Hukuk Sözlüğü · 48 terim
T harfi
T harfiyle başlayan hukuk terimlerinin sade açıklamaları; her terim dayandığı kanun maddesine ve ilgili terimlere bağlı.
48 terim
Tacir
Ticaret Hukuku
Bir ticari işletmeyi kısmen de olsa kendi adına işleten gerçek kişi ile ticaret şirketleri ve ticari işletme işleten vakıf, dernek ve kamu kuruluşlarıdır. Tacirler basiretli bir iş insanı gibi davranmakla yükümlüdür.
DayanakTTK m.12TTK m.16TTK m.18
İlgili: Ticari dava, Basiretli iş insanı gibi davranma, Cari hesap sözleşmesi, Haksız rekabet
Tahkikat
Medeni Usul Hukuku
Ön incelemeden sonra çekişmeli vakıaların ispatı için delillerin toplanıp incelendiği aşamadır; tanık dinleme, keşif ve bilirkişi incelemesi bu aşamada yapılır.
DayanakHMK m.143
İlgili: Ön inceleme, Bilirkişi, Keşif
Tahkim
Medeni Usul Hukuku
Tarafların, aralarındaki uyuşmazlığın devlet mahkemesi yerine seçtikleri hakem veya hakem kurulunca çözülmesini kararlaştırmasıdır. Tahkim sözleşmesi varsa ve davalı ilk itiraz olarak ileri sürerse mahkeme davayı usulden reddeder.
İlgili: Arabuluculuk, Sulh, Sigorta Tahkim Komisyonu
Tahliye taahhüdü
Gayrimenkul Hukuku
Kiracının, kiralananı belirli bir tarihte boşaltacağını yazılı olarak üstlenmesidir. Kiralananın tesliminden sonra verilmiş olması gerekir; kiraya veren taahhüt tarihinden itibaren bir ay içinde icra takibi ya da dava yoluyla tahliye isteyebilir.
DayanakTBK m.352/1İİK m.272
İlgili: Tahliye takibi, İki haklı ihtar, Kira sözleşmesi
Tahliye takibi
İcra ve İflas Hukuku
Kiralanan taşınmazın tahliyesi için icra dairesi aracılığıyla yapılan takiptir. Kira bedelinin ödenmemesine dayanan takipte kiracıya otuz günlük ödeme süresi verilir; yazılı tahliye taahhüdüne dayanan takip de mümkündür.
İlgili: Kiracının temerrüdü, Tahliye taahhüdü, Kiraya verenin hapis hakkı
Tahliye talebi (salıverilme istemi)
Ceza Hukuku
Tutuklu şüpheli veya sanığın soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında serbest bırakılmasını istemesidir. Talep hâkim veya mahkemece üç gün içinde karara bağlanır; ret kararına itiraz edilebilir.
DayanakCMK m.104
İlgili: Tutuklama, Tutukluluk incelemesi
Takas
Borçlar Hukuku
Karşılıklı olarak birbirine aynı türden (genellikle para) borçlu olan iki kişiden birinin, karşı tarafa bildirerek borçlarını küçük olanı oranında sona erdirmesidir.
İlgili: Zamanaşımı, Cari hesap sözleşmesi
Takdiri delil
Medeni Usul Hukuku
Mahkemenin değerini serbestçe takdir ettiği delillerdir; tanık beyanı, bilirkişi raporu, keşif ve uzman görüşü bu gruptadır. Hâkim bunlarla bağlı değildir, ancak neden itibar etmediğini gerekçelendirmelidir.
DayanakHMK m.198
İlgili: Kesin delil, Bilirkişi, Keşif
Takdiri indirim
Ceza Hukuku
Mahkemenin; failin geçmişi, sosyal ilişkileri, fiilden sonra ve yargılama sürecindeki davranışları ile cezanın fail üzerindeki olası etkilerini gözeterek cezayı altıda birine kadar indirmesidir.
DayanakTCK m.62
İlgili: Haksız tahrik, Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), Etkin pişmanlık
Takip talebi
İcra ve İflas Hukuku
Alacaklının icra dairesine yazılı ya da sözlü başvurarak takip başlatılmasını istemesidir. Talepte alacaklı ve borçlunun kimliği, alacağın tutarı ve dayanağı gösterilir.
