Ayıplı Mal ve Ayıplı Hizmet Nedeniyle Tüketici Hakları
· ≈3 dk okuma · Tüketici ve Sigorta Hukuku
Ayıplı mal ve hizmette seçimlik haklar, zamanaşımı, ispat yükü, 2026 hakem heyeti sınırı ve dava şartı arabuluculuk açıklanmaktadır.
Satın alınan malın veya sunulan hizmetin sözleşmede kararlaştırılan özellikleri taşımaması, tüketicinin makul olarak beklediği faydayı azaltması ya da ortadan kaldırması ayıp sorumluluğunu gündeme getirir. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, tüketiciye sözleşmeden dönme, bedel indirimi, ücretsiz onarım, ayıpsız misliyle değişim veya hizmetin yeniden görülmesini isteme gibi seçimlik haklar tanır.
i. Ayıplı Mal ve Ayıplı Hizmet Nedir?
Ayıplı mal, teslim anında taraflarca kararlaştırılan örnek veya modele uygun olmayan ya da objektif olarak taşıması gereken özellikleri taşımayan maldır. Reklam, etiket, tanıtma kılavuzu veya internet ilanında belirtilen niteliklerin bulunmaması da ayıp oluşturabilir. Ayıplı hizmet ise sözleşmede belirlenen sürede başlamayan veya kararlaştırılan ve objektif olarak beklenen özellikleri taşımayan hizmettir.
ii. Tüketicinin Seçimlik Hakları
Ayıplı malda tüketici; sözleşmeden dönme, bedelden indirim, aşırı masraf gerektirmiyorsa ücretsiz onarım veya malın ayıpsız misliyle değiştirilmesini isteyebilir. Ayıplı hizmette hizmetin yeniden görülmesi, ücretsiz onarım, bedelden indirim veya sözleşmeden dönme hakları vardır. Tüketici seçimlik haklarından biriyle birlikte genel hükümlere göre tazminat da talep edebilir.
iii. Ayıbın Bildirilmesi ve Eski Kanunla Karıştırılmaması
6502 sayılı Kanun döneminde tüketicinin haklarını 30 günlük genel ihbar süresine bağlayan mülga 4077 sayılı Kanun yaklaşımı aynen uygulanamaz. Bununla birlikte ayıbın öğrenilmesinden sonra makul sürede satıcı veya sağlayıcıya yazılı bildirim yapılması ispat bakımından önemlidir. Tüketici işlemi niteliği taşımayan satışlarda TBK 223’teki gözden geçirme ve bildirim hükümleri ayrıca uygulanabilir.
iv. İspat Yükü ve İlk Altı Ay Karinesi
Teslimden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim tarihinde var olduğu kabul edilir. Bu durumda malın ayıplı olmadığını ispat yükü satıcıya aittir. Malın veya ayıbın niteliği bu karineyle bağdaşmıyorsa karine uygulanmaz. Altı aydan sonra tüketici ayıbın teslim anında mevcut olduğunu bilirkişi, servis kaydı, fotoğraf, yazışma veya diğer delillerle ispatlayabilir.
v. Zamanaşımı Süreleri
Kanunda veya sözleşmede daha uzun süre belirlenmedikçe ayıplı mal sorumluluğu teslimden itibaren iki yıl; konut veya tatil amaçlı taşınmazlarda beş yıldır. İkinci el satışlarda süre, kanuni alt sınırların altında olmamak üzere daha kısa kararlaştırılabilir. Satıcının ayıbı ağır kusur veya hileyle gizlemesi hâlinde zamanaşımı savunması dinlenmeyebilir. Ayıplı hizmette kural olarak hizmetin ifasından itibaren iki yıllık süre uygulanır.
vi. 2026 Tüketici Hakem Heyeti Sınırı ve Mahkeme
2026 yılında değeri 186.000 TL’nin altında bulunan tüketici uyuşmazlıklarında tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur. Bu tutarın üzerindeki uyuşmazlıklarda tüketici mahkemesi görevlidir. Tüketici mahkemesinde açılacak birçok uyuşmazlıkta dava şartı arabuluculuk uygulanır; hakem heyeti başvuruları ve kanunda sayılan istisnalar bu kapsamın dışındadır.
vii. Sık Yapılan Hatalar
Malı onarım için verirken teslim tutanağı almamak, arızanın ilk bildirildiği tarihi ispatlayamamak, seçimlik hakkı açıkça belirtmemek ve görevli merciyi parasal sınıra göre belirlememek sık rastlanan hatalardır. Servis formunda “kullanıcı hatası” yazması tek başına bağlayıcı değildir; teknik inceleme ve bilirkişi değerlendirmesi gerekebilir.
viii. Hukuki Değerlendirme
Tüketici uyuşmazlıklarında doğru hukuki rejimin belirlenmesi önemlidir. Tüketici işlemi ile ticari veya adi satışın bildirim, zamanaşımı ve görev kuralları aynı değildir. Seçimlik hakkın açık kullanılması ve teknik delillerin zamanında korunması, uyuşmazlığın sonucunu doğrudan etkiler.
ix. Sonuç ve Hukuki Destek
Ayıplı mal veya hizmette yanlış mercie başvuru, seçimlik hakkın belirsiz bırakılması veya delillerin korunmaması hak kaybına yol açabilir. Uyuşmazlığınızın 6502 sayılı Kanun ve güncel uygulama kapsamında değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Dönme, bedel indirimi, ücretsiz onarım veya ayıpsız misliyle değişim haklarından birini seçebilir.
Konular
Birlikte değerlendirilmesi gereken konular
İlgili mevzuat
- TBK m. 223
Bu yazı Tüketici ve Sigorta Hukuku çalışma alanımız kapsamındadır.
Tüketici ve Sigorta Hukuku — İlgili Yazılar
- Ayıplı Malda Seçimlik Haklar: Ücretsiz Onarım, Değişim, Bedel İndirimi mi, Dönme mi?
- Garanti Belgesi ve Yetkili Servis Hakkı: Tüketici Neleri Talep Edebilir?
- Ayıplı Araç Nedeniyle Bedel İadesi ve Değişim: Süreler, Deliller ve Hukuki Yollar
- İkinci El Araçta Tüketici Hakları: Galeriden Alımda Ayıp ve Ekspertiz
- Ayıplı Konut Davası ve Müteahhidin Sorumluluğu: Süreler, Deliller ve Hukuki Yollar
- Ayıplı Hizmette Tazminat ve Sözleşmeden Dönme Hakkı Nasıl Kullanılır?
Hukuk Sözlüğünde
Bu yazının dayandığı maddelere dayanan terimlerin sade açıklamaları.