Hukuk Sözlüğü · 35 terim
A harfi
A harfiyle başlayan hukuk terimlerinin sade açıklamaları; her terim dayandığı kanun maddesine ve ilgili terimlere bağlı.
35 terim
Acele kamulaştırma
İdare Hukuku
Yurt savunması, olağanüstü hâller ve özel kanunlarla öngörülen durumlarda, kamulaştırma işlemleri tamamlanmadan önce mahkemece belirlenen değerin yatırılmasıyla taşınmaza el konulabilmesidir. Bedel tespiti ayrıca yapılır.
Dayanak2942 s. K. m.27
İlgili: Kamulaştırma
Acil korunma kararı
Aile Hukuku
Derhâl korunma altına alınması gereken çocuk için, ilgili Bakanlığın başvurusu üzerine hâkimin verdiği geçici koruma kararıdır. Bu süre içinde çocuğun durumu incelenerek kalıcı bir tedbire karar verilir.
Dayanak5395 s. K. m.9
İlgili: Korunma ihtiyacı olan çocuk
Aciz belgesi
İcra ve İflas Hukuku
Takip sonunda alacağın tamamının tahsil edilemediğini gösteren belgedir. Geçici aciz belgesi haciz tutanağıyla, kesin aciz belgesi ise satış sonunda verilir; belgeye bağlanan alacak yirmi yılda zamanaşımına uğrar.
İlgili: Sıra cetveli, Tasarrufun iptali davası
Açık ceza infaz kurumu
Ceza Hukuku
Firara karşı engel ve dış güvenlik görevlisi bulunmayan, hükümlülerin çalıştırılmasına ve meslek edindirilmesine ağırlık verilen infaz kurumudur. Kısa süreli cezaların bir kısmı doğrudan burada başlar; diğer hükümlüler iyi hâl değerlendirmesiyle kapalı kurumdan buraya ayrılabilir.
Dayanak5275 s. K. m.14
İlgili: Koşullu salıverilme, Denetimli serbestlik
Açık rıza
Bilişim, Yapay Zekâ ve KVKK Hukuku
Belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirilmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan rızadır. Kişisel veri işlemenin hukuki sebeplerinden yalnızca biridir; sözleşmenin ifası veya kanuni yükümlülük gibi başka bir sebep varsa ayrıca açık rıza alınması gerekmez.
İlgili: Kişisel veri, Aydınlatma yükümlülüğü, Aydınlatılmış onam, Özel nitelikli kişisel veri
Adi kefalet
Borçlar Hukuku
Alacaklının kural olarak önce borçluya başvurmasını gerektiren kefalet türüdür. Kefile ancak borçlu hakkında iflas açılmışsa, borçluya karşı takipte kesin aciz belgesi alınmışsa ya da kanunda sayılan diğer hâllerde başvurulabilir.
DayanakTBK m.585
İlgili: Kefalet, Müteselsil kefalet
Adli kontrol
Ceza Hukuku
Adli para cezası
Ceza Hukuku
Beş günden az, kanunda aksi yazılı olmadıkça yedi yüz otuz günden fazla olmamak üzere belirlenen gün sayısının, bir gün karşılığı takdir edilen miktarla çarpılmasıyla hesaplanan ceza türüdür. Ödenmezse hapse çevrilebilir.
DayanakTCK m.525275 s. K. m.106
İlgili: Seçenek yaptırımlar, Hapis cezası, Kamuya yararlı işte çalıştırma, Önödeme
Adli sicil
Ceza Hukuku
Kesinleşmiş mahkûmiyet kararları ile kanunda sayılan bazı kararların Adalet Bakanlığınca tutulan kayıt sistemidir (sabıka kaydı). Kayıtlar, kanundaki koşullar gerçekleşince arşive alınır ve belirli süre sonra silinir.
