsınırlama hükümler Hükümet karariyle tatbik edilmiyebilir.
III - Bu kanunun istihdaf ettiği hususlarda Hafta Tatili Kanunu ile Ulusal Bayram ve Genel Tatiller hakkındaki Kanun hükümleri Hükümet karariyle kısmen veya tamamen tatbik olunmayabilir.
IV - İşçilerin en az birer aylık fasılalarla çalıştırıldıkları işlerin gayrisinde işçinin haftada bir gün tatil hakkı ihlal edilemez.
V - Hükümet, bilümum ticarethane ve müesseselerin açık bulundurulacağı günleri ve asgari iş saatlerini tesbit etmeğe salahiyetlidirSözlük · salahiyetyetki. Tesbit edilmiş olan günlerde ve asgari iş saati müddetince bu ticarethane ve müesseselerin açık bulundurulması mecburidir.
Hükümet, memleket ihtiyacı için hariçten ithali zaruri olan maddelerin miktar, cins ve nevilerini tayin ve tesbit ve memleket ihtiyacı için zaruri olmıyan maddelerin ithalini tahditSözlük · tahditsınırlama veya menedebilir.
Hükümet, dahilde imal ve istihsalSözlük · istihsalüretim edilen maddelerin memleket ihtiyacından fazla olan miktarını harice çıkartmak maksadiyle yapılacak satışların şekil ve şartlarını, amil ve müstahsillerin hak ve menfaatlerine zarar vermiyecek suretteSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimdetanzimSözlük · tanzimdüzenleme edebilir.
Memleket mahsullerinden birinin ihracı Hükümetçe tahdit ve menedilmesinden dolayı dahili satış fiatına düşüklük arız olursa müstahsili bu yüzden maruz kalacağı zarardan vikaye için Hükümet bu mahsulleri ya değer pahasıyla satın alır, yahut bunların terhini mukabilindeSözlük · mukabilkarşılık müstahsillere para ikraz edilmesini temin eder.
I - Hükümet, her türlü malların ithal veya imal yahut istihsalindenSözlük · istihsalüretim müstehlike kadar intikaliniSözlük · intikalgeçme, aktarılma düzenlemek ve ihtikarı önlemek maksadiyle ticaretin usul ve şekillerini tayin ve tesbit edebileceği gibi tacirleri ticaretlerinin mahiyetleriniSözlük · mahiyetnitelik, öz gösterir bir vesika almağa ve yapacakları muamelelerdeSözlük · muameleişlem bu vesikaları ibrazSözlük · ibrazsunma, gösterme (belge) etmeğe mecbur tutabilir.
II - Hükümet lüzumSözlük · lüzumgerek; lüzumlu: gerekli gördüğü maddelerin alım ve satımını, her ne suretleSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde olursa olsun başkasına devrini, imalini, istihlakini,istimalini ve naklini menedebilir. Bu maddelerin ne şekil ve suretle, nerelerde, hangi şartlar altında ve ne miktarda alınıp satılacağını, devir, imal, istihlak, istimal ve nakledileceğini tanzimSözlük · tanzimdüzenleme ve tahditSözlük · tahditsınırlama edebilir veya vesikaya bağlıyabilir.
III - Birinci ve ikinci fıkralarda yazılı vesikaların alınıp satılması veya her ne sebeple olursa olsun başkasına devredilmesi veya devir alınması yasaktır.
IV - Bu maddede yazılı vesikalar damga resminden muaftır.
Hükümet, halk ve Milli Müdafaa ihtiyacını karşılamak maksadiyle her türlü madde ve yardımcı malzeme stokları vücude getirebilir ve tensipSözlük · tensipuygun görme ettiği ticaret müesseselerini ve ticaret birliklerini de memlekette stok yapmağa mecbur tutabilir ve bunları döviz, kredi, akreditif ile teçhiz edebilir.
Bu müessese ve birlikler Hükümetin murakabesine tabiSözlük · tâbibağlı, uyan; tabiiyet: vatandaşlık tutulur.
Hükümet tarafından yaptırılan stokların alakalı makamlarca verilen talimat hilafınaSözlük · hilafaksine, karşıt stok yapanlar tarafından istihlaki, kullanılması, her ne suretleSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde olursa olsun elden çıkarılması veya her hangi bir sebeple bulundukları yerden başka bir yere müsaade alınmaksızın nakledilmesi yasaktır.
Birinci fıkrada yazılı döviz, kredi ve akreditifin tahsisSözlük · tahsisayırma, bir amaca özgüleme edildiği yerde kullanılması mecburidir.
22 nci maddeyemüstenidenSözlük · müstenitdayanan stok yapmağa mecbur tutulanların bu mecburiyetle yaptıkları stoklarda sun’i taksirlerinden mütevellit zararlar müstesna olmak üzere fiyat sukutundan doğacak hakiki zararlar, satış müsaadesi tarihine kadar geçecek zamana ait kanuni faiziyle birlikte Devletçe tazminSözlük · tazminzararı karşılama, ödeme olunur.
Madde 24
(Değişik: 3/8/1944 - )
I- Hükümet, mali müesseselerin açtıkları ticari kredileri murakabe, tahditSözlük · tahditsınırlama, takyit veya menedebilir.
II - Hükümet, ticaretle iştigal etmek üzere kurulacak her türlü şirketlerin ve kooperatiflerin teşekkül ve tescil muameleleriniSözlük · muameleişlem ve kurulmuş olanların da her neviSözlük · nevitür, çeşit faaliyetlerini teftiş, murakabe, takyit, tahdit veya menedebilir.
I - Hükümet, memleket ihtiyacı bakımından lüzumluSözlük · lüzumgerek; lüzumlu: gerekli gördüğü maddeleri, tesbit edilecek miktarlar fevkinde ve şartlar haricinde sanat ve ticaret erbabının stok yapmalarını menedebilir.
II - Hükümet, sanat ve ticaret erbabının faaliyet sahaları haricindeki maddeleri stok yapmalarını men'e salahiyetlidirSözlük · salahiyetyetki.
III - Tüccar olmayanların herhangi bir maddeyi ticaret kastiyle stok yapmaları Hükümetçe menolunabilir.
IV - Herhangi bir maddenin Hükümet tarafından tesbit edilecek şahsı ihtiyaçlar fevkinde biriktirilmesi menedilebilir.
Hükümet, halk ve Milli Müdafaa ihtiyaçlarını temin, ihracatı tanzimSözlük · tanzimdüzenleme ve müstahsili himaye maksadiyle memleket mahsul ve mamullerini satın almak ve memleket ihtiyacını temin ve ithalatı tanzim maksadiyle hariçten mal mubayaa etmek ve bunların satış, tevzi, toplama ve sevk işleriyle iştigal etmek salahiyetleriniSözlük · salahiyetyetkihaizdirSözlük · haizsahip, taşıyan.
Hükümetçe akdolunanSözlük · akitsözleşme mukaveleler veya ittihaz edilen tedbirler dolayısiyle bir malın dahili satış fiatiyle harici satış fiatı arasında fazla kar hasıl olduğu takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde, memlekete olan ithalatı daha müsait şartlarla yapmağı temin ve dahili fiyatları veya ihracatı tanzimSözlük · tanzimdüzenleme maksadiyle Hükümet bu fazla kardan Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankasında bir fon tesis edebilir.
Şu kadar ki, Hükümetin aldığı tedbirlerle alakalı olmıyarak ve kendi gayret ve teşebbüsleriyle Hükümetçe tayin edilmiş olan ihraç fiyatlarının fevkinde satış yapmış olan tacirlerin elde ettikleri fazla kar munhasıran kendilerine aittir.
Bu madde mucibinceSözlük · mucibincegereğince Hükümetin almağa salahiyetliSözlük · salahiyetyetki olduğu paralar Tahsili Emval Kanunu hükümlerine göre istifa olunur.
Gümrüklere gelmiş olan mallar alakalılarca, gümrüklerden çekilmesi lüzumununSözlük · lüzumgerek; lüzumlu: gerekli Resmi Gazete ile ve varsa ayrıca mahalli gazetelerden biriyle ilanı tarihinden itibaren bir haftadan aşağı olmamak üzere Hükümetçe tayin olunacak müddet içinde çekilmediği takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde alakalılar nam ve hesabına memlekete sokulabilir.
Hükümetçe birinci fıkraya göre ithal edilecek malların ahdi tarifelere göre resimlendirilmesinde menşe şahadetnamesi aranmaz.
Bu suretleSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde memlekete sokulan mallar Hükümetçe tayin edilecek esaslara göre satılır.
Yukarıki fıkraya göre satılan mal bedelinden bunlara terettüp eden, vergi, resim, harç, ceza ve masraflar ve faiz çıktıktan sonra geri kalan miktar alakalılar hesabına Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına yatırılır ve bu paradan malı gönderenin alacağı varsa usulü dairesinde havale ettirilir.
Hükümetçe memlekete sokulmuş malların alakalıları henüz mallar satılmadan önce müracaatlaSözlük · müracaatbaşvuru tesellüme hazır olduklarını bildirdikleri takdirde gümrükten çekmemelerindeki makbul mazeretlerini ispat etmek, dördüncü fıkrada gösterilen paraları peşin olarak vermek ve Hükümetçe gösterilen yerlere veya ihtiyaç sahiplerine hemen satmak şartiyle mallar kendilerine teslim olunabilir.
Memlekete transit olarak geçirilmek kaydiyle gelen mallar bu hükümden müstesnadır.
I - Hükümet, ithal ve ihraç maddeleri için fiat ve kar hadleri tayin ve muayyen fiyattan fazlaya ithal veya muayyen fiattan noksana ihraç yapılmasını menedebilir.
II - Hükümet, her türlü ithal ve ihraç maddelerine veya dahilde istihsalSözlük · istihsalüretim ve istihlak olunan maddelere prim verebilir ve bunlardan prim alabilir.
III - İkinci bende göre alınan primler 27 nci maddedeki fona ilave olunur. Verilen primler de bu fondan ödenebilir.
IV - Bu maddenin ikinci bendi mucibinceSözlük · mucibincegereğince Hükümetin almağa salahiyetliSözlük · salahiyetyetki olduğu paralar Tahsili Emval Kanunu hükümlerine göre istifa olunur.