DayanakİİK m.58
Taksir
Ceza Hukuku
Takyidat (tapu kaydındaki kısıtlamalar)
Gayrimenkul Hukuku
Bir taşınmazın tapu kaydında yer alan haciz, ipotek, ihtiyati tedbir, şerh ve beyan gibi tasarrufu sınırlayan kayıtların bütünüdür. Taşınmaz alımından önce takyidat belgesinin incelenmesi, alıcının en temel özen yükümlülüğüdür.
DayanakTMK m.1009TMK m.1010
İlgili: Şerh, İpotek, Haciz, İpoteğin terkini (ipotek fekki)
Tam yargı davası
İdare Hukuku
İdari eylem ve işlemlerden kişisel hakları doğrudan muhtel olanların, uğradıkları zararın idarece tazmini için açtığı davadır. İdare, hizmet kusuru ya da kusursuz sorumluluk ilkelerine göre sorumlu tutulur.
DayanakİYUK m.2/1İYUK m.12İYUK m.13AY m.125
İlgili: İptal davası, Hizmet kusuru, İdari işlem
Tanıma
Aile Hukuku
Evlilik dışında doğan çocukla baba arasında soybağının, babanın nüfus memuruna veya mahkemeye yazılı başvurusu, resmî senet ya da vasiyetname ile kurulmasıdır.
DayanakTMK m.295
İlgili: Tanımanın iptali, Babalık davası, Babalık karinesi
Tanımanın iptali
Aile Hukuku
Tapu iptali ve tescil davası
Gayrimenkul Hukuku
Yolsuz tescil nedeniyle ayni hakkı zedelenen kişinin, tapu kaydının iptal edilerek taşınmazın kendi adına tescil edilmesini istediği davadır. Taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde açılır.
DayanakTMK m.1025HMK m.12
İlgili: Yolsuz tescil, Muris muvazaası, Kesin yetki, Tescil
Tapu sicili
Gayrimenkul Hukuku
Taşınmazlar üzerindeki mülkiyet ve diğer ayni hakların kaydedildiği resmî sicildir. Sicil herkese açıktır; kimse tapu kaydını bilmediğini ileri süremez.
DayanakTMK m.997TMK m.1020
İlgili: Tescil, Şerh, Tapuya güvenle iyi niyetli kazanım, Askı ilanı (kadastro)
Tapuya güvenle iyi niyetli kazanım
Gayrimenkul Hukuku
Tapu siciline iyi niyetle güvenerek bir taşınmaz üzerinde mülkiyet ya da başka bir ayni hak edinen kişinin bu kazanımının korunmasıdır. Kaydın yolsuz olduğunu bilen ya da bilmesi gereken kişi bu korumadan yararlanamaz.
DayanakTMK m.1023
İlgili: Yolsuz tescil, Tapu sicili
Taraf ehliyeti
Medeni Usul Hukuku
Bir davada davacı ya da davalı olabilme yeteneğidir; medeni haklardan yararlanma ehliyetine (hak ehliyeti) sahip olan herkes taraf ehliyetine de sahiptir.
DayanakHMK m.50
İlgili: Dava ehliyeti, Dava şartları
Tarh
Vergi Hukuku
Vergi alacağının, vergi dairesince kanunlarda gösterilen matrah ve oranlar üzerinden hesaplanarak miktar olarak tespit edilmesidir. Tarh, tebliğ ve tahakkuk aşamalarının ardından vergi tahsil edilir.
DayanakVUK m.20VUK m.21VUK m.22
İlgili: Vergi ziyaı cezası, Tarhiyat sonrası uzlaşma, İhtirazi kayıtla beyan, Ödeme emri (amme alacağı), Tarh zamanaşımı
Tarh zamanaşımı
Vergi Hukuku
Vergi alacağının doğduğu takvim yılını izleyen yılın başından itibaren beş yıl içinde tarh edilip mükellefe tebliğ edilmemesi hâlinde zamanaşımına uğramasıdır.
