شکایت به دادگاه اروپایی حقوق بشر و دادگاه قانون اساسی

• شکایت فردی به دادگاه قانون اساسی و بررسی قابلیت پذیرش
• شکایت به دادگاه اروپایی حقوق بشر و طی شدن تمامی طرق داخلی رسیدگی
• حق حیات و تکلیف به انجام تحقیقات مؤثر
• منع شکنجه و بدرفتاری
• حق آزادی و امنیت و قانونی بودن بازداشت موقت
• حق دادرسی منصفانه و محاکمه در مهلت معقول
• حمایت از زندگی خصوصی و خانوادگی
• آزادی بیان و آزادی مطبوعات
• آزادی اجتماعات، تظاهرات و تشکل
• آزادی دین و وجدان
• ادعاهای نقض حق مالکیت
• منع تبعیض
• حق برخورداری از طریق جبران مؤثر
• اجرای آرای مبنی بر احراز نقض و درخواست‌های اعادهٔ دادرسی

در فعالیت‌های خود در این حوزه، مادهٔ 148 قانون اساسی، قانون شماره 6216، قانون آیین دادرسی اداری شماره 2577، قانون آیین دادرسی کیفری ترکیه شماره 5271 (CMK)، کنوانسیون اروپایی حقوق بشر و مقررات مرتبط حقوق داخلی در کنار یکدیگر ارزیابی می‌شوند. هر شکایت از نظر ماهیت نقض ادعایی، طرق رسیدگی طی‌شده، تصمیمات قطعی‌شده، مهلت شکایت و شرایط پذیرش به‌تفصیل بررسی می‌شود.

در فرایند شکایت فردی نزد دادگاه قانون اساسی، به وکالت از اشخاصی که مدعی‌اند حقوق بنیادین آنان که در قلمرو حمایت مشترک قانون اساسی و کنوانسیون اروپایی حقوق بشر قرار دارد، با اقدامات مراجع عمومی یا تصمیمات قضایی نقض شده است، ارزیابی حقوقی انجام می‌شود. صرف اینکه شکایت متضمن ادعای نقض حق باشد کافی نیست؛ شکایت باید شرایط پذیرش را نیز برآورده سازد و مطابق با قواعد آیینی تهیه شده باشد.

در این چارچوب، تصمیمات قطعی‌شدهٔ دادگاه‌ها، اقدامات اداری، طرق رسیدگی در دسترس، مهلت‌ها، فرایند قضایی و وقایعی که نقض ادعایی بر آن‌ها مبتنی است، در کنار یکدیگر بررسی می‌شوند. موارد نقض حقوق قابل طرح در شکایت شناسایی می‌شوند، ترتیب زمانی رویدادها تنظیم می‌گردد و دادخواست شکایت همراه با مبانی حقوقی آن تهیه می‌شود.

در خصوص شکایت‌هایی که قرار است به دادگاه اروپایی حقوق بشر تقدیم شوند، نخست ارزیابی می‌شود که آیا طرق داخلی رسیدگی به‌طور مؤثر و مطابق با آیین صحیح طی شده‌اند یا خیر. بسیار اهمیت دارد که فرم شکایت در چارچوب کنوانسیون اروپایی حقوق بشر و رویهٔ قضایی دادگاه تهیه شود، نقض‌های ادعایی به شکلی روشن و مشخص تشریح گردند و اسناد لازم به‌طور کامل ارائه شوند.

ادعاهای نقض مربوط به حقوق بنیادینی مانند حق دادرسی منصفانه، حق مالکیت، آزادی بیان، حق آزادی و امنیت شخصی، حق احترام به زندگی خصوصی و خانوادگی، حق برخورداری از طریق جبران مؤثر، منع تبعیض و حق محاکمه در مهلت معقول، در چارچوب این حوزهٔ فعالیت ارزیابی می‌شوند.

در میان موضوعاتی که در شکایت به دادگاه قانون اساسی و دادگاه اروپایی حقوق بشر بیش از همه با آن‌ها روبه‌رو می‌شویم، شکایات مربوط به حق دادرسی منصفانه در جایگاه نخست قرار دارند. حق برخورداری از تصمیم مستدل، حق دسترسی به دادگاه، اصل برابری سلاح‌ها، حق دادرسی ترافعی، ارزیابی ادله و به پایان نرسیدن دادرسی در مهلت معقول به‌طور مکرر در این چارچوب مطرح می‌شوند.