I - Hükümet, dahilde lüzumSözlük · lüzumgerek; lüzumlu: gerekli gördüğü maddelerin maliyet unsurlarını, bu maliyete zammedilecek azami kar hadlerini veya azami satış fiyatlarını ve bu maddelerin cinslerini, nevilerini ve vasıflarını tesbit ve tayin edebileceği gibi komüsyon, nakliye ve nakliye komüsyonu, tellaliye, simsariye gibi ücretler ile bir hizmet veya sanat veya emek karşılığında alınacak sairSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri ücretleri ve bilümum fiyat ve ücret tarifelerini tayin edebilir ve muayyen kanunlara göre tutulması icabeden defterlerden başka lüzumlu göreceği defterleri tutmaya tüccar, esnaf ve sair alakalıları mecbur kılabilir.
Hükümet yukardaki fıkrada yazılı fiyat, kar haddi, maliyet unsuru, bir hizmet veya sanat veya emek karşılığı, alınacak ücretler veya fiyat ve ücret tarifelerinin tesbitini belediyeye, ticaret ve sanayi odalarına veya valilere yaptırabilir.
II - A) Bu suretleSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde tesbit olunan kar hadleri veya fiyatlar veya ücretler yahut tarifeler fevkinde veya cins, neviSözlük · nevitür, çeşit veya vasıflara muhalif olarak bir malın satılması veya satışa arzolunması veya ücret istenmesi veyahut alınması veya satışa arzedilen bütün maddelerin maliyet unsurlarının 1 inci bent mucibinceSözlük · mucibincegereğince tesbit edilen esaslar dışında hesaplanması yasaktır.
B) Fiyatları, kar hadleri, cinsleri, nevileri ve vasıfları Hükümetçe tayin olunan veya belediyeye veya ticaret veya sanayi odalarına yahut valilere tesbit ettirilen malların haklı sebep olmaksızın satışa arzedilmemesi veya satışından imtinaSözlük · imtinakaçınma olunması veya kaçırılması veya satılmadığı halde satılmış gibi beyan edilmesi yahut tarifeye dahil hususların haklı sebep olmaksızın ifasından imtina olunması yasaktır.
III - Belediye mevzuatı dışında kalan ve mahsusSözlük · mahsusözgü, ayrılmış kanunları gereğince fiyatları Hükümetçe tesbit olunan bir malın bu fiyatlar üstünde satılması veya satışa arzedilmesi yasaktır.
Belediyece fiyatları tesbit olunan maddeler hakkında da Hükümet bu fıkra hükmünü uygulamaya yetkilidir. Hükümetçe böyle bir karar verilmedikçe belediyelerce fiyatları tesbit olunan maddeler hakkında belediye mevzuatı hükümleri tatbikSözlük · tatbikuygulama olunur.
IV - İmalatçı, ithalatçı, ihracatçı, komüsyoncu, toptancı ve perakendeci hakiki veya hükmi şahıslar arasında yapılan ticari alım ve satım muamelelerindeSözlük · muameleişlem fatura verilmesi ve alıcı tarafından fatura alınması ve bu faturaların saklanması mecburidir.
Alakalı mercilerceSözlük · merciyetkili makam, başvurulacak yer tayin edilen mutemetler de bu fıkra hükmüne tabidirSözlük · tâbibağlı, uyan; tabiiyet: vatandaşlık.
250 kuruşu geçen alış verişlerde müşterinin isteği üzerine satıcı fatura vermeğe mecburdur.
Faturaların şekil ve muhteviyatıSözlük · muhteviiçeren ve ne kadar müddetle saklanacağı Hükümetçe tesbit edilir.
V - Müstahsil ile IV üncü bendin birinci fıkrasında sayılan hakiki ve hükmi şahıslar arasında yapılan alım ve satım muamelelerinde zirai istihsalSözlük · istihsalüretim maddelerinden hangileri ve ne miktar ve kıymette olanları için fatura verilip alınacağını Hükümet tesbit edebilir.
VI - İmalatçı, ithalatçı, toptancı ve perakendeci hakiki ve hükmi şahıslar arasında yapılan ticari alım ve satım muamelelerinde bir malın mevcudu bulunmadığı veya istenilen miktarda verilemiyeceği satıcı tarafından beyan edildiği ve alıcı keyfiyeti gösteren bir vesika istediği takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde bu vesikanın verilmesi mecburidir.
Bu vesikanın şekli, muhteviyatı ve suretinin ne kadar müddetle saklanacağı ve ne vüsatte ve hangi mevzularda zirai istihsal yapan müstahsillerin bu bent hükümlerine tabi tutulacağı Hükümetçe tesbit edilir.
VII - Her dükkan, mağaza, ticarethane veya satılmak üzere mal teşhir edilen mahallerde ve pazar yerlerinde perakende veya toptan satışa arzedilen mallara veya aynı cinsten mal gruplarına cins, maliyet, satış fiyatı ve lüzumlu görülecek sair malümatı gösteren etiketin konulması ve etiket konulması elverişli olmıyan hallerde etiket muhteviyatını havi listelerin herkesin görebileceği yerlere asılması mecburidir.
Etiket ve listelerin şekil ve muhteviyatı mahalli belediyelerce ve belediye teşkilatıSözlük · teşkilatörgüt olmıyan yerler için valilerce tesbit ve ilan edilir.
VIII - İthalatçılık ile toptancılık veya perakendecilik ve alelümum toptancılıkla perakendecilik hiçbir suretle aynı şahıs uhdesinde birleşemez.
Ancak maddenin veya satış hususiyetinin zaruri kıldığı hallere munhasır olmak üzere Hükümet bazı müessese veya malları yukarıdaki fıkra hükmünden istisna edebilir.
IX - Hükümet hilafınaSözlük · hilafaksine, karşıt karar vermedikçe ithalatçı karı %20 yi ve alelümum toptancı karları yekünu %l0’u, perakendeci karı %25 i geçemiyeceği gibi ithalatçı, toptancı veya perakendeciler yekdiğerinin karlarını alamazlar. Perakendeciler muayyen kar hadlerini paylaşmak şartiyle birbirlerine satış yapabilirler.
X - Yurda muvakkatSözlük · muvakkatgeçici müddetle vazifeliSözlük · vazifegörev veya yolcu olarak girenlerin beraberinde getirdikleri eşya yurt içinde iki sene kullanılmadıkça satılamaz.
İki sene kullanılmış olsa dahi bu kabil eşya ticareti ile iştigal memnudur.
Kullanılmış eşya yenisinden fazla fiyatla satılamaz. Müzayede ve sair suretle alınıp satışa arzedilen malların aynı cins ve evsaftaki benzerlerinden fazla fiyatla satılması memnudur.
Tarihi kıymeti haizSözlük · haizsahip, taşıyan eşya ile ticaret kastiyle olmayan satışlar bundan evvelkiSözlük · evvelönce; evvelce: önceden fıkra hükmüne tabi değildir.
XI - 6086 sayılı kanun mucibince turizm müessesesi belgesi almış olanlar hakkında da bu maddenin birinci bendi hükmü tatbik olunur.
A) Piyasada darlık veya fiyatlarda yükseklik yaratmak ve fiyatların inmesine maniSözlük · maniengel olmak kastiyle ticari taamüller dışında malları mahdut ellerde toplamak veya imha etmek veya propaganda yapmak veya sairSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri fiil ve hareketlerde bulunmak.
B) Ticari zaruret ve taamüle aykırı olarak diğer bir malın da satın alınmasını mecburi kılmak suretiyleSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde satışta bulunmak veya satışa bu şartla mal arzetmek.
C) Müstahsilden mal alanlar veya müstehlike mal satanlar arasında fiyat birliği yapılarak veya yaptırılarak anlaşma yoliyle halkı istismar etmek.
D) Herhangi bir maddenin Hükümetçe tesbit edilen esaslar dışında muhtelif ellerden geçirilmesi suretiyle fiyatın yükselmesini istihdaf veya intaç eden zincirleme muameleleriSözlük · muameleişlem yapmak.
I - Hükümet halk ve Milli Müdafaa ihtiyacından madut olan her türlü eşyanın konulması için muktazi mahfuzSözlük · mahfuzsaklı mahalleri ve depoları bu kanunun tatbikSözlük · tatbikuygulama mevkiine konduğu seneye tekaddüm eden senedeki icar bedelleri ve icar bedelleri taayyün etmemiş bir yer ise gayrisafiSözlük · gayrisafibrüt (kesintisiz toplam)iratSözlük · iratgelir miktarınca tayin edilecek bir kira mukabilindeSözlük · mukabilkarşılık işgal ve istimal eyleyebilir.
Bu gayrimenkullerSözlük · gayrimenkultaşınmaz icar veya işgal için tahliye ettirildikleri takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde şagillerinin bundan mütevellit masrafları Hükümetçe tediye olunur.
II - Bu kanunla Hükümetin istimal, işgal veya intifaa salahiyetliSözlük · salahiyetyetki olduğu gayrimenkullerin tahliyesi İcra ve İflas Kanununun, mukavelename ile kiralanan gayrimenkullerin tahliyesine mütedair hükümlerine göre icra olunur.
Hükümet, lüzumSözlük · lüzumgerek; lüzumlu: gerekli gördüğü mıntakalarda muayyen malların ihracı, ithali, imali, toptancılığı ve perakendeciliği, komüsyonculuğu, mümessilliği veya nakliyeciliği veya nakliye komüsyonculuğu ile meşgul olan tacirlerin ve büyük ve küçük sanayi erbabının birlikler kurmalarını emredebilir.
Ortaklarına diğer ticari şirketlerde olduğu gibi sermaye koymak ve şerik sıfatiyle kar ve zarara ve hukuki mesuliyete iştirak etmek vecibesi tahmil etmemek üzere bu birlikler hükmi şahsiyeti haizdirSözlük · haizsahip, taşıyan. Bunların teşkilatSözlük · teşkilatörgüt ve idare tarzlariyle teftiş ve murakabe usullerini gösteren statüler alakalıların mütalaasıSözlük · mütalaagörüş alındıktan sonra Ticaret veya İktisat Vekaletince tanzimSözlük · tanzimdüzenleme ve İcra Vekilleri Heyetince tasdik olunur. Statülerde azanın birlikten çıkarılmasını icabettiren sebepler de gösterilir.
Birinci fıkrada yazılı tacirler ve büyük ve küçük sanayi erbabı mıntakalarındaki birliklere aza olmadıkça o birliklerin iştigal mevzuuSözlük · mevzukonu olan işlerle iştigal edemezler.
Hükümet, halk ve Milli Müdafaa ihtiyacı için lüzumluSözlük · lüzumgerek; lüzumlu: gerekli olan her türlü nakil vasıtalarının ve depo, ambar ve sairSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzerimahfuzSözlük · mahfuzsaklı mahallerin işletilmesine, tamirine ve kendine ait olanların da adedlerinin artırılmasına veya yeniden inşasına muktazi paraları 43 üncü maddede yazılı sermayeden alakalı vekalete veya müesseseler emrine verebilir.