DayanakVUK m.114
İlgili: Tarh, Zamanaşımı
Tarhiyat sonrası uzlaşma
Vergi Hukuku
İkmalen, re'sen veya idarece tarh edilen vergiler ve kesilen cezalar için mükellefin, dava açma süresi içinde vergi idaresiyle tutar üzerinde anlaşmak üzere başvurmasıdır. Uzlaşılan vergi ve ceza için dava açılamaz.
DayanakVUK ek m.1VUK ek m.7
İlgili: Tarh, Vergi ziyaı cezası, Cezada indirim (vergi)
Tasarrufun iptali davası
İcra ve İflas Hukuku
Borçlunun, alacaklılarından mal kaçırmak amacıyla yaptığı bağış, düşük bedelli satış gibi tasarrufların alacaklı bakımından hükümsüz sayılmasını sağlayan davadır. Kural olarak alacaklının elinde aciz belgesi bulunmalıdır.
DayanakİİK m.277İİK m.278İİK m.280
İlgili: Aciz belgesi, Muvazaa
Taşınmaz satış vaadi sözleşmesi
Gayrimenkul Hukuku
Tarafların ileride bir taşınmazın satış sözleşmesini yapmayı üstlendikleri ön sözleşmedir. Noterde düzenleme şeklinde yapılmalıdır; tapuya şerh edilebilir ve yükümlülük yerine getirilmezse tapu iptali ve tescil davası açılabilir.
DayanakTMK m.706TBK m.291512 s. K. m.60
İlgili: Şekil şartı, Şerh, Kat karşılığı inşaat sözleşmesi, Ön ödemeli konut satışı
Tebligat
Medeni Usul Hukuku
Yargısal ve idari bir işlemin ilgilisine kanunda belirlenen usulle bildirilmesidir. Usulsüz tebligat, muhatabın öğrendiği tarihten itibaren hüküm doğurur; süreler çoğu zaman tebliğle başlar.
DayanakTebligat K. m.1Tebligat K. m.21Tebligat K. m.32
İlgili: Elektronik tebligat, Kesin süre
Tecil (amme alacağında)
Vergi Hukuku
Amme borcunun vadesinde ödenmesi veya haczin uygulanması borçluyu çok zor duruma sokacaksa, teminat alınarak ve faiz uygulanarak borcun ertelenmesi ya da taksitlendirilmesidir.
Dayanak6183 s. K. m.48
İlgili: Ödeme emri (amme alacağı)
Tedbir nafakası
Aile Hukuku
Boşanma ya da ayrılık davası süresince, eşlerden birinin ve çocukların geçimi için hâkimin kendiliğinden geçici olarak hükmettiği nafakadır.
İlgili: Yoksulluk nafakası, İştirak nafakası
Tehiri icra
İcra ve İflas Hukuku
İlamlı takipte, karara karşı kanun yoluna başvuran borçlunun teminat göstererek icranın geri bırakılmasını istemesidir. Bölge adliye mahkemesi ya da Yargıtay'dan icranın geri bırakılmasına karar alınması gerekir.
DayanakİİK m.36
İlgili: İlamlı icra, İstinaf, İcra emri
Tekerrür
Ceza Hukuku
Önceden işlenen suçtan dolayı verilen hüküm kesinleştikten sonra, kanunda belirlenen süreler içinde yeni bir suç işlenmesidir. Tekerrür hâlinde ceza mükerrirlere özgü infaz rejimine göre çektirilir ve hükümlü hakkında denetimli serbestlik tedbiri uygulanır.
DayanakTCK m.58
İlgili: Adli sicil, Koşullu salıverilme, Zincirleme suç
Temerrüt faizi
Borçlar Hukuku
Para borcunu zamanında ödemeyen borçlunun, gecikme süresi için ödemekle yükümlü olduğu faizdir. Oranı sözleşmede kararlaştırılmamışsa yasal faiz oranına göre belirlenir; ticari işlerde avans faizi istenebilir.
DayanakTBK m.1203095 s. K. m.2
İlgili: Borçlunun temerrüdü, Avans faizi (ticari temerrüt faizi), Fer'i alacak
Teminat
Medeni Usul Hukuku
İhtiyati tedbir ya da ihtiyati haciz gibi geçici koruma kararlarının haksız çıkması hâlinde karşı tarafın uğrayacağı zararın güvencesi olarak yatırılan para, banka teminat mektubu veya benzeri güvencedir.