Dayanak5352 s. K. m.25352 s. K. m.95352 s. K. m.12
İlgili: Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), Tekerrür
Adli yardım
Medeni Usul Hukuku
Yargılama giderlerini kendisini ve ailesini önemli ölçüde sıkıntıya düşürmeden ödeyemeyecek kişilerin, iddiası açıkça dayanaktan yoksun değilse, harç ve masraflardan geçici olarak muaf tutulmasıdır. Gerekirse avukat da görevlendirilir.
İlgili: Gider avansı, Yargılama giderleri
AİHM başvurusu
AİHM ve Anayasa Mahkemesi'ne Başvuru
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesiyle korunan bir hakkın ihlal edildiğini ileri süren kişinin, iç hukuk yollarını (Türkiye bakımından bireysel başvuru dâhil) tükettikten sonra Strazburg'daki Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvurmasıdır. Süre, kesin iç hukuk kararından itibaren dört aydır.
İlgili: Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, Yargılamanın yenilenmesi
Aile konutu şerhi
Aile Hukuku
Ailenin birlikte yaşadığı evin tapu kaydına, malik olmayan eşin istemiyle konulan şerhtir. Malik eş, diğer eşin açık rızası olmadan aile konutunu devredemez, kira sözleşmesini feshedemez ve üzerindeki hakları sınırlayamaz.
DayanakTMK m.194
İlgili: Şerh, Edinilmiş mallara katılma rejimi
Alacağın temliki
Borçlar Hukuku
Alacaklının, alacağını borçlunun rızası aranmaksızın bir üçüncü kişiye devretmesidir. Geçerliliği yazılı şekle bağlıdır; borçlu, devreden alacaklıya karşı sahip olduğu savunmaları devralana karşı da ileri sürebilir.
İlgili: Borcun üstlenilmesi
Alacaklının temerrüdü
Borçlar Hukuku
Borçlunun usulüne uygun önerdiği ifayı alacaklının haklı bir sebep olmadan kabul etmemesidir. Borçlu, edimi hâkimin belirleyeceği yere tevdi ederek borcundan kurtulabilir.
İlgili: Borçlunun temerrüdü, Kiracının temerrüdü
Alt işveren
İş Hukuku
Asıl işverenden, işyerindeki yardımcı işlerde ya da teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren asıl işin bir bölümünde iş alan işverendir. Asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı kanundan doğan yükümlülüklerden müteselsilen sorumludur.
DayanakİşK m.2
İlgili: Müteselsil sorumluluk, İş sözleşmesi
Alt kira
Gayrimenkul Hukuku
Kiracının kiralananı kısmen ya da tamamen başkasına kiraya vermesidir. Konut ve çatılı işyeri kiralarında kiraya verenin yazılı rızası olmadan alt kira yapılamaz; alt kiracı, kiralananı sözleşmeye aykırı kullanırsa kiracı da sorumludur.
DayanakTBK m.322
İlgili: Kira ilişkisinin devri, Kira sözleşmesi
Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru
AİHM ve Anayasa Mahkemesi'ne Başvuru
Anayasada güvence altına alınan ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki bir temel hakkı kamu gücü tarafından ihlal edilen kişinin, olağan kanun yollarını tükettikten sonra Anayasa Mahkemesine başvurmasıdır. Süre, yolların tüketildiği ya da ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gündür.
DayanakAY m.1486216 s. K. m.456216 s. K. m.47
İlgili: AİHM başvurusu, Hukuki dinlenilme hakkı
Anlaşmalı boşanma
Aile Hukuku
En az bir yıl sürmüş evliliklerde eşlerin birlikte başvurması ya da birinin davasını diğerinin kabul etmesiyle, boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu üzerinde anlaşılarak gerçekleşen boşanmadır. Hâkim eşleri bizzat dinler ve anlaşmayı uygun bulmalıdır.
DayanakTMK m.166/3
İlgili: Evlilik birliğinin temelinden sarsılması, Çekişmeli boşanma, Velayet
Anonim şirket
Ticaret Hukuku
Sermayesi belirli ve paylara bölünmüş olan, borçlarından yalnızca malvarlığıyla sorumlu bulunan şirkettir. Pay sahipleri yalnızca taahhüt ettikleri sermaye payları ile şirkete karşı sorumludur.