Madde 36
(Değişik: 3/8/1944 - )
I - Hükümet, her türlü hususi nakil vasıtalarının seyrüseferini tanzimSözlük · tanzimdüzenlemetahditSözlük · tahditsınırlama veya menedebileceği gibi azami nakil ücretlerini de tayin edebilir, ücretlerini vererek bunları lüzumSözlük · lüzumgerek; lüzumlu: gerekli gördüğü yerlerde çalıştırabilir ve bu maksatla, her türlü hususi nakil vasıtalarında çalışanların kabule şayan mazeretleri olmaksızın işlerini terketmelerini menedebilir. Bu suretleSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde çalışmağa mecbur tutulanlara sayilerine mukabilSözlük · mukabilkarşılık emsaline göre normal bir ücret verilir.
II - Bu madde mucibinceSözlük · mucibincegereğince çalıştırılması kararlaştırılan kara ve deniz nakil vasıtaları ve bunların sahip, müstahdem, kaptan, gemi adamları icabında vali ve kaymakamların yazılı emirleri üzerine zabıta kuvvetiyle işe sevkolunabilirler.
III - (Değişik: 6/6/1956 - ) Hükümet, lüzum gördüğü takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde kara ve deniz nakil vasıtalarını bedeli mukabilinde satın alabilir.
IV - Hükümet, halkın ve Milli Müdafaanın ihtiyaçlarını karşılamak maksadiyle lüzumunda yabancılara ait deniz nakil vasıtalarını ve bunların Türk tabiiyetindeSözlük · tâbibağlı, uyan; tabiiyet: vatandaşlık olsun olmasın kaptan ve gemi adamlarını da ücretlerini vererek rızaları ile çalıştırabilir.
V - SairSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri kanunlar hükümlerine müstenidenSözlük · müstenitdayananmercilerinceSözlük · merciyetkili makam, başvurulacak yer tesbit olunan nakil vasıtaları ücretleri fevkinde ücret alınması veya istenmesi yasaktır.
VI - Türk bayrağını taşıyan gemilerin Hükümetin müsaadesi olmadıkça yabancılara satılması, kiraya verilmesi ve her ne suretle olursa olsun devredilmesi yasaktır.
Hükümet, ziraatte çalışabilir her vatandaşı, kendi ziraat işi yüzüstü kalmamak şartiyle, mıntaka münasebetlerini, iklim ve sıhhat şartlarını nazara alarak gerek Devlete ve gerek şahıslara ait ziraat işletmelerinde ihtiyaca göre, bir buçuk ayı geçmemek ve mahalli örf ve rayice göre ücret verilmek üzere zirai iş mükellefiyetineSözlük · mükellefyükümlü; mükellefiyet: yükümlülüktabiSözlük · tâbibağlı, uyan; tabiiyet: vatandaşlık tutabilir, kadınlar ancak kendi köy ve kasaba ve şehir sınırları içinde çalıştırılabilir.
Şahıslara ait ziraat işlerinde mükellefiyet ancak vilayet veya hem hudut vilayetler halkı hakkında tatbikSözlük · tatbikuygulama olunabilir.
Zirai iş mükellefiyetine tabi tutulanların işyerlerine sevk ve nakillerine ve bu esnada iaşe ve ibatelerine muktazi masraflar, celbolundukları veya kendiliklerinden müracaatSözlük · müracaatbaşvuru ettikleri tarihten işe başladıkları tarihe kadar çalıştırılacakları işyerlerinde alacakları ücretin yarısı bunları çalıştıracak müesseselerce ve şahıslarca ödenir.
Kendilerine zirai iş mükellefiyeti tahmil edilenlerle bunlardan işyerlerinden kaçanlar icabında vali ve kaymakamların yazılı emirleri üzerine zabıta kuvvetiyle işyerlerine sevkolunabilirler.
İşyerlerinden kaçan zirai iş mükelleflerinin işyerlerine sevkleri ve sevk esnasındaki iaşe ve ibateleri için muktazi masraflar bunları çalıştıran müesseseler veya şahıslar tarafından ödenmekle beraber bu masraflar ücretlerinden münasip taksitlerle kesilir.
Hükümet, zirai iş mükellefiyeti tatbik edilen bölgelerde eşhasa ait olupta sahibine kati lüzumuSözlük · lüzumgerek; lüzumlu: gerekli olmıyan her neviSözlük · nevitür, çeşit ziraat vasıtalarından münasip bir kira mukabilindeSözlük · mukabilkarşılıkistifadeSözlük · istifadeyararlanma edebilir.
I - Hükümet, lüzumSözlük · lüzumgerek; lüzumlu: gerekli gördüğü mıntakalarda yapılacak zeriyatın nev'ini, çeşidini ve bunların nispetini tayin, herhangi bir mahsulün ekimini men, ziraatın ve hayvan yetiştirmenin usul ve istikametlerini tesbit edebilir.
II - Hükümet, büyük ve küçük baş hayvanların şahsi ihtiyaç haricinde alım ve satımını, herhangi bir suretleSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde başkasına devrini, naklini ve kesimini tanzimSözlük · tanzimdüzenleme, tahditSözlük · tahditsınırlama ve menetmeğe ve bunlara 14 üncü madde hükümleri dairesinde el koymağa salahiyetlidirSözlük · salahiyetyetki.
Hükümet, sahipleri tarafından işletilmeyen araziyi tayin edeceği münasip bir bedel mukabilindeSözlük · mukabilkarşılık işletebilir.
Madde 40
Hükümet, ziraate elverişli 8 hektar ve daha ziyade arazi sahibi olan her şahsı bu arazinin yarısına kadar hububat ekmeğe veya ektirmeğe mecbur tutabilir.
Bu mecburiyet, arazi sahibinin malik olduğu çift hayvanı miktarına ve her çift hayvan için dört hektar esasına göre hesap edilir.
Her traktör hal ve vaziyetine göre 15 - 30 çift mukabiliSözlük · mukabilkarşılık addedilir.
Ekilen her dört hektar arazi için bir çift öküz Milli Müdafaa mükellefiyetindenSözlük · mükellefyükümlü; mükellefiyet: yükümlülük istisna edilir.
Madde 42
(Değişik: 3/8/1944 - )
I - Hükümet, her türlü ziraat aletlerini, makinalarını, vasıtalarını ve malzemelerini, zirai ilaçları ve tohumları ve damızlık hayvanları lüzumunaSözlük · lüzumgerek; lüzumlu: gerekli göre satabilir, parasız, ariyet veya ödünç veya bir kira mukabilindeSözlük · mukabilkarşılık olarak ihtiyacı olanlara tevzi edebilir ve çiftçiye ödünç para verebilir.
II - Hükümetçe, satılan veya tevzi edilen maddelerin ve damızlık hayvanların ve ödünç verilen paranın tesbit edilen ihtiyaca hasredilmesi mecburidir.
I - Bu kanunun derpiş ettiği işlerin icabettireceği tediyeler için Hükümet emrine Hazinece iki yüz elli milyon liraya kadar bir sermaye temin olunur. Mütedavil sermaye ile sabit sermaye ve teşkilatSözlük · teşkilatörgüt masrafı karşılıkları İcra Vekilleri Heyeti Karariyle bu sermayeden tefrikSözlük · tefrikayırma edilir.
II - Hükümet tevzie tabiSözlük · tâbibağlı, uyan; tabiiyet: vatandaşlık tutulacak mallardan satış bedelinin azami yüzde ikisini tevziat ve teşkilat masrafı olarak alabileceği gibi bu suretleSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde toplanmış ve toplanacak paralardan tevzi işlerinde çalışanlara İcra Vekilleri Heyetince tesbit edilecek miktar ve esaslar dairesinde ikramiye ve fazla mesai ücreti ödemeye de salahiyetlidirSözlük · salahiyetyetki.
Vekaletlerce bu kanuna müstenidenSözlük · müstenitdayanan yapılacak işlerin ve kurulacak müesseselerin istilzam ettirdiği paralar İcra Vekilleri Heyeti karariyle 43 üncü maddedeki sermayeden alakalı vekalet emrine verilir.
Madde 45
Bu sermaye:
A - Bütçeye konulacak tahsisatSözlük · tahsisayırma, bir amaca özgüleme ile,
B - Hazinece verilecek avanslarla,
C - Bankadan temin edilecek kredilerle,
Ç - İcra Vekilleri Heyeti kararı üzerine Ziraat Bankasınca ihraç ve Hazinece kefalet edilecek bono veya tahvillerle temin edilir.
Madde 46
Bu sermaye ile yapılan bütün muamelelerdeSözlük · muameleişlem hususi hukuk hükümleri caridir.
Bu sermaye üzerinde suç işliyenler hakkında Devlet malları aleyhinde suç işleyenler hakkındaki cezai hükümler tatbikSözlük · tatbikuygulama edilir.
Madde 47
(Değişik: 30/1/1942 - )
I - Bu sermaye hesapları Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankasında temerküz ettirilir, veznedarlık işleri de bu banka tarafından yapılır. İcra Vekilleri Heyetince verilecek karara göre alakadar daire, teşekkül veya müesseseler, hesaplarının müsbit evrakını veya tasdikli suretlerini veyahut yalnız aylık mizanlarla sene sonlarındaki bilançolarını Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankasına gönderirler.
II - Bu kanun hükümleri dairesinde ittihaz olunan kararlara müstenidenSözlük · müstenitdayanan yapılan her neviSözlük · nevitür, çeşit tediyat ve tahsilat T.C. Ziraat Bankasında taallük ettiği vekalet için açılan hususi hesaplarda gösterilir. Kadro ve idare masrafları ayrıca bir cetvelde irae olunur.
Her takvim senesine ait muamelelerinSözlük · muameleişlem sene gayesi itibariyle bir bilançosu tanzimSözlük · tanzimdüzenleme edilir. Bu bilançoya karü zarar hesabının ve teşkilatSözlük · teşkilatörgüt ve tesisat masraflarına ait hesabın fasıl ve madde itibariyle müfredatını natık cetvellerle bilançonun aktif ve pasifine ait envanterler rabtolunur.
Madde 49
Sermaye ve karü zarar hesaplariyle üçüncü şahıslara ve işin mahiyetiSözlük · mahiyetnitelik, öz icabında her neviSözlük · nevitür, çeşit kıymet hareketlerine mütaallik hesaplar, Ziraat Bankasınca tanzimSözlük · tanzimdüzenleme ve Maliye Vekaletince tasdik olunacak bir muhasebe usulüne bağlanır.