İlgili: İhtiyati tedbir, İhtiyati haciz
Temsil kayyımı
Miras Hukuku
Vasisi olmayan ya da kanuni temsilcisiyle menfaati çatışan kişiler için, belirli bir işin görülmesi amacıyla vesayet makamının atadığı temsilcidir.
DayanakTMK m.426
İlgili: Vesayet makamı ve denetim makamı, Miras ortaklığına temsilci atanması, Terekenin korunması (mühürleme ve defter)
Temyiz
Medeni Usul Hukuku
Bölge adliye mahkemesi kararlarının Yargıtay tarafından yalnızca hukuka uygunluk yönünden denetlenmesidir. Süre, kararın tebliğinden itibaren iki haftadır ve kanunda öngörülen parasal sınırın altındaki kararlar temyiz edilemez.
İlgili: İstinaf, Bozma kararına uyma, Karar düzeltme, Hükmün tefhimi, Kesinleşme
Tenkis davası
Miras Hukuku
Miras bırakanın tasarruf oranını aşan vasiyet, bağış ve benzeri işlemleri nedeniyle saklı payı zedelenen mirasçının, bu tasarrufların saklı paya yetecek ölçüde indirilmesini istediği davadır.
DayanakTMK m.560TMK m.565TMK m.571
İlgili: Saklı pay, Muris muvazaası, Denkleştirme (iade), Vasiyetnamenin iptali
Terditli dava
Medeni Usul Hukuku
Davacının birbirine bağlı talepleri öncelik sırasıyla ileri sürdüğü davadır; asıl talep reddedilirse mahkeme ikinci (fer'i) talebi inceler.
DayanakHMK m.111
İlgili: Eda davası
Terekenin korunması (mühürleme ve defter)
Miras Hukuku
Miras bırakanın son yerleşim yeri sulh hâkiminin, istem üzerine ya da kendiliğinden, tereke mallarının korunması için mühürleme, tereke defteri tutma, yönetim ve vasiyetnamelerin açılması gibi önlemleri almasıdır.
DayanakTMK m.589
İlgili: Terekenin resmî defteri, Temsil kayyımı
Terekenin resmî defteri
Miras Hukuku
Mirası reddetme hakkı olan mirasçının istemiyle terekenin aktif ve pasiflerinin resmen tespit edilmesidir. Defter tutulduktan sonra mirasçı, mirası reddedebilir, resmî tasfiye isteyebilir ya da defterde yazılı borçlarla sınırlı sorumluluk koşuluyla kabul edebilir.
DayanakTMK m.619
İlgili: Mirasın reddi, Mirasçıların tereke borçlarından sorumluluğu, Terekenin korunması (mühürleme ve defter)
Tescil
Gayrimenkul Hukuku
Taşınmaz mülkiyetinin ve diğer ayni hakların tapu siciline kaydedilmesidir. Taşınmaz mülkiyeti kural olarak tescille kazanılır; miras, mahkeme kararı, cebri icra ve kamulaştırmada ise mülkiyet tescilden önce geçer.
DayanakTMK m.705TMK m.1021
İlgili: Tapu sicili, Tapu iptali ve tescil davası, Askı ilanı (kadastro), İntikal (tapuda miras intikali), Olağanüstü kazandırıcı zamanaşımı
Tespit davası
Medeni Usul Hukuku
Bir hakkın ya da hukuki ilişkinin var olup olmadığının veya bir belgenin sahte olup olmadığının mahkemece belirlenmesini amaçlayan davadır. Açılabilmesi için davacının bu tespitte güncel bir hukuki yararı olmalıdır.
DayanakHMK m.106
İlgili: Hukuki yarar, Eda davası, Menfi tespit davası
Teşebbüs
Ceza Hukuku
Failin işlemeyi kastettiği suçu elverişli hareketlerle doğrudan doğruya icraya başlayıp elinde olmayan nedenlerle tamamlayamamasıdır. Faile, tamamlanmış suça göre indirilmiş ceza verilir.