DayanakTTK m.329
İlgili: Genel kurul kararının iptali, Limited şirket, Yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğu
Arabuluculuk
Arabuluculuk
Tarafların, tarafsız ve eğitimli bir arabulucunun yardımıyla uyuşmazlıklarını kendi iradeleriyle çözmeye çalıştığı yöntemdir. Arabulucu karar vermez; çözümü taraflar bulur.
Dayanak6325 s. K. m.26325 s. K. m.13
İlgili: Dava şartı arabuluculuk, Arabuluculuk anlaşma belgesi, Sulh, Tahkim, Uzlaştırma
Arabuluculuk anlaşma belgesi
Arabuluculuk
Arabuluculuk sonunda tarafların vardığı anlaşmayı gösteren belgedir. Taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladığı belge, ayrıca mahkeme onayına gerek olmadan ilam niteliğinde belge sayılır.
Dayanak6325 s. K. m.18
İlgili: Arabuluculuk, İlamlı icra
Aracı hizmet sağlayıcı (e-ticaret platformu)
Tüketici ve Sigorta Hukuku
Başkalarının ekonomik ve ticari faaliyetlerini yapabilmeleri için elektronik ticaret ortamı sağlayan gerçek veya tüzel kişidir (pazar yerleri gibi). Satıcıların sunduğu içerikten kural olarak sorumlu değildir; hukuka aykırılık bildirimi üzerine içeriği kaldırmakla yükümlüdür.
Dayanak6563 s. K. m.26563 s. K. m.9
İlgili: Mesafeli sözleşme, Cayma hakkı
Arama ve el koyma
Ceza Hukuku
Suç delillerinin elde edilmesi için kişinin üstünün, eşyasının, konutunun ya da işyerinin aranması ve delil niteliğindeki eşyaya el konulmasıdır. Kural olarak hâkim kararıyla, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcının yazılı emriyle yapılır.
DayanakCMK m.116CMK m.119CMK m.123
İlgili: Hukuka aykırı delil, İletişimin tespiti (HTS kaydı), Müsadere
Askı (imar planının ilanı)
İdare Hukuku
Onaylanan imar planının bir ay süreyle ilan edilmesidir. Bu süre içinde plana itiraz edilebilir; plana karşı iptal davası açma süresi de askı süresinin sonundan başlar.
Dayanak3194 s. K. m.8
İlgili: Nazım imar planı ve uygulama imar planı, İdari yargıda dava açma süresi
Askı ilanı (kadastro)
Gayrimenkul Hukuku
Kadastro çalışmasının sonuçlarını gösteren askı cetvellerinin otuz gün süreyle ilan edilmesidir. Tespite itiraz edenler bu süre içinde kadastro mahkemesinde dava açabilir; dava açılmayan tespitler kesinleşir.
Dayanak3402 s. K. m.11
İlgili: Tapu sicili, Tescil
Asli kusur (trafik kazasında)
Tazminat Hukuku
Trafik kazasının meydana gelmesinde belirleyici olan, mevzuatta asli kusur sayılan kural ihlalidir (kırmızı ışıkta geçme, arkadan çarpma gibi). Tazminat ve ceza sorumluluğunun dağılımında kusur oranları bilirkişi raporuyla belirlenir.
İlgili: Zorunlu mali sorumluluk (trafik) sigortası, Kusursuz sorumluluk
Asli müdahale
Medeni Usul Hukuku
Görülmekte olan bir davanın konusu üzerinde kendisi hak iddia eden üçüncü kişinin, her iki tarafa karşı ayrı bir dava açarak sürece katılmasıdır.