Defterler, Ticaret Kanunu hükümleri dairesinde Ziraat Bankasınca tutulur.
Bu hususta bankaca ihtiyar edilecek maaş ve masraflar yukarıki maddede teşkilatSözlük · teşkilatörgüt için tefrikSözlük · tefrikayırma edilmiş olan paradan tesviye olunur.
I - Bu sermayeden sarfedilecek paralar, Muhasebei UmumiyeSözlük · umumigenel; umumen: genel olarak ve Artırma, Eksiltme ve İhale Kanunları hükümlerine ve Divanı Muhasebatın murakabesine tabiSözlük · tâbibağlı, uyan; tabiiyet: vatandaşlık değildir.
II - Bu kanunun tatbikSözlük · tatbikuygulama mevkiinde bulunduğu müddet zarfındaSözlük · zarfındaiçinde (süre için) resmi daire ve müesseselerin (Belediye ve sermayesinin nısfından fazlasına Devletin veya Devlet teşekkül ve müesseselerinin iştirak ettiği ticari teşekküller dahil) yekdiğeriyle olan alım ve satım muamelelerindeSözlük · muameleişlem Artırma, Eksiltme ve İhale Kanununun hükümleri İcra Vekilleri Heyetinin karariyle tamamen veya kısmen tatbik edilmiyebilir.
III - 31 inci maddenin VI ncı fıkrası mucibinceSözlük · mucibincegereğince verilecek vesikalarla bu kanunun tatbikına memur makamlara gönderilecek şikayet ve ihbarlar ve 47 inci maddede zikredilen müsbit evrakın suretleri ve umumi hesap vaziyetleri damga resminden ve sairSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri rüsum ve vergilerden muaftır.
IV - Bu kanuna göre kurulmuş teşkilatSözlük · teşkilatörgüt ve müesseselere karşı taahhüdatta bulunan mütaahhitlerle bu mütaahhitlere karşı derece derece taahhüdatta bulunmuş ve bulunacak olanlar hakkında 2395 sayılı Kazanç Vergisi Kanununun sekizinci maddesinin muaddel birinci fıkrasiyle33 üncü maddesi ve 74 üncü maddesinin B fıkrası hükümleri tatbik olunmaz. Bu taahhüt işleri hakkında Kazanç Vergisi Kanununun umumi hükümleri caridir.
Madde 51
(Değişik: 14/6/1946 - )
Bu kanun gereğince yapılacak işlere ait hesaplar 3460 sayılı kanunla kurulan UmumiSözlük · umumigenel; umumen: genel olarak Murakabe Heyeti tarafından incelenir.
Şu kadar ki her yılın bilançosu ve Umumi Murakabe Heyeti raporu işlerle ilgili Bakanlığın mütalaasiyleSözlük · mütalaagörüş birlikte hesabın taallük ettiği yılın sonundan itibaren en geç bir yıl içinde Başbakanlıkça Büyük Millet Meclisine gönderilir. Bu bilançonun Büyük Millet Meclisince onanması ilgililerin ibrasını tazammun eder.
Bu kanunun tatbikınaSözlük · tatbikuygulama ihtiyaç kalmadığına üçüncü madde mucibinceSözlük · mucibincegereğince karar verilip ilan edilmesini mütaakıp Ziraat Bankasınca bu sermaye ile yapılan muamelelerinSözlük · muameleişlem tasfiyesine başlanır. Tasfiye neticeleri Hazineye devredilir. Vukuu tesbit edilecek zararlar Maliye Vekaleti bütçesine konacak tahsisattanSözlük · tahsisayırma, bir amaca özgüleme mahsup edilir. Tasfiye bilançoları 51 inci madde hükmüne tevfikan Büyük Millet Meclisine takdim olunur.
BEŞİNCİ FASIL
Madde 53Ceza hükümleri
(Değişik: 6/6/1956 - )
I - a) Yedinci madde mucibinceSözlük · mucibincegereğince yapılacak kontrola ve lazım gelen faaliyete sevk kararına muhalefet edenler;
b) 8 inci maddeyemüstenidenSözlük · müstenitdayanan sanayi ve maadin müesseseleri hakkında Hükümetçe veya tavzif edilen müessese veya teşekküllerce istenilen malümatı vaktinde tam ve doğru olarak vermiyenler ve müttehaz karara riayetSözlük · riayetuyma etmiyenler hakkında (2500) liradan (25000) liraya kadar ağır para cezası ve 6 aydan 4 seneye kadar hapis cezası hükmolunur.
II - 9 uncu maddede yazılı ücretli iş mükellefiyetineSözlük · mükellefyükümlü; mükellefiyet: yükümlülük riayet etmiyenler, alacakları günlük ücretin üç mislinden on misline kadar ağır para cezasına mahküm edilir. Tekerrürü halinde evvelceSözlük · evvelönce; evvelce: önceden verilen cezanın beş misli hükmolunur.
III - 10 uncu maddede yazılı sanayi ve maadin müesseselerindeki ve bu müesseselere bağlı olan veya Hükümetçe tayin edilen diğer iş yerlerindeki hizmeti mazeretsiz terkedenler hakkında (250) liradan (2500) liraya kadar ağır para cezası ve tekerrürü halinde (1000) liradan (5000) liraya kadar ağır para cezasiyle birlikte bir aydan altı aya kadar hapis cezası hükmolunur.
IV - a) 11 inci madde hükümlerine riayet etmiyenler hakkında (2500) liradan (25000) liraya kadar ağır para ve fiilin ağırlığı halinde ayrıca 6 aydan 3 seneye kadar hapis cezası ve her iki halde de suç mevzuunuSözlük · mevzukonuteşkilSözlük · teşkiloluşturma eden malların aynı cinsten olup bu müesseselerde veya bu müesseselerin dükkan, mağaza, depo, ardiye ve sairSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri yerlerdeki bakıyelerinin tamamının müsaderesine hükmolunur.
b) Hükümetçe şahsi ihtiyaç ve istihlak için tevzi edilen yiyecek ve giyecek maddeleri yukarki fıkra hükmünden müstesnadır.
c) Hükümetçe mubayaasına karar verilen maddeleri kaçırmak maksadına matuf olmaksızın müsaade alınmadan bulundukları yerlerden başka yerlere nakledenler hakkında (1000) liradan (5000) liraya kadar ağır para cezası verilir.
V - Bu kanuna göre Hükümetçe temin edilen krediyi tahsisSözlük · tahsisayırma, bir amaca özgüleme edildiği işten başka bir yerde kullananlar hakkında (1000) liradan aşağı olmamak üzere, ağır para cezasiyle birlikte üç seneden beş seneye kadar hapis cezası hükmolunur.
Temin olunan krediyi, tahsis edildiği işten başka bir yerde kullanan kimsenin temin ettiği menfaat az ise (500) liradan aşağı olmamak üzere ağır para cezasiyle birlikte bir seneden üç seneye kadar hapis, pek az ise (100) liradan aşağı olmamak üzere ağır para cezasiyle birlikte üç aydan bir seneye kadar hapis cezası hükmolunur.
Şu kadar ki, bu bende göre hükmolunan para cezaları, maksat haricinde sarfedilen kredinin miktarından aşağı olamaz.
I - 14 üncü maddenin I numaralı bendi hükmüne göre elkonulan maddeyi veya yardımcı malzemeyi teslimden imtinaSözlük · imtinakaçınma edenler, saklayanlar, kaçıranlar, saklamaya yahut kaçırmağa teşebbüs edenler, satanlar, her ne suretleSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde olursa olsun başkalarına devredenler, rehin edenler, bu fiillere yardım edenler veya bu fiilleri yaptıranlar hakkında (5 000) liradan (50 000) liraya kadar ağır para cezasiyle birlikte 3 seneden 5 seneye kadar hapis cezası hükmolunur.
Suça mevzuSözlük · mevzukonu olan maddenin veya yardımcı malzemenin kıymeti az ise yukarda yazılı suçları işliyenler hakkında (1 000) liradan (20 000) liraya kadar ağır para cezasiyle birlikte bir seneden üç seneye kadar hapis cezası, pek az ise (500) liradan (10 000) liraya kadar ağır para cezasiyle birlikte 3 aydan bir seneye kadar hapis cezası hükmolunur. Bu bentte yazılı suçlara mevzu teşkilSözlük · teşkiloluşturma eden madde veya yardımcı malzemenin ve aynı cinsten olup dükkan, mağaza, depo,ardiye vesair yerlerdeki bakıyelerinin tamamının müsaderesine hükmolunur. Eğer bu madde ve yardımcı malzeme arama neticesinde alınarak Hükümetçe tesbit edilen mahallere sevk ve teslim edilmişse müsadere hükmü bunların emaneten yatırılan bedelleri hakkında tatbikSözlük · tatbikuygulama olunur.
II - Birinci bentte yazılı suçlara mevzu madde toprak mahsulü olduğu takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde, bu suçları işliyen müstahsiller hakkında tayin edilecek cezalar yarıya indirilerek hükmolunur ve bunlar hakkında müsadere hükmü tatbik edilmez. Arama neticesinde veya sairSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri suretle elde edilen toprak mahsulü Hükümetçe tesbit edilen bedel ödenerek alınır. Elkonulan toprak mahsulünü hüküm katileşinceye kadar tamamen teslim eden müstahsiller hakkında bu fıkraya göre yarıya indirilerek tayin edilecek ağır para cezasının da yarısı hükmolunur ve hapis cezası verilmez.
III - 14 üncü maddenin IV numaralı bendine muhalefet edenler hakkında bu maddenin 1 inci bendinde yazılı ceza hükümleri tatbik olunur.
53 üncü maddenin IV üncü bendinin (b) fıkrası hükmü burada da caridir.
IV - 14 üncü maddenin II, III, V ve VI ncı bentleri hükümlerine riayetSözlük · riayetuyma etmiyenler hakkında (500) liradan (10.000) liraya kadar ağır para ve 3 aydan bir seneye kadar hapis cezası hükmolunur.
Madde 55
(Değişik: 6/6/1956 - )
I - 15 inci maddeye göre Hükümetçe ittihaz olunan karara riayetSözlük · riayetuyma etmiyenler hakkında (2.500) liradan aşağı olmamak üzere ağır para cezası hükmolunur.
