Hukuk Sözlüğü · 30 terim
D harfi
D harfiyle başlayan hukuk terimlerinin sade açıklamaları; her terim dayandığı kanun maddesine ve ilgili terimlere bağlı.
30 terim
Dava arkadaşlığı
Medeni Usul Hukuku
Birden çok kişinin aynı davada birlikte davacı ya da davalı olmasıdır. İhtiyari dava arkadaşlığında birlikte dava açmak bir tercihtir; mecburi dava arkadaşlığında ise dava ancak bütün ilgililerle birlikte açılabilir.
İlgili: Elbirliği mülkiyeti, Miras ortaklığı
Dava dilekçesi
Medeni Usul Hukuku
Davanın açıldığı yazılı başvurudur. Mahkemenin ve tarafların adı ve adresi, dava konusu ve değeri, vakıalar, deliller, hukuki sebepler ve açık talep sonucu yer almalıdır.
İlgili: Cevap dilekçesi, Gider avansı
Dava ehliyeti
Medeni Usul Hukuku
Bir davayı bizzat ya da seçtiği vekil aracılığıyla yürütebilme yeteneğidir. Medeni hakları kullanma ehliyeti olan kişi dava ehliyetine de sahiptir; ehliyeti olmayanları kanuni temsilcileri temsil eder.
DayanakHMK m.51
Dava şartı arabuluculuk
Arabuluculuk
Kanunda sayılan bazı uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmanın zorunlu olmasıdır. Arabuluculuğa gidilmeden açılan dava, usulden reddedilir.
Dayanak6325 s. K. m.18/A6325 s. K. m.18/B7036 s. K. m.3TTK m.5/A
İlgili: Arabuluculuk, Dava şartları, İşe iade davası, Kira tespit davası, Ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu), Ticari dava, Tüketici hakem heyeti
Dava şartları
Medeni Usul Hukuku
Mahkemenin davanın esasına girebilmesi için bulunması gereken ön koşullardır: yargı yolu, görev, kesin yetki, taraf ve dava ehliyeti, hukuki yarar, derdestlik ve kesin hüküm bulunmaması, gider avansının yatırılması gibi. Mahkeme bunları davanın her aşamasında kendiliğinden inceler.
İlgili: Hukuki yarar, Derdestlik, Kesin hüküm, Gider avansı, Dava şartı arabuluculuk, Görevli mahkeme, Ön inceleme, Taraf ehliyeti
Dava zamanaşımı (ceza)
Ceza Hukuku
Suçun işlenmesinden itibaren kanunda öngörülen süre geçtiği hâlde kamu davasının sonuçlandırılamaması nedeniyle davanın düşmesidir. Süre, suç için öngörülen cezanın üst sınırına göre sekiz ila otuz yıl arasında değişir.
İlgili: Ceza zamanaşımı
Davadan feragat
Medeni Usul Hukuku
Davacının, talep sonucundan kısmen ya da tamamen vazgeçmesidir. Feragat kesin hüküm gibi sonuç doğurur; aynı talep artık yeniden dava edilemez.
İlgili: Davayı kabul, Sulh, Kesin hüküm
Davaların birleştirilmesi
Medeni Usul Hukuku
Aralarında bağlantı bulunan ve aynı yerde görülen davaların, çelişkili kararları önlemek ve usul ekonomisi için tek dosyada görülmesine karar verilmesidir.
İlgili: Bekletici mesele
Davanın açılmamış sayılması
Medeni Usul Hukuku
Taraflar duruşmaya gelmeyince takipsiz bırakılan dosyanın üç ay içinde yenilenmemesi ya da kanunun öngördüğü diğer hâllerde davanın hiç açılmamış gibi sonuçsuz kalmasıdır.
DayanakHMK m.150
Davanın ihbarı
Medeni Usul Hukuku
Davayı kaybetmesi hâlinde üçüncü bir kişiye başvurabilecek (rücu edebilecek) olan tarafın, bu kişiye davayı bildirmesidir. İhbar edilen kişi davaya katılarak yanında yer alabilir.
DayanakHMK m.61
İlgili: Fer'i müdahale, Rücu
Davayı kabul
Medeni Usul Hukuku
Davalının, davacının talep sonucunu kısmen ya da tamamen kabul etmesidir. Kabul de kesin hüküm gibi sonuç doğurur ve yargılama giderleri açısından sonuç doğurur.