DayanakHMK m.65
İlgili: Fer'i müdahale
Aşırı ifa güçlüğü
Borçlar Hukuku
Sözleşme kurulurken öngörülemeyen olağanüstü bir değişiklik nedeniyle edimler arasındaki dengenin borçlu aleyhine aşırı bozulmasıdır. Borçlu, sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını, bu mümkün değilse sözleşmeden dönmeyi isteyebilir.
DayanakTBK m.138
İlgili: İfa imkânsızlığı, Sözleşmeden dönme
Aşırı yararlanma (gabin)
Borçlar Hukuku
Karşılıklı edimler arasında açık bir oransızlık bulunan sözleşmenin, zarar görenin zor durumda kalmasından, düşüncesizliğinden ya da deneyimsizliğinden yararlanılarak kurulmasıdır. Zarar gören bir yıl içinde sözleşmeyle bağlı olmadığını bildirebilir.
DayanakTBK m.28
İlgili: İrade sakatlığı
Avans faizi (ticari temerrüt faizi)
Ticaret Hukuku
Ticari işlerde temerrüt faizinin, Merkez Bankasının kısa vadeli avans işlemlerine uyguladığı orana göre istenebilmesidir. Yasal faizden genellikle daha yüksektir; sözleşmede daha yüksek bir oran kararlaştırılabilir.
Dayanak3095 s. K. m.2
İlgili: Temerrüt faizi, Ticari dava
Aydınlatılmış onam
Tazminat Hukuku
Hastanın, uygulanacak tıbbi müdahalenin niteliği, riskleri, alternatifleri ve olası sonuçları hakkında bilgilendirildikten sonra verdiği rızadır. Geçerli onam olmadan yapılan müdahale, tıbben doğru yapılmış olsa bile hukuka aykırı sayılabilir.
Aydınlatma yükümlülüğü
Bilişim, Yapay Zekâ ve KVKK Hukuku
Veri sorumlusunun, kişisel veriler elde edilirken ilgili kişiye kimliğini, veri işleme amacını, verilerin kimlere aktarılabileceğini, toplama yöntemini ve hukuki sebebini ve ilgili kişinin haklarını bildirme yükümlülüğüdür.
DayanakKVKK m.10
İlgili: Açık rıza, İlgili kişinin hakları, Veri sorumlusu
Ayıp ihbarı
Borçlar Hukuku
Alıcının, teslim aldığı malı işlerin olağan akışına göre gözden geçirip fark ettiği ayıpları uygun süre içinde satıcıya bildirmesidir. Gizli ayıplar ortaya çıktığında hemen bildirilmelidir; bildirmeyen alıcı malı kabul etmiş sayılır.
İlgili: Ayıplı mal, Satıcının ayıptan sorumluluğu
Ayıplı mal
Tüketici ve Sigorta Hukuku
Tüketiciye teslim anında sözleşmeye uygun olmayan; ambalajında, etiketinde, tanıtımında belirtilen ya da satıcının bildirdiği veya kanunda belirlenen özellikleri taşımayan maldır.
İlgili: Satıcının ayıptan sorumluluğu, Tüketici hakem heyeti, Ayıp ihbarı, Bağlı kredi, Garanti belgesi, Paket tur sözleşmesi, Tüketici
Ayrımcılık tazminatı
İş Hukuku
İşverenin dil, ırk, cinsiyet, engellilik, siyasal düşünce, din ve benzeri sebeplere dayalı ayrım yasağına ya da eşit davranma borcuna aykırı davranması hâlinde işçiye ödenen, dört aya kadar ücreti tutarındaki tazminattır.
DayanakİşK m.5
Açıklamalar genel bilgi amaçlıdır; somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Süre ve parasal sınırlar değişikliğe açıktır: güncel ve resmî metin için kanun sayfası, Resmî Gazete ve Mevzuat Bilgi Sistemi esas alınmalıdır.
Hukuki durumunuzu birlikte değerlendirebiliriz
Meselenizi telefon, e-posta veya WhatsApp ile doğrudan avukatlarımıza iletebilirsiniz. Başvurunuz, olayın niteliğine göre özenle değerlendirilir.