II - 17 nci maddeye göre Hükümetçe ittihaz olunan karara riayet etmiyenler hakkında (1.000) liradan (10.000) liraya kadar ağır para cezası hükmedilir ve suç mevzuunuSözlük · mevzukonuteşkilSözlük · teşkiloluşturma eden mallar müsadere olunur.
III - 18 inci maddeye göre Hükümetçe ittihaz olunan karara riayet etmiyenler hakkında bu maddenin 1 inci bendindeki ceza hükmolunur.
IV - 19 uncu maddenin V numaralı bendine göre Hükümetçe ittihaz olunan karara riayet etmiyenler hakkında (250) liradan (2.500) liraya kadar ağır para cezası ve tekerrürü halinde (500) liradan (5.000) liraya kadar ağır para cezasiyle birlikte bir haftadan 3 aya kadar hapis cezası hükmolunur.
V - 20 nci maddenin birinci fıkrasına göre Hükümetçe ittihaz olunan kararlara riayet etmiyenler hakkında (3.000) liradan (30.000) liraya kadar ağır para cezasiyle birlikte 1 seneden 3 seneye kadar hapis cezası hükmolunur.
VI - a) 21 inci maddenin I inci bendine muhalefet edenlerle II nci bendinde yazılı maddeleri Hükümetçe ittihaz olunan kararlara muhalif olarak satan ve satınalanlar, başkasına devir, imal veya nakledenler veya 21 inci maddenin III üncü bendine aykırı hareket edenler hakkında (5.000) liradan (50.000) liraya kadar ağır para ve 3 seneden 5 seneye kadar hapis cezası hükmolunur.
b) 21 inci maddenin II nci bendi hükmüne tabiSözlük · tâbibağlı, uyan; tabiiyet: vatandaşlık tutulan maddelerden şahsi ihtiyaç ve istihlak için olanlarının örf ve adetin cevaz verdiği miktarı tecavüz etmemek üzere alınması, kullanılması, imali, istihlaki, nakli ve kar temini maksadına matuf olmaksızın yardım hissiyle veya zaruret sebebiyle başkalarına devri yukarki hükümden müstesnadır.
c) 53 üncü maddenin IV üncü bendinin (b) fıkrası hükmü burada da tatbikSözlük · tatbikuygulama olunur.
VII - 22 nci maddenin I inci fıkrası mucibinceSözlük · mucibincegereğince Hükümetçe ittihaz olunan kararlara riayet etmiyenlerle 3 üncü fıkrasına muhalif olarak Hükümetçe yaptırılan stokları her hangi bir sebeple bulundukları yerlerden başka yerlere müsaade almaksızın nakledenler hakkında (2.500) liradan (25.000) liraya kadar ağır para ve 6 aydan 3 seneye kadar hapis cezası hükmolunur.
VIII - 22 nci madde gereğince veya her ne suretleSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde olursa olsun döviz, kredi, akreditifle teçhiz edilenler, bunları tahsisSözlük · tahsisayırma, bir amaca özgüleme edildiği madde veya yerler için kullanmadıkları takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde (5.000) liralan (50.000) liraya kadar ağır para cezası ve 3 seneden 5 seneye kadar hapis cezasına mahküm olurlar. Bu suretle getirilen malların ayrıca müsaderesine hükmolunur.
Şu kadar ki, verilecek para cezası tahsis edilen döviz, kredi veya akreditif miktarından aşağı olamaz.
IX - 22 nci maddenin 2 nci fıkrasına göre Hükümetçe veya tavzif edeceği müessese ve teşekküllerce yapılacak murakabeye muhalefet edenler veya her ne suretle olursa olsun bu murakabeyi güçleştirenler ile 3 üncü fıkrasına tevfikan Hükümet tarafından yaptırılan stokları alakadar makamların talimatı hilafınaSözlük · hilafaksine, karşıt istihlak eden, kullanan veya her ne suretle olursa olsun elden çıkaranlar hakkında (5.000) liradan (50.000) liraya kadar ağır para ve 3 seneden 5 seneye kadar hapis cezası hükmolunur.
I - 24 üncü maddenin I inci ve II nci bentlerine göre Hükümetçe yapılan teftiş ve murakabeye muhalefet edenler, ticari kredilerin, şirket veya kooperatiflerin faaliyetlerinin tahditSözlük · tahditsınırlama, takyit veya men'ine mütaallik olarak Hükümetçe ittihaz olunan kararlara riayetSözlük · riayetuyma etmiyenler Hükümetin kararına muhalif olarak şirket veya kooperatifleri teşkilSözlük · teşkiloluşturma veya tescil ettiren ortaklar ve bu suçlara iştirak edenler hakkında (5.000) liradan (50.000) liraya kadar ağır para cezası hükmolunur. Tekerrürü halinde ağır para cezası üç misline çıkarılır.
Hükümetçe ittihaz olunan karara muhalif olarak teşekkül eden veya tescil ettirilen şirketler ve kooperatifler feshedilirSözlük · fesihsözleşmeyi ya da işlemi sona erdirme ve tasfiyeye tabiSözlük · tâbibağlı, uyan; tabiiyet: vatandaşlık tutulur.
II - 25 inci maddenin I inci, II nci ve III üncü bentlerinde yazılı stok yapmak memnuiyetine riayet etmiyenler hakkında (10.000) liradan aşağı olmamak üzere para ve 3 seneden 5 seneye kadar hapis cezası hükmolunur.
III - 25 inci maddenin IV üncü bendinde yazılı mal biriktirmek memnuiyetine riayet etmiyenler hakkında (100) liradan (1.000) liraya kadar para cezası hükmolunur.
Stok yapılan miktar Hükümetçe müsaade edilen miktarın bir mislinden fazla ise maznun hakkında ayrıca 3 aydan 2 seneye kadar hapis cezası hükmolunur.
IV - II nci ve III üncü bentlerde yazılı hallerde yapılmış olan stokların ve biriktirilmiş olan malların müsaderesine hükmolunur.
V - 28 inci maddede yazılı ilana rağmen muhik sebep olmaksızın malını gümrükten çekmiyenler hakkında (5.000) liradan (50.000) liraya kadar ağır para cezasiyle birlikte 3 seneden 5 seneye kadar hapis cezası hükmolunur.
Hükümetçe gümrükten çekilerek müracaatlarıSözlük · müracaatbaşvuru üzerine sahiplerine verilen malları Hükümetin gösterdiği yerlere veya ihtiyaç sahiplerine satmıyanlar veya tam olarak teslimden imtinaSözlük · imtinakaçınma edenler hakkında (10.000) liradan (50.000) liraya kadar ağır para cezasiyle birlikte 3 seneden 5 seneye kadar hapis cezası hükmolunur.
VI - 29 uncu maddenin I inci bendi mucibinceSözlük · mucibincegereğince ithal veya ihraç maddelerinin Hükümetçe tesbit edilen fiyatlarına riayet etmiyenler hakkında bir seneden 3 seneye kadar hapis cezasiyle birlikte tesbit edilen ithal ve ihraç fiyatlariyle satış veya mubayaanın yapıldığı fiyatlar arasındaki fark tutarının on misli ağır para cezası hükmedilir. Tekerrürü halinde cezalar iki kat olarak verilir.
VII - 31 inci maddenin X numaralı bendinin 1 inci ve 2 nci fıkralarında yazılı yasağa riayet etmiyenlere (500) liradan (5.000) liraya kadar ağır para cezası ve 6 aydan 3 seneye kadar hapis cezası verilir.
I - 31 inci maddenin II nci, III üncü, VIII inci ve IX uncu bentleriyle X uncu bendinin üçüncü fıkrasında ve XI inci bendinde yazılı suçlarla 32 nci maddede yazılı suçları işliyenler, işlemeye teşebbüs edenler, bu fiillere iştirak edenler veya bu fiilleri yaptıranlar hakkında 10 seneden 30 seneye kadar ağır hapis ve (10.000) liradan (30.000) liraya kadar ağır para cezası hükmolunur.
II - Birinci bentte yazılı suçların işlenmesinden doğan veya doğabilecek olan zarar, malın yahut temin edilen veya temini kasdolunan gayrimuhik menfaatin miktar ve mahiyetineSözlük · mahiyetnitelik, öz göre hafif ise faili hakkında 3 seneden 10 seneye kadar ağır hapis cezası ile birlikte (5.000) liradan (20.000) liraya kadar ağır para cezası ve pek hafif ise 1 seneden 3 seneye kadar ağır hapis cezası ile birlikte (1.000) liradan (10.000) liraya kadar ağır para cezası hükmolunur.
Fiilin hata veya zühul eseri olduğu anlaşıldığı takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde yalnız para cezası hükmolunur.
III - I inci ve II nci bentlerde yazılı hallerde failin dükkan, mağaza, ticarethane, fabrika, imalathane ve benzeri ticari ve sınai faaliyetleri ve hissesine münhasırSözlük · münhasıranyalnızca, özgü olarak olmak üzere iştiraklerinin İcra ve İflas Kanunu hükümlerine tevfikan tasfiyesine ve artacak kısmın müsaderesine ve 3 seneden 15 seneye kadar ticaretten men'ine de hükmolunur.
Mahkemece muvazaaya kanaat getirildiği takdirde failin 1 sene içinde devrettiği malların da müsaderesine hükmolunur.
Bu bendin tatbikınıSözlük · tatbikuygulama icabettiren hallerde tahkikata başlanır başlanmaz maznunun yukarda tadadolunan yerlerde bulunan malları üzerine derhalSözlük · derhalhemen, gecikmeden ihtiyati tedbir ve alacakları üzerine de ihtiyati haciz vaz olunur.
II nci bendin son fıkrasındaki ahvalde bu bent hükmü tatbik edilmez.
IV - 31 inci maddenin II nci ve III üncü bentleriyle 32 nci maddede yazılı suçlar, ticari faaliyetleri ve kazançları mahdut olan köy ve mahalle bakkalları, seyyar satıcılar ve bunlara mümasilSözlük · mümasilbenzer küçük tacir ve esnaf ve tellallar veya bir hizmet veya sanat veya emek karşılığında ücret alanlar tarafından işlenirse bunlar hak kında 3 aydan 2 seneye kadar hapis ve (1.000) liradan (5.000) liraya kadar ağır para cezası hükmolunur. Ayrıca 3 aydan 1 seneye kadar ticaretten men'ine ve bu kadar müddetle dükkanının kapatılmasına da hükmolunur. Tekerrüründe hükmolunacak hapis cezası 1 seneden ve ağır para cezası (2.500) liradan aşağı olamaz.