İlgili: Kast, Etkin pişmanlık
Tıbbi kötü uygulama (malpraktis)
Tazminat Hukuku
Hekimin ya da sağlık kuruluşunun, tıp biliminin gerektirdiği özen ve standartlara uymayan teşhis veya tedavisiyle hastanın zarar görmesidir. Hekimin, gerekli özeni gösterdiği hâlde ortaya çıkan ve öngörülebilen yan etki niteliğindeki komplikasyondan sorumluluğu yoktur.
İlgili: Aydınlatılmış onam, Haksız fiil, Manevi tazminat
Ticari dava
Ticaret Hukuku
Her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan hukuki uyuşmazlıklar ile kanunda sayılan diğer davalardır. Asliye ticaret mahkemesinde görülür; konusu para alacağı olan ticari davalarda arabuluculuk dava şartıdır.
DayanakTTK m.4TTK m.5TTK m.5/A
İlgili: Tacir, Dava şartı arabuluculuk, Avans faizi (ticari temerrüt faizi)
Toplama (içtima) kararı
Ceza Hukuku
Bir kişi hakkında ayrı ayrı kesinleşmiş birden fazla hapis cezasının, infaz amacıyla tek bir toplam cezaya dönüştürüldüğü karardır. Toplanan ceza, infaz rejimi bakımından tek ceza gibi değerlendirilir.
Dayanak5275 s. K. m.99
İlgili: Müddetname
Toplu işçi çıkarma
İş Hukuku
İşletme, işyeri veya işin gerekleriyle bir ay içinde kanunda belirtilen sayıda işçinin işine son verilmesidir. İşveren en az otuz gün önceden sendika temsilcilerine, bölge müdürlüğüne ve Türkiye İş Kurumuna bildirimde bulunmalıdır.
DayanakİşK m.29
İlgili: Geçerli neden
Tutuklama
Ceza Hukuku
Kuvvetli suç şüphesi ve kaçma ya da delilleri karartma tehlikesi bulunan kişinin, hâkim kararıyla yargılama süresince özgürlüğünden yoksun bırakılmasıdır. Ölçülü olmalı; adli kontrol yeterliyse tutuklamaya gidilmemelidir.
DayanakCMK m.100CMK m.101CMK m.102
İlgili: Adli kontrol, Gözaltı, Koruma tedbirleri nedeniyle tazminat, Tahliye talebi (salıverilme istemi), Tutukluluk incelemesi
Tutukluluk incelemesi
Ceza Hukuku
Tutukluluğun devamının gerekip gerekmediğinin, soruşturmada sulh ceza hâkimince, kovuşturmada mahkemece en geç otuzar günlük aralıklarla resen incelenmesidir.
DayanakCMK m.108
Tüketici
Tüketici ve Sigorta Hukuku
Ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek ya da tüzel kişidir. Tüketici işlemlerinden doğan uyuşmazlıklar tüketici hakem heyeti ya da tüketici mahkemesinde çözülür.
DayanakTKHK m.3
İlgili: Tüketici hakem heyeti, Ayıplı mal, Cayma hakkı, Haksız şart, Harcama itirazı (kredi kartı)
Tüketici hakem heyeti
Tüketici ve Sigorta Hukuku
Belirli bir parasal sınırın altındaki tüketici uyuşmazlıklarına bakmakla görevli, il ve ilçelerde kurulu idari heyettir. Başvuru ücretsizdir; sınırın üstündeki uyuşmazlıklar için önce arabuluculuğa, ardından tüketici mahkemesine gidilir.
DayanakTKHK m.68TKHK m.70TKHK m.73
İlgili: Tüketici, Dava şartı arabuluculuk, Ayıplı mal
Açıklamalar genel bilgi amaçlıdır; somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Süre ve parasal sınırlar değişikliğe açıktır: güncel ve resmî metin için kanun sayfası, Resmî Gazete ve Mevzuat Bilgi Sistemi esas alınmalıdır.
Hukuki durumunuzu birlikte değerlendirebiliriz
Meselenizi telefon, e-posta veya WhatsApp ile doğrudan avukatlarımıza iletebilirsiniz. Başvurunuz, olayın niteliğine göre özenle değerlendirilir.