ادعاهای نقض حق مالکیت نیز در عمل جایگاه مهمی دارند. ممکن است ادعا شود که حق مالکیت به سبب سلب مالکیت، تصرف عملی بدون سلب مالکیت، اقدامات مربوط به طرح‌های شهرسازی، ضمانت‌اجراهای مالیاتی و اداری، اقدامات اداری مداخله‌گر در مالکیت اموال غیرمنقول و دادرسی‌های طولانی نقض شده است.

در خصوص رسیدگی‌های کیفری، تدابیر بازداشت موقت، حق آزادی و امنیت شخصی، محاکمه در مهلت معقول، محدود شدن حق دفاع، استفاده از ادلهٔ تحصیل‌شده به شیوهٔ غیرقانونی و ادعاهای مربوط به تصمیمات فاقد استدلال می‌توانند موضوع شکایت قرار گیرند.

ادعاهای نقض مربوط به آزادی بیان، آزادی مطبوعات، محرمانگی زندگی خصوصی، حمایت از داده‌های شخصی، حق برگزاری اجتماعات و راهپیمایی و منع تبعیض نیز از عناوین مهمی هستند که در فرایندهای شکایت فردی ارزیابی می‌شوند.

یکی از حیاتی‌ترین موضوعات در این شکایت‌ها، تعیین صحیح طرق رسیدگی در دسترس و رعایت مهلت‌هاست. طی نشدن تمامی طرق داخلی رسیدگی، از دست رفتن مهلت شکایت، مستندسازی ناکافی نقض ادعایی یا ارائهٔ ناقص اسناد لازم می‌تواند به اعلام عدم پذیرش شکایت منجر شود.

فرایند با بررسی تصمیم دادگاه، اقدام اداری یا مداخلهٔ مرجع عمومی که ادعا می‌شود موجب نقض شده است، آغاز می‌شود. در این مرحله، کل پرونده، فرایند قضایی پیشین، طرق رسیدگی در دسترس، تاریخ قطعی شدن، تاریخ اطلاع و مهلت شکایت در کنار یکدیگر ارزیابی می‌شوند.

در شکایت فردی به دادگاه قانون اساسی، شکایت باید ظرف مهلت مقرر که از طی شدن طرق عادی رسیدگی یا از تاریخ اطلاع از نقض آغاز می‌شود، مطرح گردد. به همین دلیل، محاسبهٔ مهلت یکی از مهم‌ترین مراحل شکایت است.

در شکایت به دادگاه اروپایی حقوق بشر، ارزیابی می‌شود که آیا طرق داخلی رسیدگی طی شده‌اند، آیا شکایت بر حقی مبتنی است که تحت حمایت کنوانسیون قرار دارد و آیا معیارهای پذیرش دادگاه را برآورده می‌سازد یا خیر. شکایت باید ظرف مهلت مقرر که از تاریخ تصمیم نهایی داخلی آغاز می‌شود و مطابق با آیین شکایت تعیین‌شده از سوی دادگاه مطرح شود.

پس از بررسی، حقوقی که ادعا می‌شود نقض شده‌اند شناسایی می‌شوند، ترتیب زمانی رویدادها تهیه می‌گردد، مبنای حقوقی شکایت تعیین می‌شود و اسناد لازم به شکایت پیوست می‌گردد. پس از تقدیم شکایت، اطلاعات و اسناد تکمیلی که از سوی دادگاه یا مرجع مربوط درخواست می‌شود پیگیری می‌گردد.

در هر شکایت، هدف آن است که نقض ادعایی، همراه با ویژگی‌های خاص پروندهٔ مشخص، به شیوه‌ای روشن، منسجم و مبتنی بر مبانی حقوقی تشریح شود و شکایت از نظر آیین و مهلت‌ها به‌طور کامل تهیه گردد. موکل به‌طور منظم از تهیه و تقدیم شکایت و مراحل بعدی آن مطلع می‌شود.