31 inci maddenin IX uncu bendine göre kar hadlerine tabiSözlük · tâbibağlı, uyan; tabiiyet: vatandaşlık malların haklı sebep olmaksızın satışa arzedilmemesi veya satışından imtinaSözlük · imtinakaçınma edilmesi, saklanması, kaçırılması veya satılmadığı halde satılmış gibi beyan edilmesi hallerinde fiilin vehametine göre 1 aydan 1 seneye kadar hapis ve (250) liradan (5.000) liraya kadar ağır para cezası verilir.
V - Bu maddenin I ve II nci bentlerinde yazılı suçlardan dolayı tevkifSözlük · tevkiftutuklama; vergide: kesinti (tevkifat) edilenlerin fabrika, imalathane, dükkan, mağaza, ticarethane ve mümasili yerlerde bulunan ve piyasada darlığı hissedilen veya çabuk bozulur mallardan olduğu anlaşılan maddelerin tasfiyeye memur edilecek kimseler tarafından derhal satışı veya tevzie tabi mallardan ise tevzi işleriyle tavzif olunan alakalı makamlara teslimi yapılır ve bedelleri VI ncı bent gereğince muameleSözlük · muameleişlem yapılmak üzere Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankasına veya malsandığına yatırılır.
Bu husustaki karar hazırlık tahkikatı sırasında sulh ceza hakimi ve dava açılmış ise davayı rüyet eden mahkeme tarafından verilir.
VI - 31 ve 32 nci maddelerde yazılı suçları işliyenlere müşteri tarafından bir para ödenmişse talebedildiği takdirde bu para derhal müşteriye iade edilir ve mal zaptolunur. Numunesinin alınması mümkün olan malların numunesi alındıktan sonra bakıyesi müşteriye teslim olunur. Suç mevzuuSözlük · mevzukonu olan malın satıcı tarafından talebedilen bedeli henüz ödenmemişse müşteriden, ödenmişse suçludan alınır. Her iki halde de mal bedeli Ziraat Bankası şubesine ve bulunmıyan yerlerde malsandığına emaneten teslim olunur. Mahkeme sonunda, satılan malın bedeli yüksek olduğu tesbit edilirse fark re'sen müşteriye verilir ve artanı müsadere olunur. Satıcı beraat ettiği takdirde bankaya veya mal sandığına yatırılan mal bedelinin tamamı kendisine verilir.
VII - 31 inci maddenin IV üncü bendi hükmüne riayetSözlük · riayetuyma etmiyenler hakkında 1 seneden 3 seneye kadar hapis ve (5.000) liradan (25.000) liraya kadar ağır para cezası ile birlikte o kadar müddetle dükkan, mağaza ve ticarethanesinin kapatılmasına ve ticaretten men'ine hükmolunur.
Bu bendin 1 inci fıkrasında yazılı suça mevzu olan faturanın taallük ettiği malın değeri hafif ise hapis ve para cezaları yarıya indirilir.
Faturanın taallük ettiği malın değeri pek hafif ise veya bu suç ticari faaliyetleri ve kazançları mahdut olan köy ve mahalle bakkalları, seyyar satıcılar ve bunlara mümasil küçük tacir, esnaf ve tellallar tarafından işlenirse üç aydan iki seneye kadar hapis ve (1.000) liradan (5.000) liraya kadar ağır para cezasiyle birlikte o kadar müddetle ticaretten men'ine ve varsa dükkanının kapatılmasına hükmolunur.
VIII - 31 inci maddenin V inci bendinde yazılı mecburiyete riayet etmiyenler hakkında (250) liradan (1.000) liraya kadar ağır para cezası hükmolunur.
IX - 31 inci maddenin VI ncı bendi hükmüne riayet etmiyenler hakkında (500) liradan (5.000) liraya kadar ağır para cezasına ve bir haftadan bir aya kadar dükkan, mağaza ve ticarethanenin kapatılmasına ve aynı müddetle failin ticaretten men'ine hükmolunur.
X - 31 inci maddenin VII nci bendinde yazılı mecburiyetlere riayet etmiyenler hakkında üç aydan iki seneye kadar hapis ve (1.000) liradan (5.000) liraya kadar ağır para cezası ve 3 aydan 1 seneye kadar ticaretten men'ine ve bu kadar müddetle dükkan, mağaza ve benzeri satış yerlerinin kapatılmasına da hükmolunur.
Şu kadar ki, fiilin hata veya zühul eseri olduğu anlaşıldığı takdirde yalnız para cezası verilir.
XI - Yukardaki bentlerde yazılı ticaretten men'i ile dükkan, mağaza ve benzeri satış yerlerinin kapatılması cezası bu dükkan, mağaza ve benzeri satış yerlerinin bulunduğu mevki için hayati ehemmiyeti haizSözlük · haizsahip, taşıyan olması halinde verilmez.
I - 34 üncü maddemucibinceSözlük · mucibincegereğince kurulan birliklere girmiyen veya girdikten sonra kendiliğinden çıkan yahut birlik statüsüne göre çıkarılan tacirler ve sanayi erbabı bu birliklere girmedikçe veya tekrar alınmadıkça, birliklerin mevzuuSözlük · mevzukonu olan işlerle iştigalden memnudurlar. Bu memnuiyete rağmen bu birliklerin mevzuu olan işlerle doğrudan doğruya veya bilvasıta iştigal edenler hakkında 3 aydan 2 seneye kadar hapis ve (2.500) liradan (25.000) liraya kadar ağır para cezası hükmolunur.
II - 36 ncı maddenin I inci bendine göre deniz nakil vasıtalarının çalıştıması hakkında Hükümetçe ittihaz edilen karara muhalefet edenler veya ettirenler veya bu fiillere yardım edenler hakkında (1.000) liradan (10.000) liraya kadar ağır para ve bir seneden beş seneye kadar hapis cezası hükmolunur. Bu fiilin işlenmesinden tevellüdeden veya edebilecek olan zarar hafif ise yukardaki suçları işliyenler hakkında (250) liradan (2.500) liraya kadar ağır para ve 3 aydan 1 seneye kadar hapis, pek hafif ise (100) liradan (1.000) liraya kadar ağır para cezası hükmolunur.
III - 36 ncı maddenin I inci bendine göre kara nakil vasıtalarının çalıştırılması hakkında Hükümetçe ittihaz edilen kararlara muhalefet edenler hakkında bir aydan altı aya kadar hapis ve (250) liradan (2.500) liraya kadar ağır para cezası hükmolunur.
IV - 36 ncı maddenin I inci bendine göre seyrüseferin tanzimSözlük · tanzimdüzenleme, tahditSözlük · tahditsınırlama veya men'i ve azami nakil ücretlerinin tayini hususunda Hükümetçe ittihaz olunan karara riayetSözlük · riayetuyma etmiyenler hakkında (500) liradan (5.000) liraya kadar ağır para ve bir aydan altı aya kadar hapis cezası hükmolunur.
V - 36 ncı maddenin I inci bendine göre lüzumSözlük · lüzumgerek; lüzumlu: gerekli görülen yerlerde çalıştırılmasına karar verilen hususi nakil vasıtalarında çalışanların kabule şayan mazeretleri olmaksızın işlerini terketmelerinin memnuiyeti hakkında Hükümetçe ittihaz olunan karara riayet etmiyenler alacakları günlük ücretin beş mislinden 25 misline kadar ağır para cezasına mahküm edilir.
VI - 36 ncı maddenin V inci bendi hükmüne riayet etmiyenler hakkında bir aydan üç aya kadar hapis ve (100) liradan (500) liraya kadar ağır para cezası hükmolunur.
VII - 36 ncı maddenin VI ncı bendi hükmüne muhalefet edenler hakkında (1.000) liradan aşağı olmamak üzere ağır para ve üç seneden 10 seneye kadar hapis cezası hükmolunur. Şu kadar ki 100 rüsum tonilatodan yukarı buhar ve motor ile işliyen gemilerde hükmolunacak ağır para cezası geminin rayiç kıymetinden aşağı olamaz.
VIII - 37 nci maddede yazılı zirai iş mükellefiyetineSözlük · mükellefyükümlü; mükellefiyet: yükümlülük riayet etmiyenler hakkında alacakları günlük ücretin beş mislinden 25 misline kadar ağır para cezası hükmolunur. Tekerrürü halinde para cezasının iki misli ve ayrıca 15 günden iki aya kadar hapis cezası hükmolunur.
IX - Zirai iş mükellefiyeti tatbikSözlük · tatbikuygulama eden bölgelerden sahibine kati lüzumu olmıyan her neviSözlük · nevitür, çeşit ziraat vasıtalarından kira mukabilindeSözlük · mukabilkarşılıkistifadeSözlük · istifadeyararlanma edilmesi hakkında Hükümetçe ittihaz edilen kararlara riayet etmiyenler (100) liradan (500) liraya kadar ağır para cezasiyle cezalandırılır.
I - 38 inci maddenin I inci bendinde yazılı zeriyatın çeşit, neviSözlük · nevitür, çeşit ve nispeti hakkında Hükümetçe ittihaz olunan karara muhalefet edenlere bir haftadan üç aya kadar hapis ve (500) liradan (5.000) liraya kadar ağır para cezası hükmolunur.
II - 38 inci maddenin I inci bendinde yazılı her hangi bir mahsulün ekiminin men'i hakkında Hükümetçe ittihaz olunan karara muhalefet edenlere (1.000) liradan (15.000) liraya kadar ağır para, altı aydan üç seneye kadar hapis cezası hükmolunur. Şu kadar ki, ekim sahası küçük ve ekilen mahsulün kıymeti az ise bu cezaların yarısına hükmolunur.
III - 38 inci maddenin I inci bendinde yazılı ziraatin ve hayvan yetiştirmenin usul ve istikametleri hakkında Hükümetçe ittihaz olunan kararlara riayetSözlük · riayetuyma etmiyenlere (100) liradan (1.000) liraya kadar ağır para cezası hükmolunur.
IV - 38 inci maddenin II nci bendinde yazılı küçük ve büyük başhayvanları Hükümetçe ittihaz olunan kararlara muhalif olarak ticaret kasdiyle satınalanlar, satanlar, her hangi bir suretteSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde başkasına devredenler, nakledenler ve kesenler veya kesimi zaruri kılacak şekilde küçük ve büyük baş hayvanları sakatlıyanlar hakkında bir seneden üç seneye kadar hapis ve (5.000) liradan aşağı olmamak üzere ağır para cezası, kıymetleri az olduğu takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde altı aydan bir seneye kadar hapis ve (1.000) liradan (5.000) liraya kadar ağır para cezası, pek az ise (500) liradan (5.000) liraya kadar ağır para cezası hükmolunur.