İlgili: Davadan feragat, Sulh
Değer artış payı
Aile Hukuku
Bir eşin, diğer eşe ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına karşılık almadan katkıda bulunması hâlinde, tasfiye sırasında bu katkı oranında malın değer artışından pay istemesidir.
DayanakTMK m.227
İlgili: Katılma alacağı, Kişisel mallar, Edinilmiş mallara katılma rejimi
Delil başlangıcı
Medeni Usul Hukuku
İddia edilen hukuki işlemi tam olarak kanıtlamaya yetmeyen ama onu muhtemel gösteren, karşı taraftan ya da temsilcisinden çıkmış belgedir. Delil başlangıcı varsa senetle ispatı gereken işlem tanıkla da ispat edilebilir.
DayanakHMK m.202
İlgili: Senetle ispat zorunluluğu
Delil tespiti
Medeni Usul Hukuku
Kaybolma ya da ileride ortaya konulması güçleşecek bir delilin, dava açılmadan önce veya dava sırasında mahkemece önceden incelenmesi ve kayda geçirilmesidir.
DayanakHMK m.400
İlgili: Keşif, İhtiyati tedbir, Olağan kullanım yıpranması
Deneme süresi
İş Hukuku
İş sözleşmesine konulabilen ve en çok iki ay (toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar) olabilen süredir. Bu süre içinde taraflar sözleşmeyi bildirim süresine gerek olmadan ve tazminatsız feshedebilir.
DayanakİşK m.15
İlgili: İş sözleşmesi, İhbar tazminatı
Denetim süresi (HAGB ve ertelemede)
Ceza Hukuku
Hükmün açıklanması geri bırakılan ya da cezası ertelenen kişinin, yeni bir kasıtlı suç işlememesi ve kendisine yüklenen yükümlülüklere uyması gereken süredir. HAGB'de beş yıl, ertelemede bir ila üç yıldır; iyi hâlle geçirilirse dava düşer ya da ceza infaz edilmiş sayılır.
İlgili: Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), Hapis cezasının ertelenmesi
Denetimli serbestlik
Ceza Hukuku
Hükümlünün, koşullu salıverilmesine kalan sürenin bir bölümünü, belirlenen yükümlülüklere uyması koşuluyla infaz kurumu dışında denetim altında geçirmesidir.
Dayanak5275 s. K. m.105/A
İlgili: Koşullu salıverilme, Açık ceza infaz kurumu, Hak ederek tahliye (bihakkın tahliye)
Denkleştirme (iade)
Miras Hukuku
Yasal mirasçıların, miras bırakandan sağlığında miras payına mahsuben aldıkları kazandırmaları, paylaşmada birbirlerine karşı iade etmeleri ya da paylarından düşmeleridir.
İlgili: Mirasın paylaşılması, Tenkis davası
Derdestlik
Medeni Usul Hukuku
Aynı taraflar arasında, aynı konu ve aynı sebebe dayanan bir davanın daha önce açılmış ve hâlen görülmekte olmasıdır. İkinci dava, dava şartı yokluğundan reddedilir.
DayanakHMK m.114/1
İlgili: Dava şartları, Kesin hüküm
Destekten yoksun kalma tazminatı
Tazminat Hukuku
Ölüm hâlinde, ölenin sağlığında geçimini kısmen ya da tamamen sağladığı kişilerin bu destekten yoksun kalmaları nedeniyle uğradıkları zararın giderilmesidir. Hesaplamada ölenin geliri, yaşı ve destek süresi esas alınır.
DayanakTBK m.53
İlgili: Haksız fiil, Manevi tazminat, Doğrudan dava hakkı (sorumluluk sigortasında)
Devamsızlık
İş Hukuku
İşçinin işverenden izin almaksızın veya haklı bir sebebe dayanmaksızın ardı ardına iki iş günü, bir ay içinde iki defa herhangi bir tatil gününden sonraki iş günü ya da bir ayda üç iş günü işine devam etmemesidir. İşverene haklı fesih hakkı verir; genellikle tutanakla belgelenir.