V - 40 ıncı maddede yazılı araziye hububat ekmek ve ektirmek hakkında Hükümetçe ittihaz edilecek karara riayet etmiyenler hakkında bir aydan altı aya kadar hapis ve (250) liradan (2.500) liraya kadar ağır para cezası hükmolunur.
VI - 42 nci maddenin II nci bendi hükmüne riayet etmiyenler hakkında (100) liradan (1.000) liraya kadar ağır para cezası hükmolunur. Şu kadar ki, tayin olunacak para cezası, tesbit edilen ihtiyaç haricinde kullanılan veya sarf ve istihlak edilen madde ve hayvanların bedelinden ve ödünç verilen paraların tutarından aşağı olamaz.
VII - 65 inci maddenin I inci bendi mucibinceSözlük · mucibincegereğincesalahiyetliSözlük · salahiyetyetki memurlar tarafından istenilen malümatı vermiyen ve vesika ve defterleri göstermiyenler ve kendileri hazır bulunmasalar bile bu defter ve vesikaları kontrol etmek üzere gelen memurların derhalSözlük · derhalhemen, gecikmeden tetkik edebileceği şekilde fabrika, imalathane, müessese, ticarethane, dükkan, mağaza ve mümassili yerlerde hazır bulundurmıyan müessese sahipleri veya vekilleri veya bu yerlerin mesul müdürleri hakkında üç aydan iki seneye kadar hapis ve (2.500) liradan (25.000) liraya kadar ağır para cezası hükmolunur.
Kontrola gelen memur defter ve vesikaları bulamadığı takdirde mahkeme kararına hacet kalmaksızın bu yerleri kapatır. TanzimSözlük · tanzimdüzenleme edeceği evrakı derhal Cumhuriyet Müddeiumumiliğine tevdiSözlük · tevditeslim etme, emanet etme eder.
Defter ve vesikalar bir ay içinde mahkemeye ibrazSözlük · ibrazsunma, gösterme (belge) edilmediği takdirde kapatma devam etmekle beraber bu kanunun 57 nci maddesinin III ve V inci bentlerine tevfikan fabrika, imalathane, ticarethane, dükkan, mağaza ve mümasiliSözlük · mümasilbenzer müesseselerin tasfiyesine hükmolunur.
Bu kanuna göre hükmedilen cezalar tecilSözlük · tecilerteleme edilemez.
Madde 61
Bu kanunda yazılı suçlar için Türk Ceza Kanuniyle diğer kanunlarda daha ağır ceza hükümleri bulunduğu takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde o cezalar hükmolunur.
Bu Kanuna göre verilip katileşen hükümlerin hulasaları, masrafı mahküma ait olmak üzere gazetelerde ve 57 nci madde ile 59 uncu maddenin VII nci bendine tevfikan mahkümiyet ve yapılan muamelelerinSözlük · muameleişlem ayrıca radyo ile de neşir ve ilanına hükmolunur. Ancak, mevzuuSözlük · mevzukonu itibariyle neşrinde fayda tasavvur olunmıyan seyyar satıcıların ve sairSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri küçük tacirlerin işledikleri basit suçlara veya iş mükellefiyetineSözlük · mükellefyükümlü; mükellefiyet: yükümlülükriayetSözlük · riayetuyma etmiyenlere taallük eden hükümler mahkeme karariyle neşirden istisna edilebilir. Fer'i ceza olan dükkan, mağaza ve ticarethanenin kapatılması hakkındaki hükümlerin hulasaları büyük harflerle yazılarak dükkan ve mağaza ve ticarethanenin göze çarpan yerine yapıştırılır.
Madde 64
(Değişik: 3/8/1944 - )
I - Bu kanuna taallük eden işlerde vazifeSözlük · vazifegörev ve salahiyetleriniSözlük · salahiyetyetki suistimal edenler veya bu suretleSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde diğer bir suç işliyenler ve vazifede ihmal ve terahide bulunanlar hakkında Türk Ceza Kanunu ile diğer kanunlarda muayyen olan cezalar iki kat olarak hükmolunur.
II - Memur ve müstahdemlerin bu kanunun tatbikıSözlük · tatbikuygulama dolayısiyle işledikleri suçlardan veya bu kanunun tatbikiyle mükellefSözlük · mükellefyükümlü; mükellefiyet: yükümlülük makam ve mahkemelerin emir ve taleplerini ve bu kanunla kendilerine mevdu takip ve tahkik vazifelerini ihmal veya suistimal etmelerinden dolayı haklarında yapılacak cezai takiplerde memurin muhakematına dair kanun hükümleri tatbik olunmaz.
Vali ve vali muavinleri, kaymakamlar ve belediye reisleri ve heyet halinde ittihaz ettikleri kararlardan dolayı belediye daimiSözlük · daimisürekli, kalıcı encümen azaları ve merkezin emriyle tahkik ve teftiş için gönderilenler ikinci fıkra hükmünden müstesnadır.
III - Milli Korunma Kanununa taallük eden işlerde, iktisadi Devlet teşekkül ve müesseselerinin idare ve murakabe uzuvları ile memur ve müstahdemleri ve bu kanuna göre vazifelendirilen hususi hukuk hükümlerine tabiSözlük · tâbibağlı, uyan; tabiiyet: vatandaşlık müesseselerin memur ve müstahdemleriyle bu müesseselerden hükmi şahsiyeti haizSözlük · haizsahip, taşıyan olanlarının idare ve murakabe uzuvları, hakiki şahıslara ait olanlarının sahipleri ve müdürleri Devlet memuru gibi cezalandırılır.
I - Bu kanun hükümlerinin tatbikındaSözlük · tatbikuygulamasalahiyetliSözlük · salahiyetyetki memurlara, lüzumSözlük · lüzumgerek; lüzumlu: gerekli görülen her türlü malümatın verilmesi ve her neviSözlük · nevitür, çeşit vesikaların ve defterlerin gösterilmesi mecburidir.
II - Bu memurlar, vazifelerininSözlük · vazifegörev ifası sırasında bu Kanunun cezalandırdığı fiillere muttali olduklarında, meşhut suçların Muhakeme Usulü Kanununun dördüncü maddesi hükümlerini tatbik ederler. Talep vukuunda zabıta makam ve memurları bu memurlara yardım etmeye mecburdurlar.
III - a) Bu kanunun tatbikında salahiyetli ve vazifeli memurlar tehirindeSözlük · tehirerteleme, geciktirme mazarrat umulan hallerde her türlü mal konulan yerlerle, mağaza, dükkan, ticarethane, depo, ambar, samanlık gibi yerlerde arama yapabilirler.
b) Arama sırasında mahalli zabıta amir veya memurunun ayrıca huzuru şarttır. Arama sırasında aranılacak yerin ve malın sahibi veya zilyedleriSözlük · zilyetbir şeyi fiilen elinde bulunduran ve bunlar bulunmazlarsa sırasiyle mümessilleri veya hısımlarından veya kendisiyle sakin olanlardan veyahut komşularından mümeyyiz biri hazır bulundurulur.
c) Köylerde yapılan aramalarda muhtar ile ihtiyar heyetinden biri ve muhtar bulunmadığı zaman ihtiyar heyetinden biri ile komşularından biri ve ihtiyar heyetinden kimse bulunmadığı zaman komşularından iki kişi hazır bulundurulur.
d) Gecikmesinde zarar görülen fevkaladeSözlük · fevkaladeolağanüstü haller müstesna olmak üzere meskenlerde gece arama yapılamaz.
e) Her arama neticesinde kanun hükümlerine muhalif olarak saklanmış veya saklanmak istenilmiş mallar zuhurSözlük · zuhurortaya çıkma ederse bu mallar alınarak Hükümetin evvelceSözlük · evvelönce; evvelce: önceden tesbit etmiş olduğu mahallerde sevk ve teslim edilir. Ve bunlara elkonulduğu veya satıldığı hallerde bedelleri emaneten Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası şubelerine ve bulunmıyan yerlerde malsandıklarına yatırılır. Bu suretleSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde malları alınan hükmi ve hakiki şahıslar aleyhine Milli Korunma Kanununa tevfikan ayrıca cezai takibat yapılır.
f) Arama neticesinde kanun hükümlerine muhalif olarak saklanmış veya saklanmak istenilmiş mallar zuhur etsin etmesin, hazır bulunanların ayrı ayrı imzalarını ihtivaSözlük · ihtivaiçerme eden iki nüsha zabıtSözlük · zabıttutanak varakası derhalSözlük · derhalhemen, gecikmeden mahallinde tutulur. Eğer kanun hükümlerine muhalif olarak saklanmış veya saklanmaya teşebbüs edilen mallar zuhur etmişse bunların miktarı ve müfredatı ve o günkü hal ve vasıfları zabıt varakasında ayrı ayrı gösterilir. Arama neticesinde tutulan bu zabıt varakasının bir nüshası derhal mal sahiplerine veya zilyedlerine ve mal zuhur etmemişse aranılan yerin sahibine veya zilyedine verilir.
I - Adalet Bakanlığı lüzumSözlük · lüzumgerek; lüzumlu: gerekli görülen yerlerde, yiyicilikten, rüşvet alıp vermekten, ihtilas ve zimmete para geçirmekten, gerek doğrudan doğruya ve gerek memuriyet vazifesiniSözlük · vazifegörev suistimal suretiyleSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde kaçakçılıktan ve resmen vuku bulan alım ve satımlara fesat karıştırmaktan ve Devlet Hariciyesine ait gizli evrakı veya şifreleri ifşa veya ifşaya sebebiyetSözlük · sebebiyetneden olma vermekten ve bu cürümlere iştirak etmekten sanık olanlar haklarındaki davalarla 4237 sayılı kanun hükümlerine giren suçlara ve bu kanunda yazılı suçlar ile bu kanun hükmünce resmi evrak ve vesikalardan sayılan evrak ve vesikalar üzerinde işlenen suçlara, bu kanunun 64 üncü maddesinde yazılı memurların işledikleri suçlara taallük eden davaları ve bu davaların görüldüğü sırada işlenen yalan yere şahadet suçlarına mütaallik davaları görmek üzere Hakimler Kanununun her sınıf veya derecesindeki yargıçlardan müteşekkil olarak toplu veya tek yargıçlı Milli Korunma Mahkemeleri kurabilir.
II - Adalet Bakanlığı bu mahkemelere, 2 nci sınıfta bulunan ve Yargıtay'a aday gösterilmiş olan yargıçları terfian ve birinci sınıfta bulunan yargıçları naklen tayin edebileceği gibi kadrodaki her dereceden aylıklar karşılık tutulmak suretiyle daha aşağı derecelerdeki yargıçları da tayin edebilir. Bu mahkemenin lağvı halinde Yargıtay'a aday yargıçlardan bu mahkemelere terfian tayin olunanlardan açıkta kalanlar müktesep hakları mahfuzSözlük · mahfuzsaklı kalmak şartiyle ve kendi muvafakatlariyle 4 üncü derecedeki bir yargıçlığa da tayin olunabilirler.
III - Bu mahkemelerde görev alan yargıçların, savcıların ve katiplerin aylıkları bu kanunun 43 üncü maddesindeki sermayeden ödenir ve bu görevlerin devamı süresince de kendilerine yine bu sermayeden aylıklarından gayri Adalet Bakanlığınca tensipSözlük · tensipuygun görme ve Başbakanca tasvip olunacak aylık maktu tazminat verilebilir.
IV - Bu mahkemelerin ilgasıSözlük · ilgayürürlükten kaldırma halinde 2556 sayılı Hakimler Kanununun 79 ve 80 inci maddeleri gereğince ilgililere verilecek aylıklar bu kanunun 43 üncü maddesindeki sermayeden ödenir.
V - Adalet Bakanlığı bu mahkemelerin kaza mıntakalarını, bu mahkemelerin kurulmadığı yerlerde bu kanuna göre vazifeli mahkemeyi tayin eder. Bu kanun hükmüne giren bütün suçların davasını bir mahkemede rüyet ettirebilir.
VI - Adalet Bakanlığı Milli Korunma mahkemelerinden ve bu mahkemelerin kurulmadığı yerlerde bu işlere bakmak üzere yetkili kılınan mahkemelerden verilen hükümleri tetkik etmek üzere bu maddenin 2 nci bendinde yazılı yargıçlardan Yargıtay'da özel bir daire teşkilineSözlük · teşkiloluşturma ve bu daireye lüzumu kadar raportör tayinine de yetkilidir. Bunların aylıkları 43 üncü maddedeki sermayeden ödenir. 4 üncü bent hükmü bunlar hakkında da uygulanır.
I - Bu kanuna göre kurulan veya bu kanunu tatbikSözlük · tatbikuygulama ile vazifelendirilenSözlük · vazifegörev mahkemeler Meşhut Suçların Muhakeme Usulü hakkındaki Kanunun usul hükümlerini tatbik ederler. Şu kadar ki savcının, Meşhut Suçların Muhakeme Usulü Kanununun 6 ncı maddesi uyarınca verdiği tutma kararı, sözü geçen kanunda yazılı muayyen mehiller içinde dava açılmadığı takdirdeSözlük · takdirdedurumda, hâlde kendiliğinden hükümsüzSözlük · hükümsüzgeçersiz kalır. Sanığın tutulmasına devam mecburiyeti bulunduğu hallerde genel hükümlere göre işlem yapılır.
II - Bu kanunla tekerrürden dolayı özel suretteSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde ceza tayin edilmiş olan hallerde tekerrür tabirinden maksat, hüküm katileşlikten sonra aynı suçun tekrar işlenmesidir.
III - Bu kanunda yazılı suçlara teşebbüs halinde hilafınaSözlük · hilafaksine, karşıt sarahat olmadığı takdirde genel hükümler uygulanır.
IV - Aynı cürüm kastı altında işlenmiş olan, muayyen bir cins malın mütaaddit şahıslara fazla fiyatla satılması veya aynı gayrimenkulünSözlük · gayrimenkultaşınmaz mütaaddit defalar kanunen muayyen miktardan fazlaya kiraya verilmesi gibi haller bir suç sayılır ve bu hallerde Türk Ceza Kanununun 80 inci maddesi hükmü uygulanır.
V - Bu kanuna göre toplu olarak kurulan Milli Korunma Mahkemelerince hükmolunan on beş güne kadar hapis ve 500 liraya kadar ağır para cezalarına taallük eden hükümler kati olup temyiz edilemez.
ALTINCI FASIL
Madde 69Müteferrik hükümler
(Değişik: 6/6/1956 - )
I - Bu kanun hükümleri dairesinde ittihaz edilecek karar ve muamelelerSözlük · muameleişlem hakkında kaza mercilerindenSözlük · merciyetkili makam, başvurulacak yertehiriSözlük · tehirerteleme, geciktirme icra ve tedbiri ihtiyati kararları verilemez.
II - Bu kanunun tatbikatınaSözlük · tatbikuygulama mütaallik olarak kullanılan fatura ve her türlü evrak veya Hükümetçe istihlaki tahditSözlük · tahditsınırlama olunan maddelere mütaallik karne veya vesikalar, resmi evrak ve vesikalardan madudolup bunlar üzerinde işlenecek sahtekarlık cürümleri hakkında Türk Ceza Kanununun resmi evrak üzerinde işlenen sahtekarlık cürümlerine mütaallik hükümleri tatbik olunur.
III - Bu kanunda yazılı suçlarla irtikap, rüşvet alıp vermek, ihtilas, zimmete para geçirmek, gerek doğrudan doğruya ve gerekse memuriyet vazifesiniSözlük · vazifegörev suistimal suretiyleSözlük · suretiyleyoluyla; suretle: biçimde kaçakçılık, resmen vukubulan alım ve satımlara fesat karıştırmak, Devlet hariciyesine ait gizli evrakı veya şifreleri ifşa veya ifşaya sebebiyetSözlük · sebebiyetneden olma vermek suçlariyle 4237 sayılı kanunda yazılı suçları salahiyetliSözlük · salahiyetyetki merciler tarafından haber alınmadan evvelSözlük · evvelönce; evvelce: önceden müsbit delilleriyle birlikte bu mercilere haber veren veya bu suçları fiilen meydana çıkaran kimselere aşağıda yazılı esaslar dairesinde ikramiye verilir.
Muhbire ikramiye verilebilmek için ihbarın, suç delillerinin elde edilmesine imkan verecek surette ve vaktinde yapılmış olması şarttır. Verilecek ikramiye, ihbarın mevzuunaSözlük · mevzukonu dahil suçlardan dolayı hükmedilen para cezasiyle müsadere olunan malların satış kıymetinin % 25 ini tecavüz edemez. İkramiye para cezasının tahsilinden ve müsadere olunan malların satışından sonra verilir.
Suçun meydana çıkarılmasında büyük gayretleri sebkettiği tahkikatla sabit olan memurlar da yukarki fıkrada yazılı ikramiyeden istifadeSözlük · istifadeyararlanma ettirilir.
İhbarın mahiyetiSözlük · mahiyetnitelik, öz hakkında suç teşkilSözlük · teşkiloluşturma etmedikçe muhbirin hüviyeti rızası olmadıkça açıklanmaz.
Muhbire ve memurlara verilecek ikramiyenin nispeti mahkemece re'sen takdir ve hükmolunur.
İkramiyeden istifade etmek yahut kendilerine veya başkalarına haksız sairSözlük · sairdiğer; ve saire: ve benzeri menfaatler temin eylemek kastiyle suçsuz olduklarını bildikleri kimseler hakkında suç tasni ve ihbar edenler veya bu maksatlarla şantaj yapanlar hakkında kanunen muayyen cezalar üç misli olarak hükmolunur ve bu kabil suçların muhakemeleri de 67 nci maddeye göre kurulan veya salahiyetli kılınan mahkemelerde görülür.
Madde 70
Askerlik ve Milli Müdafaa mükellefiyetiSözlük · mükellefyükümlü; mükellefiyet: yükümlülük kanunlarının, bu kanunun (41) inci maddesinde yazılı muafiyet müstesna olmak üzere diğer hükümleri mahfuzdurSözlük · mahfuzsaklı.
3780 sayılı Milli Korunma Kanununun 3954 sayılı kanunla değiştirilen 16 ncı maddesinin 2 nci fıkrası hükümleri krom arama ruhsatnamesini haizSözlük · haizsahip, taşıyan olanlara da uygulanır.
Geçici Madde 1
(Ek: 6/6/1956 - )
Durumları 31 inci maddenin 8 inci bendine uymıyan hakiki ve hükmi şahıslar bu kanunun neşri tarihinden itibaren altı ay içinde bu mecburiyeti yerine getirmekle mükelleftirlerSözlük · mükellefyükümlü; mükellefiyet: yükümlülük.
Geçici Madde 2
(Ek: 6/6/1956 - )
31 inci maddenin X uncu bendinin ikinci fıkrasında yazılı malların ticaretiyle iştigal edenler kanunun neşri tarihinden itibaren üç ay içinde vaziyetlerini bu hükme intibak ettirmeye mecburdurlar.
Madde 71
Bu kanun neşri tarihinden muteberdir.
Madde 72
Bu kanun hükümlerini tatbikaSözlük · tatbikuygulama İcra Vekilleri Heyeti memurdur.
3780 SAYILI KANUNDA EK VE DEĞİŞİKLİK YAPAN MEVZUATIN
3780 SAYILI KANUNA EK VE DEĞİŞİKLİK GETİREN MEVZUATIN
YÜRÜRLÜĞE GİRİŞ TARİHİNİ GÖSTERİR LİSTE
Kanun No.
Dipnotlar
[1]Bu Kanunun 19/2/1940 tarihli ve 2/12877 sayılı Bakanlar Kurulu Kararnamesiyle tatbikine başlanılmış ve Kanunun 3 üncü maddesine göre 16/9/1960 tarihli ve 5/322 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla tatbikten kaldırılmıştır.
[2]Bu bendde yer alan emeklilikle ilgili hükümler, 8/6/1949 tarih ve 5434 sayılı Kanunun 135 inci maddesi ile kaldırılmıştır.
[3]İkinci fıkra hükmü 1/7/1948 tarih ve 5236 sayılı Kanun gereğince "Krom arama ruhsatnamesini haiz olanlara" da uygulanır. (Bkz. Ek Madde 10)
[4]Bu maddenin uygulanması ile ilgili olarak 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kanunun 81 inci maddesine ve 28/12/2004 tarihli ve 5277 sayılı 2005 Mali Yılı Bütçe Kanununun 37 nci maddesine bakınız.
Metin, büronun mevzuat arşivindeki 11.01.2024 tarihli sürümdür (kaynak: UYAP Mevzuat). Güncel ve resmî metin için Resmî Gazete ve Mevzuat Bilgi Sistemi esas alınmalıdır.