DayanakİşK m.25
İlgili: Haklı nedenle fesih, Savunma istemi
Devlet memurluğundan çıkarma
İdare Hukuku
Kanunda sayılan ağır disiplinsizlik hâllerinde verilen ve memurun bir daha devlet memurluğuna atanamamasıyla sonuçlanan en ağır disiplin cezasıdır. Yüksek disiplin kurulu kararıyla verilir ve idari yargıda dava konusu edilebilir.
DayanakDMK m.125
Devre tatil sözleşmesi
Tüketici ve Sigorta Hukuku
Bir yıldan uzun süre için kurulan ve tüketiciye bu süre içinde birden fazla dönemde konaklama hakkı veren sözleşmedir. Yazılı yapılır ve tüketiciye on dört günlük cayma hakkı tanınır; bu süre içinde tüketiciden ödeme alınamaz.
DayanakTKHK m.50
İlgili: Cayma hakkı
Dilekçe ret kararı (idari yargıda)
İdare Hukuku
İdari yargıda dava dilekçesinin şekil eksiklikleri nedeniyle reddedilmesidir. Eksikliklerin tamamlanması için otuz gün içinde yeniden dava açılabilir; bu hak bir kez kullanılabilir.
DayanakİYUK m.15
İlgili: İdari yargıda dava açma süresi
Disiplin cezası
İdare Hukuku
Kamu görevlilerine, görevin gereklerine aykırı davranışları nedeniyle verilen uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarma yaptırımlarıdır. Tüm disiplin cezalarına karşı yargı yolu açıktır.
İlgili: İptal davası, Devlet memurluğundan çıkarma, Görevden uzaklaştırma (açığa alma)
Doğrudan dava hakkı (sorumluluk sigortasında)
Tazminat Hukuku
Zarar görenin, uğradığı zararın sigorta bedeline kadar olan kısmını, sorumlu kişiyle birlikte ya da ondan ayrı olarak doğrudan onun sorumluluk sigortacısından isteyebilmesidir.
DayanakTTK m.1478KTK m.97
İlgili: Zorunlu mali sorumluluk (trafik) sigortası, Sigorta sözleşmesi, Destekten yoksun kalma tazminatı
Doğrudan iflas
İcra ve İflas Hukuku
Önceden takip yapılmaksızın, kanunda sayılan durumlarda (borçlunun kaçması, mal kaçırması, ödemelerini tatil etmesi gibi) iflasın doğrudan mahkemeden istenmesidir. Borçlu da borca batıklığını bildirerek kendi iflasını isteyebilir.
İlgili: İflas, Konkordato, İflas yoluyla takip
Dolandırıcılık
Ceza Hukuku
Hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp onun ya da başkasının zararına olarak kendisine veya başkasına yarar sağlanmasıdır. Bilişim sistemlerinin veya bankaların araç olarak kullanılması gibi hâllerde nitelikli dolandırıcılık söz konusu olur.
İlgili: Güveni kötüye kullanma, Etkin pişmanlık
Dosyanın işlemden kaldırılması
Medeni Usul Hukuku
Usulüne uygun çağrılan tarafların duruşmaya gelmemesi veya gelip davayı takip etmeyeceklerini bildirmesi üzerine dosyanın bekletmeye alınmasıdır. Üç ay içinde yenilenmeyen dava açılmamış sayılır.
DayanakHMK m.150
İlgili: Davanın açılmamış sayılması
Düzeltme ve cevap hakkı
Medya ve Reklam Hukuku
Süreli bir yayında şeref ve haysiyetini ihlal eden ya da kendisiyle ilgili gerçeğe aykırı yayın yapılan kişinin, düzeltme ve cevap yazısının aynı yerde ve aynı biçimde yayımlanmasını isteme hakkıdır. Yayın yapılmazsa sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir.
Dayanak5187 s. K. m.14
İlgili: Kişilik hakkı, Erişimin engellenmesi (kişilik hakkı)
Açıklamalar genel bilgi amaçlıdır; somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Süre ve parasal sınırlar değişikliğe açıktır: güncel ve resmî metin için kanun sayfası, Resmî Gazete ve Mevzuat Bilgi Sistemi esas alınmalıdır.
Hukuki durumunuzu birlikte değerlendirebiliriz
Meselenizi telefon, e-posta veya WhatsApp ile doğrudan avukatlarımıza iletebilirsiniz. Başvurunuz, olayın niteliğine göre özenle değerlendirilir.